1. ទំព័រដើម
  2. ថ្នាក់ទី ៨
  3. មេរៀន
  4. មេរៀនទី ១២
១២
មេរៀនទី ១២ · គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី ៨

ការប្រៀបធៀបត្រីកោណ

ឧទាហរណ៍ ១៧ប្រតិបត្តិ ៩សំណួរពិនិត្យខ្លួនឯង ១០

▶ វីដេអូមេរៀន

វីដេអូពន្យល់មេរៀននេះ កំពុងរៀបចំ។ ក្នុងពេលនេះ សូមអានមេរៀនខាងក្រោមសិន។

✎ លំហាត់សម្រាប់បោះពុម្ព

ទាញយក ឬបោះពុម្ពសន្លឹកលំហាត់ ធ្វើដោយខ្លួនឯង រួចបើកសន្លឹកចម្លើយដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់។

▶ វីដេអូពន្យល់សន្លឹកលំហាត់

វីដេអូពន្យល់ដំណោះស្រាយសន្លឹកលំហាត់នេះ កំពុងរៀបចំ។

✓វត្ថុបំណង
  1. ចង្អុលបង្ហាញត្រីកោណប៉ុនគ្នានិងធាតុត្រូវគ្នានៃត្រីកោណប៉ុនគ្នាបានច្បាស់លាស់
  2. ប្រើលក្ខណៈករណីប៉ុនគ្នានៃត្រីកោណដើម្បីដោះស្រាយចំណោទបានត្រឹមត្រូវ
  3. ចង្អុលបង្ហាញទំនាក់ទំនងរវាងជ្រុងនិងមុំក្នុងត្រីកោណបានច្បាស់លាស់
  4. អនុវត្តទ្រឹស្ដីវិសមភាពត្រីកោណបានត្រឹមត្រូវ
  5. ប្រៀបធៀបអង្កត់កែងនិងអង្កត់ទ្រេត អង្កត់ទ្រេតនិងអង្កត់ទ្រេត។

1. ត្រីកោណប៉ុនគ្នា

1.1. និយមន័យនៃត្រីកោណប៉ុនគ្នា

•ឧទាហរណ៍

គូសត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) មួយនៅលើក្រដាសកាតុង ហើយកាត់វាចេញ។ ប្រើរូបត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ជាគំរូដើម្បីគូសត្រីកោណ \(\displaystyle A'B'C'\) លើក្រដាសកាតុងហើយកាត់វាចេញ។

បើគេយកត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ដាក់ឱ្យត្រួតពីលើត្រីកោណ \(\displaystyle A'B'C'\) នោះយើងសង្កេតឃើញថាត្រីកោណទាំងពីរត្រួតស៊ីគ្នា មានន័យថាធាតុនីមួយៗនៃត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ត្រួតស៊ីគ្នាធាតុត្រូវគ្នានៃត្រីកោណ \(\displaystyle A'B'C'\)។ គេថាត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) និងត្រីកោណ \(\displaystyle A'B'C'\) ជាត្រីកោណប៉ុនគ្នា។

គេកំណត់សរសេរ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta A'B'C'\)។

ដោយត្រីកោណពីរនេះត្រួតស៊ីគ្នានោះ គេបានធាតុត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នាដូចខាងក្រោម ៖

\(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta A'B'C'\)

មុំត្រូវគ្នាជ្រុងត្រូវគ្នា
\(\displaystyle \angle A = \angle A'\)\(\displaystyle AB = A'B'\)
\(\displaystyle \angle B = \angle B'\)\(\displaystyle AC = A'C'\)
\(\displaystyle \angle C = \angle C'\)\(\displaystyle BC = B'C'\)
និយមន័យ

ត្រីកោណពីរជាត្រីកោណប៉ុនគ្នា លុះត្រាតែធាតុត្រូវគ្នាជាធាតុប៉ុនគ្នា។

•លំហាត់គំរូ

បើត្រីកោណពីរជាត្រីកោណប៉ុនគ្នា តើអ្នកអាចសន្និដ្ឋានបានដូចម្ដេច? ចូរឱ្យឧទាហរណ៍ពន្យល់ចម្លើយរបស់អ្នក។

ដំណោះស្រាយ

ធាតុត្រូវគ្នាប្រាំមួយគូជាធាតុប៉ុនគ្នា

បើ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta A'B'C'\) នោះ

\[\angle A = \angle A', \quad \angle B = \angle B', \quad \angle C = \angle C'\]
\[AB = A'B', \quad AC = A'C', \quad BC = B'C'\]
✎ប្រតិបត្តិ

ពន្យល់ថា ហេតុអ្វីបានជាត្រីកោណពីរខាងស្តាំមិនប៉ុនគ្នា។

មើលដំណោះស្រាយ

ក្នុង \(\displaystyle \Delta TSR\) និង \(\displaystyle \Delta EDF\) មាន ៖

  • \(\displaystyle TS = ED = 5\text{ cm}\)
  • \(\displaystyle SR = DF = 4\text{ cm}\)
  • មុំអមដោយជ្រុងទាំងពីរគឺ \(\displaystyle \angle S = 50^\circ\) និង \(\displaystyle \angle D = 60^\circ\)

ដោយ \(\displaystyle \angle S \neq \angle D\) (\(\displaystyle 50^\circ \neq 60^\circ\)) នោះត្រីកោណទាំងពីរមិនបំពេញលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ ឡើយ ។

ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta TSR\) និង \(\displaystyle \Delta EDF\) មិនប៉ុនគ្នាទេ ។

1.2. លក្ខខណ្ឌនៃត្រីកោណប៉ុនគ្នា

ត្រីកោណពីរប៉ុនគ្នា កាលណាមានធាតុត្រូវគ្នាប្រាំមួយគូជាធាតុប៉ុនគ្នា។ ក្នុងករណីនេះគេសិក្សាតែធាតុបីប៉ុនរៀងគ្នាតាមលក្ខខណ្ឌដូចខាងក្រោម ៖

1.2.1. ជ្រុងមួយប៉ុនគ្នាជាប់និងមុំពីរប៉ុនរៀងគ្នា (ម.ជ.ម)

•ឧទាហរណ៍

សង់ \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) ដែលមុំ \(\displaystyle \angle A = \angle A' = 60^\circ\), \(\displaystyle \angle B = \angle B' = 40^\circ\) និងជ្រុង \(\displaystyle AB = A'B' = 6\text{ cm}\) រួចប្រៀបធៀបត្រីកោណទាំងពីរនេះ។

• សង់ \(\displaystyle \Delta ABC\) លើក្រដាសថ្លា

  • គូសអង្កត់ \(\displaystyle AB\) មួយដែល \(\displaystyle AB = 6\text{ cm}\) នៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle l\)
  • ប្រើរ៉ាប់ទ័រត្រង់ចំណុច \(\displaystyle A\) និង \(\displaystyle B\) គូសមុំ \(\displaystyle 60^\circ\) និង \(\displaystyle 40^\circ\) រៀងគ្នា
  • ភ្ជាប់ជ្រុងនៃមុំ \(\displaystyle A\) និង \(\displaystyle B\) ជួបគ្នាត្រង់ \(\displaystyle C\)។ គេបានត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ដែលត្រូវសង់។

• សង់ \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) តាមរបៀបដូចគ្នានឹង \(\displaystyle \Delta ABC\)។

• ប្រៀបធៀប \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta A'B'C'\)

យក \(\displaystyle \Delta ABC\) ទៅដាក់ត្រួតពីលើ \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) ដោយឱ្យជ្រុង \(\displaystyle AB\) ត្រួតស៊ីគ្នាលើ \(\displaystyle A'B'\) យើងសង្កេតឃើញថា

  • ជ្រុង \(\displaystyle AC\) ត្រួតស៊ីគ្នាលើជ្រុង \(\displaystyle A'C'\) ព្រោះ \(\displaystyle \angle A = \angle A' = 60^\circ\)
  • ជ្រុង \(\displaystyle BC\) ត្រួតស៊ីគ្នាលើជ្រុង \(\displaystyle B'C'\) ព្រោះ \(\displaystyle \angle B = \angle B' = 40^\circ\)

ដោយធាតុត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា តាមនិយមន័យ យើងអាចសន្និដ្ឋានបានថា ត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) និង \(\displaystyle A'B'C'\) ជាត្រីកោណប៉ុនគ្នា។

ទ្រឹស្ដីបទ

ត្រីកោណពីរប៉ុនគ្នា កាលណាវាមានជ្រុងមួយប៉ុនគ្នាជាប់និងមុំពីរប៉ុនរៀងគ្នា។

បន្ទាប់ពីបានប្រៀបធៀបឱ្យត្រីកោណពីរប៉ុនគ្នាតាមលក្ខខណ្ឌ ម.ជ.ម រួចហើយតាមនិយមន័យគេអាចទាញបានធាតុត្រូវគ្នាដទៃទៀតប៉ុនគ្នាហៅថា វិបាក។

សម្មតិកម្មសន្និដ្ឋានវិបាក
\(\displaystyle \angle A = \angle A'\)
\(\displaystyle AB = A'B'\)
\(\displaystyle \angle B = \angle B'\)
\(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta A'B'C'\)
(តាមលក្ខខណ្ឌ ម.ជ.ម)
\(\displaystyle AC = A'C'\)
\(\displaystyle BC = B'C'\)
\(\displaystyle \angle C = \angle C'\)
•លំហាត់គំរូ

គេឱ្យអង្កត់ \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle CD\) ប្រសព្វគ្នាត្រង់ចំណុច \(\displaystyle E\) ដែល \(\displaystyle EA = EB\) និងអង្កត់ \(\displaystyle AD\) ស្របនឹងអង្កត់ \(\displaystyle CB\)។

  1. ក. ប្រៀបធៀបត្រីកោណ \(\displaystyle AED\) និង \(\displaystyle BEC\)
  2. ខ. ទាញបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle ED = EC\)។
ដំណោះស្រាយ

ក. ក្នុង \(\displaystyle \Delta AED\) និង \(\displaystyle \Delta BEC\) មាន

  • \(\displaystyle \angle AED = \angle BEC\) (មុំទល់កំពូល)
  • \(\displaystyle EA = EB\) (សម្មតិកម្ម)
  • \(\displaystyle \angle EAD = \angle EBC\) (មុំឆ្លាស់ក្នុងព្រោះ \(\displaystyle AD \parallel BC\))

ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta AED \cong \Delta BEC\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ម.ជ.ម)។

ខ. ទាញបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle ED = EC\)

ដោយ \(\displaystyle \Delta AED \cong \Delta BEC\) នោះគេអាចទាញបានជ្រុងត្រូវគ្នាប៉ុនរៀងគ្នា។

ដូច្នេះ \(\displaystyle ED = EC\)។

✎ប្រតិបត្តិ

រូបខាងស្តាំនេះមាន \(\displaystyle \angle ABC = \angle AED\) និង \(\displaystyle BC = DE\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta AED\) និង \(\displaystyle AD = AC\)។

មើលដំណោះស្រាយ

តាមរូប គេមាន \(\displaystyle AB = AE\) និង \(\displaystyle \angle ABC = \angle AED\) ។

ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta AED\) មាន ៖

  • \(\displaystyle \angle A\) ជាមុំរួម
  • \(\displaystyle AB = AE\) (សម្មតិកម្មតាមរូប)
  • \(\displaystyle \angle ABC = \angle AED\) (សម្មតិកម្ម)

ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta AED\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ម.ជ.ម) ។

វិបាក ៖ គេទាញបានជ្រុងត្រូវគ្នាប៉ុនរៀងគ្នា ៖

\[AD = AC \quad \text{និង} \quad BC = DE \text{ ។}\]

1.2.2. មុំមួយប៉ុនគ្នាអមដោយជ្រុងពីរប៉ុនរៀងគ្នា (ជ.ម.ជ)

•ឧទាហរណ៍

សង់ត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) និង \(\displaystyle A'B'C'\) ដែលមុំ \(\displaystyle \angle A = \angle A' = 60^\circ\), \(\displaystyle AB = A'B' = 4\text{ cm}\) និងជ្រុង \(\displaystyle AC = A'C' = 6\text{ cm}\) រួចប្រៀបធៀបត្រីកោណទាំងពីរនេះ។

• សង់ត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) នៅលើក្រដាសថ្លា

  • ប្រើបន្ទាត់ក្រិតគូសជ្រុង \(\displaystyle AB\) មានប្រវែង \(\displaystyle 4\text{ cm}\)
  • ប្រើរ៉ាប់ទ័រគូសមុំ \(\displaystyle \angle BAx = 60^\circ\)
  • ប្រើបន្ទាត់ក្រិតដៅចំណុច \(\displaystyle C\) នៅលើកន្លះបន្ទាត់ \(\displaystyle Ax\) ដែលជ្រុង \(\displaystyle AC\) មានប្រវែង \(\displaystyle 6\text{ cm}\)
  • គេបានត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ដែលត្រូវសង់។

• សង់ត្រីកោណ \(\displaystyle A'B'C'\) តាមរបៀបដូចគ្នានឹងត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\)។

• ប្រៀបធៀប \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta A'B'C'\)

យក \(\displaystyle \Delta ABC\) ទៅដាក់ត្រួតពីលើ \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) ដោយឱ្យមុំ \(\displaystyle \angle A\) ត្រួតស៊ីគ្នានឹង \(\displaystyle \angle A'\) យើងសង្កេតឃើញថា

  • ជ្រុង \(\displaystyle AB\) ត្រួតស៊ីគ្នាលើជ្រុង \(\displaystyle A'B'\) ព្រោះ \(\displaystyle AB = A'B' = 4\text{ cm}\)
  • ជ្រុង \(\displaystyle AC\) ត្រួតស៊ីគ្នាលើជ្រុង \(\displaystyle A'C'\) ព្រោះ \(\displaystyle AC = A'C' = 6\text{ cm}\)។

ដោយ \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) មានធាតុត្រូវគ្នា ប៉ុនគ្នា តាមនិយមន័យត្រីកោណទាំងពីរនេះប៉ុនគ្នា។

ទ្រឹស្ដីបទ

ត្រីកោណពីរប៉ុនគ្នា កាលណាវាមានមុំមួយប៉ុនគ្នា អមដោយជ្រុងពីរប៉ុនរៀងគ្នា។

សម្មតិកម្មសន្និដ្ឋានវិបាក
\(\displaystyle AB = A'B'\)
\(\displaystyle \angle A = \angle A'\)
\(\displaystyle AC = A'C'\)
\(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta A'B'C'\)
(តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ)
\(\displaystyle \angle B = \angle B'\)
\(\displaystyle BC = B'C'\)
\(\displaystyle \angle C = \angle C'\)
•លំហាត់គំរូ

គូស \(\displaystyle \angle XOY\) មួយនិងកន្លះបន្ទាត់ \(\displaystyle OZ\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃមុំនេះ។ នៅលើកន្លះបន្ទាត់ \(\displaystyle OX\) និង \(\displaystyle OY\) គេដៅចំណុច \(\displaystyle A\) និង \(\displaystyle B\) រៀងគ្នាដែល \(\displaystyle OA = OB\)។ នៅលើកន្លះបន្ទាត់ \(\displaystyle OZ\) គេដៅចំណុច \(\displaystyle M\) មួយ។ ប្រៀបធៀបត្រីកោណ \(\displaystyle OMA\) និង \(\displaystyle OMB\) រួចទាញវិបាក។

ដំណោះស្រាយ

ប្រៀបធៀបត្រីកោណ \(\displaystyle OMA\) និង \(\displaystyle OMB\)

ក្នុង \(\displaystyle \Delta OMA\) និង \(\displaystyle \Delta OMB\) មាន

  • \(\displaystyle OA = OB\) (សម្មតិកម្ម)
  • \(\displaystyle \angle AOM = \angle BOM\) (\(\displaystyle OM\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle XOY\))
  • \(\displaystyle OM\) ជ្រុងរួមនៃត្រីកោណទាំងពីរ

ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta OMA \cong \Delta OMB\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ)។

វិបាក ៖ គេទាញបានធាតុត្រូវគ្នាផ្សេងទៀតប៉ុនគ្នា ៖

\[MA = MB, \quad \angle OAM = \angle OBM \quad \text{និង} \quad \angle OMA = \angle OMB\]
✎ប្រតិបត្តិ

គូស \(\displaystyle \Delta AOB\) មួយ។ \(\displaystyle A'\) ជាចំណុចឆ្លុះនៃ \(\displaystyle A\) ធៀបនឹង \(\displaystyle O\) និង \(\displaystyle B'\) ជាចំណុចឆ្លុះនៃ \(\displaystyle B\) ធៀបនឹង \(\displaystyle O\)។ ស្រាយបំភ្លឺថា \(\displaystyle \Delta OAB \cong \Delta OA'B'\)។

មើលដំណោះស្រាយ

ដោយ \(\displaystyle A'\) ជាចំណុចឆ្លុះនៃ \(\displaystyle A\) ធៀបនឹង \(\displaystyle O\) នោះ \(\displaystyle O\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃ \(\displaystyle AA'\) នាំឱ្យ \(\displaystyle OA = OA'\) ។

ដោយ \(\displaystyle B'\) ជាចំណុចឆ្លុះនៃ \(\displaystyle B\) ធៀបនឹង \(\displaystyle O\) នោះ \(\displaystyle O\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃ \(\displaystyle BB'\) នាំឱ្យ \(\displaystyle OB = OB'\) ។

ក្នុង \(\displaystyle \Delta OAB\) និង \(\displaystyle \Delta OA'B'\) មាន ៖

  • \(\displaystyle OA = OA'\) (សម្រាយខាងលើ)
  • \(\displaystyle \angle AOB = \angle A'OB'\) (មុំទល់កំពូល)
  • \(\displaystyle OB = OB'\) (សម្រាយខាងលើ)

ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta OAB \cong \Delta OA'B'\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

1.2.3. ជ្រុងទាំងបីប៉ុនរៀងគ្នា (ជ.ជ.ជ)

•ឧទាហរណ៍

សង់ \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) ដែលជ្រុង \(\displaystyle AB = A'B' = 6\text{ cm}\), \(\displaystyle AC = A'C' = 5\text{ cm}\) និង \(\displaystyle BC = B'C' = 3\text{ cm}\) រួចប្រៀបធៀបត្រីកោណទាំងពីរនេះ។

• សង់ត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) នៅលើក្រដាសថ្លា

  • ជ្រើសរើសចំណុច \(\displaystyle A\) មួយ នៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle l\)។
  • សង់ជ្រុង \(\displaystyle AB\) នៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle l\) ដែល \(\displaystyle AB = 6\text{ cm}\)
  • យក \(\displaystyle A\) ជាផ្ចិតគូសធ្នូរង្វង់មួយមានកាំស្មើនឹង \(\displaystyle 5\text{ cm}\)
  • យក \(\displaystyle B\) ជាផ្ចិតគូសធ្នូរង្វង់មួយមានកាំស្មើនឹង \(\displaystyle 3\text{ cm}\)
  • តាង \(\displaystyle C\) ជាចំណុចប្រសព្វនៃធ្នូទាំងពីរ
  • គូសអង្កត់ \(\displaystyle AC\) និង \(\displaystyle BC\)។ គេបានត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ដែលត្រូវសង់។

• សង់ត្រីកោណ \(\displaystyle A'B'C'\) តាមរបៀបដូចគ្នានឹងត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\)

• ប្រៀបធៀប \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta A'B'C'\)

យើងយក \(\displaystyle \Delta ABC\) ទៅដាក់លើ \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) ដោយឱ្យជ្រុង \(\displaystyle AB\) ត្រួតស៊ីគ្នាលើជ្រុង \(\displaystyle A'B'\) យើងឃើញថា កំពូល \(\displaystyle C\) និង \(\displaystyle C'\) ត្រួតលើគ្នាស្ថិតនៅតែម្ខាងនៃជ្រុង \(\displaystyle A'C'\) ហើយប្រវែងជ្រុងទាំងបីកំណត់បានទីតាំងនៃត្រីកោណតែមួយគត់ មានន័យថាត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) និង \(\displaystyle A'B'C'\) ត្រួតស៊ីគ្នា ព្រោះជ្រុងត្រូវគ្នាទាំងបីគូមានប្រវែងស្មើគ្នា។ ដូច្នេះត្រីកោណទាំងពីរនេះប៉ុនគ្នា។

ទ្រឹស្ដីបទ

ត្រីកោណពីរប៉ុនគ្នា កាលណាវាមានជ្រុងទាំងបីប៉ុនរៀងគ្នា។

សម្មតិកម្មសន្និដ្ឋានវិបាក
\(\displaystyle AB = A'B'\)
\(\displaystyle AC = A'C'\)
\(\displaystyle BC = B'C'\)
\(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta A'B'C'\)
(តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ជ.ជ)
\(\displaystyle \angle A = \angle A'\)
\(\displaystyle \angle B = \angle B'\)
\(\displaystyle \angle C = \angle C'\)
•លំហាត់គំរូ

រូបខាងស្តាំនេះ \(\displaystyle EF = HK\), \(\displaystyle FJ = GK\) និង \(\displaystyle EG = HJ\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta EFG \cong \Delta HKJ\)។

ដំណោះស្រាយ

គេមាន

\[FJ = GK \quad (\text{សម្មតិកម្ម})\]
\[FG = FJ + JG \quad (1)\]
\[JK = JG + GK \quad (2)\]

តាម \(\displaystyle (1)\) និង \(\displaystyle (2)\) នាំឱ្យ \(\displaystyle FG = JK\)

ក្នុង \(\displaystyle \Delta EFG\) និង \(\displaystyle \Delta HKJ\) មាន

  • \(\displaystyle EF = HK\) (សម្មតិកម្ម)
  • \(\displaystyle EG = HJ\) (សម្មតិកម្ម)
  • \(\displaystyle FG = JK\) (សម្រាយខាងលើ)

ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta EFG \cong \Delta HKJ\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ជ.ជ)។

✎ប្រតិបត្តិ

រូបខាងស្តាំនេះគេឱ្យ \(\displaystyle RZ = VW\), \(\displaystyle TZ = SW\) និង \(\displaystyle RS = TV\)។ ប្រៀបធៀប \(\displaystyle \Delta RZT\) និង \(\displaystyle \Delta VWS\)។

មើលដំណោះស្រាយ

តាមរូប ចំណុច \(\displaystyle R, S, T, V\) ឋិតនៅលើបន្ទាត់តែមួយ គេបាន ៖

\[\begin{aligned} RT &= RS + ST \\ VS &= VT + ST = TV + ST \end{aligned}\]

ដោយ \(\displaystyle RS = TV\) (សម្មតិកម្ម) នោះគេទាញបាន \(\displaystyle RT = VS\) ។

ក្នុង \(\displaystyle \Delta RZT\) និង \(\displaystyle \Delta VWS\) មាន ៖

  • \(\displaystyle RZ = VW\) (សម្មតិកម្ម)
  • \(\displaystyle TZ = SW\) (សម្មតិកម្ម)
  • \(\displaystyle RT = VS\) (សម្រាយខាងលើ)

ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta RZT \cong \Delta VWS\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ជ.ជ) ។

1.3. លក្ខខណ្ឌចំពោះត្រីកោណកែងប៉ុនគ្នា

ត្រីកោណកែងពីរប៉ុនគ្នា មានពីរលក្ខខណ្ឌដូចខាងក្រោម ៖

1.3.1. អ៊ីប៉ូតេនុសប៉ុនគ្នានិងមុំស្រួចមួយប៉ុនគ្នា (អ.ម)

ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) មាន \(\displaystyle \angle C = \angle C'\), \(\displaystyle \angle A = \angle A' = 90^\circ\), \(\displaystyle BC = B'C'\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta A'B'C'\)។

ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle ABC\) គេបាន

\[\angle B + \angle C = 90^\circ \quad \text{នោះ} \quad \angle B = 90^\circ - \angle C\]

ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle A'B'C'\) គេបាន

\[\angle B' + \angle C' = 90^\circ \quad \text{នោះ} \quad \angle B' = 90^\circ - \angle C'\]

ដោយ \(\displaystyle \angle C = \angle C'\) (សម្មតិកម្ម) នោះ \(\displaystyle \angle B = \angle B'\)

ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) មាន

\[\angle A = \angle A' = 90^\circ \quad (1)\]
\[BC = B'C' \quad (2)\]
\[\angle C = \angle C' \quad (3)\]

\(\displaystyle (1)\), \(\displaystyle (2)\) និង \(\displaystyle (3)\) ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta A'B'C'\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ម.ជ.ម)។

ទ្រឹស្ដីបទ

ត្រីកោណកែងពីរប៉ុនគ្នា កាលណាវាមានអ៊ីប៉ូតេនុសប៉ុនគ្នានិងមុំស្រួចមួយប៉ុនគ្នា។

•លំហាត់គំរូ

គេឱ្យ \(\displaystyle M\) ជាចំណុចមួយស្ថិតនៅលើកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle XOY\)។ តាមចំណុច \(\displaystyle M\) គេគូសបន្ទាត់កែងនឹង \(\displaystyle OX\) ត្រង់ \(\displaystyle A\) និង \(\displaystyle OY\) ត្រង់ \(\displaystyle B\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle MA = MB\)។

ដំណោះស្រាយ

ត្រីកោណកែង \(\displaystyle OMA\) និងត្រីកោណកែង \(\displaystyle OMB\) មាន

  • \(\displaystyle OM\) ជាអ៊ីប៉ូតេនុសរួម
  • \(\displaystyle \angle MOA = \angle MOB\) (ព្រោះ \(\displaystyle OM\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle AOB\))

ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta OMA \cong \Delta OMB\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ម)។

វិបាក ៖ \(\displaystyle MA = MB\)។

ទ្រឹស្ដីបទ
  1. គ្រប់ចំណុចនៅលើកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃមុំមួយ ត្រូវឋិតនៅស្មើចម្ងាយពីជ្រុងទាំងពីរនៃមុំនោះ។
  2. ច្រាសមកវិញគ្រប់ចំណុចដែលមានចម្ងាយស្មើទៅនឹងជ្រុងទាំងពីរនៃមុំមួយ ត្រូវឋិតនៅលើកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃមុំនោះ។
✎ប្រតិបត្តិ

\(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណសមបាតត្រង់កំពូល \(\displaystyle A\)។ កម្ពស់គូសចេញពីកំពូល \(\displaystyle B\) និង \(\displaystyle C\) កាត់ជ្រុង \(\displaystyle AC\) និង \(\displaystyle AB\) ត្រង់ \(\displaystyle D\) និង \(\displaystyle E\) រៀងគ្នា។ បង្ហាញថា \(\displaystyle BD = CE\) និង \(\displaystyle BE = CD\)។

មើលដំណោះស្រាយ

\(\displaystyle \Delta ABC\) ជាត្រីកោណសមបាតត្រង់កំពូល \(\displaystyle A\) នាំឱ្យ \(\displaystyle AB = AC\) និង \(\displaystyle \angle ABC = \angle ACB\) ។

កម្ពស់ \(\displaystyle BD \perp AC \implies \angle BDC = 90^\circ\) និង \(\displaystyle CE \perp AB \implies \angle CEB = 90^\circ\) ។

ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle BDC\) និង \(\displaystyle CEB\) មាន ៖

  • អ៊ីប៉ូតេនុស \(\displaystyle BC\) ជាជ្រុងរួម
  • មុំស្រួច \(\displaystyle \angle DCB = \angle EBC\) (ព្រោះ \(\displaystyle \angle ACB = \angle ABC\))

ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta BDC \cong \Delta CEB\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ម) ។

វិបាក ៖ គេទាញបានធាតុត្រូវគ្នាប៉ុនរៀងគ្នា ៖

\[BD = CE \quad \text{និង} \quad CD = BE \text{ (ឬ } BE = CD\text{)} \text{ ។}\]

1.3.2. អ៊ីប៉ូតេនុសប៉ុនគ្នានិងជ្រុងមុំកែងមួយប៉ុនគ្នា (អ.ជ)

•ឧទាហរណ៍

ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) មាន \(\displaystyle \angle A = \angle A' = 90^\circ\), \(\displaystyle AB = A'B'\), \(\displaystyle BC = B'C'\)។ តើត្រីកោណកែងទាំងពីរនេះប៉ុនគ្នាឬទេ?

ដោយ \(\displaystyle AB = A'B'\) យើងអាចត្រឡប់ ហើយដាក់ជ្រុង \(\displaystyle A'C'\) ត្រួតលើជ្រុង \(\displaystyle AC\) ដែលជាជ្រុងនៃ \(\displaystyle \Delta A'B'C'\) និង \(\displaystyle \Delta ABC\)។

ដោយ \(\displaystyle \angle A = \angle A' = 90^\circ\) យើងដឹងថា \(\displaystyle \angle BAB' = \angle BAC + \angle CAB' = 90^\circ + 90^\circ = 180^\circ\) ជាមុំជាប់បន្ថែម។

ដូច្នេះអង្កត់ \(\displaystyle BA\) និងអង្កត់ \(\displaystyle AB'\) ភ្ជាប់គ្នាបានអង្កត់ \(\displaystyle BB'\) មួយ។

ក្នុង \(\displaystyle \Delta BCB'\) មាន \(\displaystyle CB = CB'\) នោះ \(\displaystyle \Delta BCB'\) ជាត្រីកោណសមបាតត្រង់កំពូល \(\displaystyle C\)។ ដូច្នេះ \(\displaystyle \angle B = \angle B'\)។

ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle BAC\) និង \(\displaystyle B'AC\) មាន

  • \(\displaystyle CB = CB'\) អ៊ីប៉ូតេនុសប៉ុនគ្នា (សម្មតិកម្ម)
  • \(\displaystyle \angle B = \angle B'\) មុំប៉ុនគ្នា

ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta A'B'C'\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ម)។

ទ្រឹស្ដីបទ

ត្រីកោណកែងពីរប៉ុនគ្នា កាលណាវាមានអ៊ីប៉ូតេនុសប៉ុនគ្នានិងជ្រុងមួយនៃមុំកែងប៉ុនគ្នា។

•លំហាត់គំរូ

កន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle B\) និង \(\displaystyle \angle C\) ក្នុងត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ប្រសព្វគ្នាត្រង់ \(\displaystyle I\)។ តាម \(\displaystyle I\) គេគូសបន្ទាត់កែងទៅនឹងជ្រុង \(\displaystyle AB\), \(\displaystyle BC\) និង \(\displaystyle AC\) ត្រង់ \(\displaystyle D\), \(\displaystyle E\) និង \(\displaystyle F\) រៀងគ្នា។

  1. ក. បង្ហាញថា \(\displaystyle ID = IE = IF\)
  2. ខ. បង្ហាញថាកន្លះបន្ទាត់ \(\displaystyle AI\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle BAC\)។
ដំណោះស្រាយ

ក. ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle BEI\) និង \(\displaystyle BDI\) មាន

  • \(\displaystyle BI\) ជាអ៊ីប៉ូតេនុសរួម
  • \(\displaystyle \angle IBE = \angle IBD\) (\(\displaystyle IB\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle ABC\))

ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta BEI \cong \Delta BDI\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ម)

វិបាក ៖ \(\displaystyle ID = IE \quad (1)\)។

ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle CEI\) និង \(\displaystyle CFI\) មាន

  • \(\displaystyle CI\) ជាអ៊ីប៉ូតេនុសរួម
  • \(\displaystyle \angle ICE = \angle ICF\) (\(\displaystyle IC\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle BCA\))

ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta CEI \cong \Delta CFI\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ម)

វិបាក ៖ \(\displaystyle IE = IF \quad (2)\)។

តាម \(\displaystyle (1)\) និង \(\displaystyle (2)\) គេទាញបាន \(\displaystyle ID = IE = IF\)។

ខ. ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle IDA\) និង \(\displaystyle IFA\) មាន

  • \(\displaystyle AI\) ជាអ៊ីប៉ូតេនុសរួម
  • \(\displaystyle ID = IF\) (សម្រាយខាងលើ)

ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta IDA \cong \Delta IFA\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ជ)

វិបាក ៖ \(\displaystyle \angle IAD = \angle IAF\) ឬ \(\displaystyle \angle IAB = \angle IAC\)

ដូច្នេះគេអាចសន្និដ្ឋានបានថា \(\displaystyle AI\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃមុំ \(\displaystyle \angle BAC\)។

!សម្គាល់

តាមសម្រាយខាងលើ \(\displaystyle ID = IE = IF\) នោះចំណុច \(\displaystyle I\) ឋិតនៅស្មើចម្ងាយពីជ្រុងទាំងបីនៃត្រីកោណ។

ទ្រឹស្ដីបទ

កន្លះបន្ទាត់ពុះមុំក្នុងទាំងបីនៃត្រីកោណមួយប្រសព្វគ្នាត្រង់ចំណុចតែមួយដែលឋិតនៅស្មើចម្ងាយពីជ្រុងទាំងបីនៃត្រីកោណនោះ។

✎ប្រតិបត្តិ

\(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណមួយនិង \(\displaystyle M\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃជ្រុង \(\displaystyle BC\)។ តាម \(\displaystyle M\) គេគូសបន្ទាត់កែងទៅនឹងជ្រុង \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle AC\) ត្រង់ \(\displaystyle D\) និង \(\displaystyle E\) រៀងគ្នា។ បង្ហាញថា បើ \(\displaystyle MD = ME\) នោះ \(\displaystyle \angle B = \angle C\)។

មើលដំណោះស្រាយ

\(\displaystyle M\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃជ្រុង \(\displaystyle BC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle MB = MC\) ។

ដោយ \(\displaystyle MD \perp AB\) និង \(\displaystyle ME \perp AC\) នោះ \(\displaystyle \Delta BDM\) និង \(\displaystyle \Delta CEM\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle D\) និង \(\displaystyle E\) រៀងគ្នា ។

ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle BDM\) និង \(\displaystyle CEM\) មាន ៖

  • អ៊ីប៉ូតេនុស \(\displaystyle MB = MC\) (\(\displaystyle M\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃ \(\displaystyle BC\))
  • ជ្រុងមុំកែង \(\displaystyle MD = ME\) (សម្មតិកម្ម)

ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta BDM \cong \Delta CEM\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ជ) ។

វិបាក ៖ គេទាញបានមុំស្រួចត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា ៖

\[\angle MBD = \angle MCE \quad \text{ឬ} \quad \angle B = \angle C \text{ ។}\]

2. មេដ្យាទ័រនៃអង្កត់និងត្រីកោណសមបាត

2.1. លក្ខណៈមេដ្យាទ័រនៃអង្កត់

•ឧទាហរណ៍

\(\displaystyle I\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃអង្កត់ \(\displaystyle BC\)។ បន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\) មួយកែងនឹងអង្កត់ \(\displaystyle BC\) ត្រង់ \(\displaystyle I\) គឺជាមេដ្យាទ័រនៃអង្កត់ \(\displaystyle BC\)។

ចំណុច \(\displaystyle M\) មួយស្ថិតនៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\) មេដ្យាទ័រនៃអង្កត់ \(\displaystyle BC\)។ ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle MIB\) និង \(\displaystyle MIC\) មាន

  • \(\displaystyle IM\) ជាជ្រុងរួម
  • \(\displaystyle \angle MIB = \angle MIC = 90^\circ\) (ព្រោះ \(\displaystyle \Delta \perp BC\) ត្រង់ \(\displaystyle I\))
  • \(\displaystyle IB = IC\) (\(\displaystyle I\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃអង្កត់ \(\displaystyle BC\))

ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta MIB \cong \Delta MIC\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ)

វិបាក ៖ \(\displaystyle MB = MC\), \(\displaystyle \angle IMB = \angle IMC\) និង \(\displaystyle \angle IBM = \angle ICM\)។

គេទាញបានលក្ខណៈដូចខាងក្រោម ៖

  1. គ្រប់ចំណុចឋិតនៅលើមេដ្យាទ័រនៃអង្កត់មួយត្រូវឋិតនៅស្មើចម្ងាយពីចុងទាំងពីរនៃអង្កត់នោះ។
  2. គ្រប់ចំណុចដែលឋិតនៅស្មើចម្ងាយពីចុងទាំងពីរនៃអង្កត់មួយ ចំណុចទាំងនេះឋិតនៅលើមេដ្យាទ័រនៃអង្កត់នោះ។

2.2. លក្ខណៈត្រីកោណសមបាត

តាមសម្រាយខាងលើ \(\displaystyle MB = MC\) នោះ \(\displaystyle \Delta BMC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle M\)។

ម្យ៉ាងទៀត

  • \(\displaystyle \angle IMB = \angle IMC\) នោះ \(\displaystyle MI\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle M\)
  • \(\displaystyle IB = IC\) នោះ \(\displaystyle MI\) ជាមេដ្យានរបស់ជ្រុង \(\displaystyle BC\) នៃ \(\displaystyle \Delta BMC\)
  • \(\displaystyle MI \perp BC\) ត្រង់ចំណុចកណ្ដាល \(\displaystyle I\) នោះ \(\displaystyle MI\) ជាកម្ពស់និងជាមេដ្យាទ័ររបស់ជ្រុង \(\displaystyle BC\) នៃ \(\displaystyle \Delta BMC\)។

គេអាចទាញបានលក្ខណៈដូចខាងក្រោម ៖

ក្នុងត្រីកោណសមបាតមាន

  1. មុំបាតទាំងពីរជាមុំប៉ុនគ្នា
  2. មេដ្យាទ័រ មេដ្យាន កម្ពស់គូសចេញពីកំពូល និងកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃមុំកំពូលនោះឋិតនៅលើបន្ទាត់តែមួយ។
•លំហាត់គំរូ

មេដ្យាទ័ររបស់ជ្រុង \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle BC\) នៃត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ប្រសព្វគ្នាត្រង់ \(\displaystyle O\)។

  1. ក. បង្ហាញថា \(\displaystyle OA = OB = OC\)
  2. ខ. បើ \(\displaystyle N\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃ \(\displaystyle AC\) បង្ហាញថា \(\displaystyle ON \perp AC\)
ដំណោះស្រាយ

ក. មេដ្យាទ័ររបស់ជ្រុង \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle BC\) កាត់ \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle BC\) ត្រង់ \(\displaystyle L\) និង \(\displaystyle M\) រៀងគ្នា។ ដោយ \(\displaystyle O\) ជាប្រសព្វមេដ្យាទ័ររបស់ជ្រុង \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle BC\)

ដូច្នេះ \(\displaystyle OA = OB = OC\)។

ខ. គេមាន \(\displaystyle OA = OC\) (ស្រាយខាងលើ) នោះ \(\displaystyle \Delta AOC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle O\)

\(\displaystyle N\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃជ្រុង \(\displaystyle AC\) នោះ \(\displaystyle ON\) ជាមេដ្យាននៃជ្រុង \(\displaystyle AC\) របស់ \(\displaystyle \Delta AOC\) តាមលក្ខណៈត្រីកោណសមបាត គេបានបន្ទាត់ \(\displaystyle ON\) ជាមេដ្យាទ័រនៃជ្រុង \(\displaystyle AC\)។ ដូច្នេះ \(\displaystyle ON \perp AC\)។

!សម្គាល់

មេដ្យាទ័រនៃជ្រុងទាំងបីរបស់ \(\displaystyle \Delta ABC\) ប្រសព្វគ្នាត្រង់ចំណុច \(\displaystyle O\)។

\(\displaystyle OA = OB = OC\) នោះ \(\displaystyle O\) មានចម្ងាយស្មើទៅនឹងកំពូលទាំងបីនៃ \(\displaystyle \Delta ABC\)។

គេអាចកំណត់បានទ្រឹស្ដីបទដូចខាងក្រោម ៖

ទ្រឹស្ដីបទ

មេដ្យាទ័រជ្រុងទាំងបីនៃត្រីកោណមួយប្រសព្វគ្នាត្រង់ចំណុចតែមួយដែលឋិតនៅស្មើចម្ងាយពីកំពូលទាំងបីនៃត្រីកោណនោះ។

3. វិសមភាពក្នុងត្រីកោណ

3.1. វិសមភាពចំពោះជ្រុងនិងមុំនៃត្រីកោណមួយ

ក្នុងត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ជ្រុង \(\displaystyle AC\) ឈមនឹង \(\displaystyle \angle B\) ជ្រុង \(\displaystyle AB\) ឈមនឹង \(\displaystyle \angle C\) ដែល \(\displaystyle AC > AB\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \angle B > \angle C\)។

នៅលើជ្រុង \(\displaystyle AC\) ដៅចំណុច \(\displaystyle D\) មួយដែល \(\displaystyle AD = AB\)។

គេបាន \(\displaystyle AB = AD\) នោះ \(\displaystyle \Delta ABD\) ជាត្រីកោណសមបាតត្រង់កំពូល \(\displaystyle A\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \angle B_2 = \angle D_2\)។ ប៉ុន្តែ \(\displaystyle \angle D_2\) ជាមុំក្រៅនៃ \(\displaystyle \Delta BCD\) គេបាន \(\displaystyle \angle D_2 = \angle B_1 + \angle C\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \angle D_2 > \angle C\)

ដោយ \(\displaystyle \angle B_2 = \angle D_2\) នោះ \(\displaystyle \angle B_2 > \angle C \quad (1)\)

ម្យ៉ាងទៀត \(\displaystyle \angle B = \angle B_1 + \angle B_2\) នោះ \(\displaystyle \angle B > \angle B_2 \quad (2)\)

គេទាញបានទ្រឹស្ដីបទដូចខាងក្រោម ៖

ទ្រឹស្ដីបទ

ក្នុងត្រីកោណមួយ

  1. បើជ្រុងពីរមិនប៉ុនគ្នា មុំដែលឈមនឹងជ្រុងទាំងពីរនេះក៏មិនប៉ុនគ្នាដែរ ហើយមុំដែលឈមនឹងជ្រុងធំជាង ជាមុំធំជាង។
  2. ច្រាសមកវិញ បើមុំពីរមិនប៉ុនគ្នាជ្រុងដែលឈមនឹងមុំទាំងពីរនេះក៏មិនប៉ុនគ្នាដែរ ហើយជ្រុងដែលឈមនឹងមុំធំជាង ជាជ្រុងធំជាង។
•លំហាត់គំរូ

ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) មាន \(\displaystyle \angle A = 6x + 4^\circ\), \(\displaystyle \angle B = 7x + 12^\circ\) និង \(\displaystyle \angle C = 6x - 7^\circ\)។ រៀបជ្រុងនៃ \(\displaystyle \Delta ABC\) តាមលំដាប់ពីធំទៅតូច។

ដំណោះស្រាយ

ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) គេបាន

\[\angle A + \angle B + \angle C = 180^\circ \quad (\text{ផលបូកមុំក្នុងនៃ } \Delta ABC)\]
\[6x + 4^\circ + 7x + 12^\circ + 6x - 7^\circ = 180^\circ\]
\[19x + 9^\circ = 180^\circ\]
\[19x = 180^\circ - 9^\circ = 171^\circ\]
\[x = \frac{171^\circ}{19} = 9^\circ\]

ដោយ \(\displaystyle x = 9^\circ\) គេបាន

\[\angle A = 6x + 4^\circ = 6(9^\circ) + 4^\circ = 58^\circ\]
\[\angle B = 7x + 12^\circ = 7(9^\circ) + 12^\circ = 75^\circ\]
\[\angle C = 6x - 7^\circ = 6(9^\circ) - 7^\circ = 47^\circ\]

ដោយ \(\displaystyle \angle B > \angle A > \angle C\) គេបាន \(\displaystyle AC > BC > AB\)។

ដូច្នេះជ្រុងតាមលំដាប់ពីធំទៅតូចគឺ \(\displaystyle AC > BC > AB\)។

✎ប្រតិបត្តិ

រូបខាងស្តាំនេះគេឱ្យ \(\displaystyle AB = AC = BD\) និង \(\displaystyle \angle ABC < \angle BAC\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle BD < BC\)។

មើលដំណោះស្រាយ

ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) ៖

  • ជ្រុងឈមនឹងមុំ \(\displaystyle \angle BAC\) គឺជ្រុង \(\displaystyle BC\)
  • ជ្រុងឈមនឹងមុំ \(\displaystyle \angle ABC\) គឺជ្រុង \(\displaystyle AC\)

តាមទ្រឹស្តីបទវិសមភាពរវាងជ្រុងនិងមុំក្នុងត្រីកោណ ដោយ \(\displaystyle \angle ABC < \angle BAC\) នោះជ្រុងឈមនឹងមុំធំត្រូវវែងជាង ៖

\[AC < BC\]

ម្យ៉ាងទៀត តាមសម្មតិកម្មគេមាន \(\displaystyle BD = AC\) (ព្រោះ \(\displaystyle AB = AC = BD\)) ។

ជំនួស \(\displaystyle AC = BD\) ចូលក្នុងវិសមភាពខាងលើ គេបាន ៖

\[BD < BC \text{ ។}\]

3.2. វិសមភាពត្រីកោណ

•ឧទាហរណ៍

\(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណមួយ។ គេបន្លាយជ្រុង \(\displaystyle BC\) ឱ្យបាន \(\displaystyle CM\) ដែល \(\displaystyle CM = CA\)។ ប្រៀបធៀប \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle BC + AC\)។

ក្នុង \(\displaystyle \Delta BAM\) គេបាន

\[\angle BAM = \angle BAC + \angle CAM \quad \text{នាំឱ្យ} \quad \angle BAM > \angle CAM\]

ក្នុង \(\displaystyle \Delta ACM\) មាន \(\displaystyle CM = CA\) ដូច្នេះ \(\displaystyle \Delta ACM\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle C\)។

គេទាញបាន \(\displaystyle \angle CAM = \angle CMA\)

\(\displaystyle \angle BAM > \angle CMA\) ឬ \(\displaystyle \angle BAM > \angle BMA\)

ក្នុង \(\displaystyle \Delta BAM\) មាន \(\displaystyle \angle BAM > \angle BMA\) នាំឱ្យ \(\displaystyle BM > AB\)

ដោយ \(\displaystyle BM = BC + CM = BC + AC\) (ព្រោះ \(\displaystyle AC = CM\))

ដូច្នេះ \(\displaystyle AC + BC > AB\)។

គេអាចទាញបានទ្រឹស្ដីបទវិសមភាពត្រីកោណដូចខាងក្រោម ៖

ទ្រឹស្ដីបទ

ផលបូកជ្រុងពីរនៃត្រីកោណមួយធំជាងជ្រុងមួយទៀត។

•លំហាត់គំរូ

គ្រូម្នាក់បានឱ្យឈើបួនកំណាត់ទៅសុខាដើម្បីបង្កើតត្រីកោណមួយសម្រាប់ធ្វើជាគ្រោងស៊ុមព័ទ្ធសួនផ្កាមួយកន្លែង។ ប្រវែងនៃកំណាត់ឈើមាន \(\displaystyle 2\text{ m}\), \(\displaystyle 4.5\text{ m}\), \(\displaystyle 5.8\text{ m}\) និង \(\displaystyle 10.2\text{ m}\)។ តើសុខាអាចបង្កើតត្រីកោណខុសៗគ្នាបានប៉ុន្មាន?

ដំណោះស្រាយ

សុខាអាចជ្រើសរើសឈើបីកំណាត់តាមបួនរបៀប ដើម្បីបង្កើតត្រីកោណសម្រាប់ធ្វើគ្រោងស៊ុមព័ទ្ធសួនផ្កា។ សុខាអាចជ្រើសរើសបន្សំដូចខាងក្រោម ៖

  1. ក. \(\displaystyle 2\text{ m}\), \(\displaystyle 4.5\text{ m}\) និង \(\displaystyle 5.8\text{ m}\)
  2. ខ. \(\displaystyle 2\text{ m}\), \(\displaystyle 4.5\text{ m}\) និង \(\displaystyle 10.2\text{ m}\)
  3. គ. \(\displaystyle 2\text{ m}\), \(\displaystyle 5.8\text{ m}\) និង \(\displaystyle 10.2\text{ m}\)
  4. ឃ. \(\displaystyle 4.5\text{ m}\), \(\displaystyle 5.8\text{ m}\) និង \(\displaystyle 10.2\text{ m}\)។

ដើម្បីកំណត់ថា បន្សំនីមួយៗនៃបន្សំទាំងបួន អាចប្រើសម្រាប់ផ្គុំបានត្រីកោណមួយ។ គេត្រូវសាកល្បងថាតើបន្សំណាខ្លះដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងបីផ្ទៀងផ្ទាត់វិសមភាពត្រីកោណ

ក. \(\displaystyle 2\text{ m}\), \(\displaystyle 4.5\text{ m}\) និង \(\displaystyle 5.8\text{ m}\)

  • \(\displaystyle 2 + 5.8 > 4.5\) ពិតឬទេ? (ពិត)
  • \(\displaystyle 4.5 + 5.8 > 2\) ពិតឬទេ? (ពិត)
  • \(\displaystyle 2 + 4.5 > 5.8\) ពិតឬទេ? (ពិត)។

កំណាត់ឈើទាំងបីនេះអាចប្រើ ដើម្បីបង្កើតត្រីកោណមួយបាន។

ខ. \(\displaystyle 2\text{ m}\), \(\displaystyle 4.5\text{ m}\) និង \(\displaystyle 10.2\text{ m}\)

  • \(\displaystyle 2 + 4.5 > 10.2\) ពិតឬទេ? (មិនពិត)។

កំណាត់ឈើទាំងបីនេះមិនអាចប្រើ ដើម្បីបង្កើតត្រីកោណមួយបានទេ។

គ. \(\displaystyle 2\text{ m}\), \(\displaystyle 5.8\text{ m}\) និង \(\displaystyle 10.2\text{ m}\)

  • \(\displaystyle 2 + 5.8 > 10.2\) ពិតឬទេ? (មិនពិត)។

កំណាត់ឈើទាំងបីនេះមិនអាចប្រើ ដើម្បីបង្កើតត្រីកោណមួយបានទេ។

ឃ. \(\displaystyle 4.5\text{ m}\), \(\displaystyle 5.8\text{ m}\) និង \(\displaystyle 10.2\text{ m}\)

  • \(\displaystyle 4.5 + 5.8 > 10.2\) ពិតឬទេ? (ពិត)
  • \(\displaystyle 4.5 + 10.2 > 5.8\) ពិតឬទេ? (ពិត)
  • \(\displaystyle 5.8 + 10.2 > 4.5\) ពិតឬទេ? (ពិត)។

កំណាត់ឈើទាំងបីនេះអាចប្រើ ដើម្បីបង្កើតត្រីកោណមួយបាន។

✎ប្រតិបត្តិ

តើរង្វាស់ជ្រុងដែលឱ្យក្នុងករណីនីមួយៗខាងក្រោមនេះអាចគូសបានត្រីកោណមួយឬទេ? ព្រោះអ្វី?

  1. ក. \(\displaystyle 12\), \(\displaystyle 11\), \(\displaystyle 17\)
  2. ខ. \(\displaystyle 1\), \(\displaystyle 2\), \(\displaystyle 3\)
  3. គ. \(\displaystyle 4.7\), \(\displaystyle 9\), \(\displaystyle 4.1\)។
មើលដំណោះស្រាយ

តាមទ្រឹស្តីបទវិសមភាពត្រីកោណ ដើម្បីឱ្យរង្វាស់ជ្រុងទាំងបីអាចបង្កើតបានជាត្រីកោណ លុះត្រាតែផលបូកប្រវែងជ្រុងតូចទាំងពីរធំជាងជ្រុងវែងបំផុត ៖

  1. ក.

    ជ្រុងតូចទាំងពីរគឺ \(\displaystyle 11\) និង \(\displaystyle 12\) ហើយជ្រុងវែងគឺ \(\displaystyle 17\) ៖

    \[11 + 12 = 23 > 17\]

    ផលបូកជ្រុងពីរធំជាងជ្រុងទីបី ដូចនេះករណីនេះ អាចគូសបានត្រីកោណមួយ ។

  2. ខ.

    ជ្រុងតូចទាំងពីរគឺ \(\displaystyle 1\) និង \(\displaystyle 2\) ហើយជ្រុងវែងគឺ \(\displaystyle 3\) ៖

    \[1 + 2 = 3\]

    ដោយ \(\displaystyle 3 = 3\) (មិនធំជាង \(\displaystyle 3\)) ដូចនេះករណីនេះ មិនអាចគូសបានត្រីកោណឡើយ (ចំណុចទាំងបីរត់ត្រង់ជួរគ្នា) ។

  3. គ.

    ជ្រុងតូចទាំងពីរគឺ \(\displaystyle 4.1\) និង \(\displaystyle 4.7\) ហើយជ្រុងវែងគឺ \(\displaystyle 9\) ៖

    \[4.1 + 4.7 = 8.8 < 9\]

    ដោយផលបូកជ្រុងពីរតូចជាងជ្រុងទីបី ដូចនេះករណីនេះ មិនអាចគូសបានត្រីកោណឡើយ ។

4. ការប្រៀបធៀបអង្កត់

4.1. ធៀបអង្កត់កែងនិងអង្កត់ទ្រេត

ចំណុច \(\displaystyle A\) មួយមិនឋិតនៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\)។ គេគូសអង្កត់ \(\displaystyle AH \perp \Delta\)។ អង្កត់ \(\displaystyle AH\) ហៅថាអង្កត់កែងនឹងបន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\)។ ចំណុច \(\displaystyle H\) ហៅថាជើងចំណោលកែងនៃចំណុច \(\displaystyle A\) លើបន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\)។ \(\displaystyle AH\) ហៅថាប្រវែងអង្កត់កែងឬចម្ងាយពី \(\displaystyle A\) ទៅបន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\)។

ចំណុច \(\displaystyle B\) ឋិតនៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\) ផ្សេងពី \(\displaystyle H\)។ អង្កត់ \(\displaystyle AB\) ហៅថាអង្កត់ទ្រេតដែល \(\displaystyle B\) ជាជើងអង្កត់ទ្រេត។ អង្កត់ \(\displaystyle HB\) ហៅថាចំណោលកែងនៃអង្កត់ \(\displaystyle AB\) លើបន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\)។ ចម្ងាយ \(\displaystyle HB\) ជាគម្លាតរវាងអង្កត់កែងនិងអង្កត់ទ្រេត។

4.2. ការប្រៀបធៀបអង្កត់ទ្រេតនិងអង្កត់កែង

\(\displaystyle \Delta AHB\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle H\) គេបាន

\(\displaystyle \angle H > \angle A\) នាំឱ្យ \(\displaystyle AB > BH\), \(\displaystyle \angle H > \angle B\) នាំឱ្យ \(\displaystyle AB > AH\)

ដូច្នេះក្នុងត្រីកោណកែងអ៊ីប៉ូតេនុសវែងជាងជ្រុងពីរទៀតជាប់នឹងមុំកែង។

ជាទូទៅ

អង្កត់កែងមានប្រវែងខ្លីជាងអង្កត់ទ្រេត។

4.3. ការប្រៀបធៀបអង្កត់ទ្រេតនិងអង្កត់ទ្រេត

ចំណុច \(\displaystyle B\) និង \(\displaystyle C\) ស្ថិតនៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\) និងអង្កត់ \(\displaystyle AH \perp \Delta\)។

  • បើ \(\displaystyle HB = HC\) នោះបន្ទាត់ \(\displaystyle AH\) ជាមេដ្យាទ័រនៃអង្កត់ \(\displaystyle BC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle AB = AC\)។
  • បើ \(\displaystyle AB = AC\) នោះ \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណសមបាត។ គេទាញបានបន្ទាត់ \(\displaystyle AH\) ជាមេដ្យាទ័រនៃបាត \(\displaystyle BC\) ដូច្នេះ \(\displaystyle HB = HC\)។

គេអាចសន្និដ្ឋានដូចខាងក្រោម ៖

  1. អង្កត់ទ្រេតពីរប៉ុនគ្នាមានគម្លាតស្មើគ្នា
  2. អង្កត់ទ្រេតពីរដែលមានគម្លាតស្មើគ្នាជាអង្កត់ទ្រេតប៉ុនគ្នា។

បើ \(\displaystyle B\) និង \(\displaystyle C\) ស្ថិតនៅតែម្ខាងនៃចំណុច \(\displaystyle H\) នៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\) ដែល \(\displaystyle HB < HC\) (ដូចរូបទី 1)។ ប្រៀបធៀប \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle AC\)។

ក្នុង \(\displaystyle \Delta AHB\) មាន \(\displaystyle \angle ABC\) ជាមុំក្រៅនៃ \(\displaystyle \angle ABH\) គេបាន \(\displaystyle \angle ABC = 90^\circ + \angle HAB\) ជាមុំទាល

ដូច្នេះក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) បើ \(\displaystyle \angle ABC > \angle ACB\) នាំឱ្យ \(\displaystyle AC > AB\)។

បើ \(\displaystyle B\) និង \(\displaystyle C\) នៅសងខាង \(\displaystyle H\) (រូបទី 2)

ដៅចំណុច \(\displaystyle C'\) មួយនៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle \Delta\) ដែល \(\displaystyle HC' = HC\) គេបាន \(\displaystyle AC = AC' > AB\)

ដូច្នេះ \(\displaystyle AC > AB\)។

ជាទូទៅ
  1. រវាងអង្កត់ទ្រេតពីរ អង្កត់ទ្រេតមានគម្លាតធំជាអង្កត់ទ្រេតធំ។
  2. រវាងអង្កត់ទ្រេតពីរ អង្កត់ទ្រេតធំជាអង្កត់ទ្រេតដែលមានគម្លាតធំ។
•លំហាត់គំរូ

គេឱ្យ \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណមួយដែល \(\displaystyle AB < AC\)។ នៅក្នុងត្រីកោណនេះ គេគូសកម្ពស់ \(\displaystyle AH\) និងមេដ្យាន \(\displaystyle AO\)។ ប្រៀបធៀប \(\displaystyle AH\), \(\displaystyle OA\) និង \(\displaystyle AC\)។

ដំណោះស្រាយ

អង្កត់ \(\displaystyle AH\) ជាអង្កត់កែង ហើយ \(\displaystyle AO\) ជាអង្កត់ទ្រេត

គេបាន \(\displaystyle AO > AH \quad (1)\)

ដោយ \(\displaystyle AB < AC\) (សម្មតិកម្ម) ហើយចំណុច \(\displaystyle H\) ឋិតនៅចន្លោះ \(\displaystyle B\) និង \(\displaystyle O\) គេទាញបាន

\(\displaystyle HO < HC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle AO < AC \quad (2)\)

តាម \(\displaystyle (1)\) និង \(\displaystyle (2)\) គេបាន \(\displaystyle AH < AO < AC\)។

✎ប្រតិបត្តិ

គេឱ្យអង្កត់ \(\displaystyle AD\), \(\displaystyle BE\) និង \(\displaystyle CF\) ជាកម្ពស់នៃ \(\displaystyle \Delta ABC\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle AB + BC + AC > AD + BE + CF\)។

មើលដំណោះស្រាយ

តាមលក្ខណៈប្រៀបធៀបអង្កត់កែងនិងអង្កត់ទ្រេត អង្កត់កែងគូសពីកំពូលមួយទៅបន្ទាត់នៃជ្រុងឈម ខ្លីជាងអង្កត់ទ្រេតដែលភ្ជាប់ពីកំពូលនោះទៅកាន់ចំណុចណាមួយនៃជ្រុងឈម ៖

  • កម្ពស់ \(\displaystyle AD \perp BC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle AD < AB\)
  • កម្ពស់ \(\displaystyle BE \perp AC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle BE < BC\)
  • កម្ពស់ \(\displaystyle CF \perp AB\) នាំឱ្យ \(\displaystyle CF < AC\)

បូកវិសមភាពទាំងបីអង្គនិងអង្គ គេបាន ៖

\[AD + BE + CF < AB + BC + AC\]

ឬ

\[AB + BC + AC > AD + BE + CF \text{ ។}\]

លំហាត់

  1. គេមាន \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta DEF\) ដែល \(\displaystyle BC = (2x + 30)\text{ cm}\), \(\displaystyle EF = (5x - 90)\text{ cm}\) គណនា \(\displaystyle BC\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ដោយ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta DEF\) នោះធាតុត្រូវគ្នាប៉ុនរៀងគ្នា នាំឱ្យ ៖

    \[BC = EF\]

    ជំនួសតម្លៃ \(\displaystyle BC\) និង \(\displaystyle EF\) ៖

    \[2x + 30 = 5x - 90\]
    \[5x - 2x = 30 + 90\]
    \[3x = 120 \implies x = \frac{120}{3} = 40\]

    គណនាប្រវែង \(\displaystyle BC\) ៖

    \[BC = 2(40) + 30 = 80 + 30 = 110\text{ cm}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle BC = 110\text{ cm}\) ។

  2. ក្នុងរូបខាងក្រោមនេះគេឱ្យ \(\displaystyle PQ = PR\) និង \(\displaystyle \angle PST = \angle PTS\)។ ប្រៀបធៀប \(\displaystyle \Delta PQS\) និង \(\displaystyle \Delta PRT\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    គេមាន \(\displaystyle PQ = PR\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta PQR\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle P\) ៖

    \[\angle PQR = \angle PRQ \quad \text{ឬ} \quad \angle PQS = \angle PRT \quad (1)\]

    ម្យ៉ាងទៀត គេមាន \(\displaystyle \angle PST = \angle PTS\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta PST\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle P\) ៖

    \[PS = PT \quad \text{និង} \quad \angle PSQ = 180^\circ - \angle PST = 180^\circ - \angle PTS = \angle PTR \quad (2)\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta PQS\) និង \(\displaystyle \Delta PRT\) មាន ៖

    • \(\displaystyle \angle PQS = \angle PRT\) (តាម \(\displaystyle (1)\))
    • \(\displaystyle \angle PSQ = \angle PTR\) (តាម \(\displaystyle (2)\))
    • \(\displaystyle PQ = PR\) (សម្មតិកម្ម)

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta PQS \cong \Delta PRT\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ម.ម.ជ ឬ ជ.ម.ជ) ។

  3. គេឱ្យ \(\displaystyle MT = MB\) និង \(\displaystyle MA = MO\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta MTO \cong \Delta MBA\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta MTO\) និង \(\displaystyle \Delta MBA\) មាន ៖

    • \(\displaystyle MT = MB\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle \angle TMO = \angle BMA\) (មុំរួមត្រង់កំពូល \(\displaystyle M\))
    • \(\displaystyle MO = MA\) (សម្មតិកម្ម)

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta MTO \cong \Delta MBA\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

  4. គេឱ្យ \(\displaystyle AB = BC\) និង \(\displaystyle AD = CD\)។ ប្រៀបធៀប \(\displaystyle \Delta AED\) និង \(\displaystyle \Delta CED\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ដំបូង ប្រៀបធៀប \(\displaystyle \Delta ABD\) និង \(\displaystyle \Delta CBD\) ៖

    • \(\displaystyle AB = BC\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle AD = CD\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle BD\) ជាជ្រុងរួម

    នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta ABD \cong \Delta CBD\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ជ.ជ) ។

    វិបាក ៖ \(\displaystyle \angle ADB = \angle CDB\) ឬ \(\displaystyle \angle ADE = \angle CDE\) ។

    ឥឡូវ ប្រៀបធៀប \(\displaystyle \Delta AED\) និង \(\displaystyle \Delta CED\) ៖

    • \(\displaystyle AD = CD\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle \angle ADE = \angle CDE\) (សម្រាយខាងលើ)
    • \(\displaystyle ED\) ជាជ្រុងរួម

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta AED \cong \Delta CED\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

  5. គេឱ្យ \(\displaystyle AB \parallel CD\) និង \(\displaystyle TR = TS\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta ABT \cong \Delta DCT\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ដោយ \(\displaystyle AB \parallel CD\) កាត់ដោយខ្នាត់ \(\displaystyle AD\) និង \(\displaystyle BC\) ប្រសព្វគ្នាតង់ \(\displaystyle T\) ៖

    • \(\displaystyle \angle TAB = \angle TDC\) (មុំឆ្លាស់ក្នុង)
    • \(\displaystyle \angle TBA = \angle TCD\) (មុំឆ្លាស់ក្នុង)
    • \(\displaystyle \angle ATB = \angle DTC\) (មុំទល់កំពូល)

    ម្យ៉ាងទៀត បន្ទាត់ \(\displaystyle RS\) កាត់កាត់តាម \(\displaystyle T\) មាន \(\displaystyle TR = TS\) (សម្មតិកម្ម) និង \(\displaystyle \angle RTA = \angle STD\) (មុំទល់កំពូល) នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta ATR \cong \Delta DTS\) (តាម ម.ជ.ម) ទាញបាន \(\displaystyle AT = DT\) និង \(\displaystyle BT = CT\) ។

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABT\) និង \(\displaystyle \Delta DCT\) មាន ៖

    • \(\displaystyle AT = DT\) (សម្រាយខាងលើ)
    • \(\displaystyle \angle ATB = \angle DTC\) (មុំទល់កំពូល)
    • \(\displaystyle BT = CT\) (សម្រាយខាងលើ)

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ABT \cong \Delta DCT\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

  6. គេឱ្យ \(\displaystyle \angle BAD = \angle CAD\) និង \(\displaystyle AD \perp BC\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta ABD \cong \Delta ACD\) និង \(\displaystyle AB = AC\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ដោយ \(\displaystyle AD \perp BC\) នោះ \(\displaystyle \angle ADB = \angle ADC = 90^\circ\) ។

    ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle ABD\) និង \(\displaystyle ACD\) មាន ៖

    • \(\displaystyle AD\) ជាជ្រុងរួម (ជ្រុងមុំកែងរួម)
    • \(\displaystyle \angle BAD = \angle CAD\) (សម្មតិកម្ម)

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ABD \cong \Delta ACD\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ម.ជ.ម) ។

    វិបាក ៖ ជ្រុងត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា នាំឱ្យ \(\displaystyle AB = AC\) ។

  7. គេឱ្យ \(\displaystyle P\) ជាចំណុចមួយឋិតនៅលើកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle A\) របស់ត្រីកោណសមបាត \(\displaystyle ABC\)។ ស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle PB = PC\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    \(\displaystyle \Delta ABC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\) នាំឱ្យ \(\displaystyle AB = AC\) ។

    ដោយ \(\displaystyle P\) ឋិតនៅលើកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle A\) នោះ \(\displaystyle \angle BAP = \angle CAP\) ។

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta PAB\) និង \(\displaystyle \Delta PAC\) មាន ៖

    • \(\displaystyle AB = AC\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle \angle BAP = \angle CAP\) (សម្រាយខាងលើ)
    • \(\displaystyle AP\) ជាជ្រុងរួម

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta PAB \cong \Delta PAC\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

    វិបាក ៖ ជ្រុងត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា នាំឱ្យ \(\displaystyle PB = PC\) ។

  8. \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\)។ \(\displaystyle M\) និង \(\displaystyle N\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃជ្រុង \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle AC\) រៀងគ្នា ហើយ \(\displaystyle P\) ជាចំណុចប្រសព្វនៃ \(\displaystyle BN\) និង \(\displaystyle CM\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta PBC\) ជាត្រីកោណសមបាត។

    មើលដំណោះស្រាយ

    \(\displaystyle \Delta ABC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\) នាំឱ្យ \(\displaystyle AB = AC\) និង \(\displaystyle \angle ABC = \angle ACB\) ។

    ដោយ \(\displaystyle M\) និង \(\displaystyle N\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃ \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle AC\) រៀងគ្នា ៖

    \[BM = \frac{1}{2}AB = \frac{1}{2}AC = CN\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta BMC\) និង \(\displaystyle \Delta CNB\) មាន ៖

    • \(\displaystyle BM = CN\) (សម្រាយខាងលើ)
    • \(\displaystyle \angle MBC = \angle NCB\) (មុំបាតនៃ \(\displaystyle \Delta ABC\))
    • \(\displaystyle BC\) ជាជ្រុងរួម

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta BMC \cong \Delta CNB\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

    វិបាក ៖ \(\displaystyle \angle MCB = \angle NBC\) ឬ \(\displaystyle \angle PCB = \angle PBC\) ។

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta PBC\) មានមុំបាតទាំងពីរស្មើគ្នា (\(\displaystyle \angle PBC = \angle PCB\)) ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta PBC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle P\) ។

  9. គេឱ្យ \(\displaystyle AB = CD\) និង \(\displaystyle AC = BD\) ដូចរូបខាងស្តាំ។ ប្រៀបធៀបត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) និង \(\displaystyle BDC\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ក្នុងត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) និង \(\displaystyle DCB\) មាន ៖

    • \(\displaystyle AB = DC\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle AC = DB\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle BC\) ជាជ្រុងរួម (\(\displaystyle BC = CB\))

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta DCB\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ជ.ជ) ។

  10. \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណមួយ។ កម្ពស់គូសចេញពីកំពូល \(\displaystyle B\) និង \(\displaystyle C\) កាត់ជ្រុងឈម ត្រង់ \(\displaystyle D\) និង \(\displaystyle E\) រៀងគ្នា។ បង្ហាញថាបើ \(\displaystyle BD = CE\) នោះ \(\displaystyle \angle ABC = \angle ACB\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    កម្ពស់ \(\displaystyle BD \perp AC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta BDC\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle D\) ។

    កម្ពស់ \(\displaystyle CE \perp AB\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta CEB\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle E\) ។

    ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle BDC\) និង \(\displaystyle CEB\) មាន ៖

    • អ៊ីប៉ូតេនុស \(\displaystyle BC\) ជាជ្រុងរួម
    • ជ្រុងមុំកែង \(\displaystyle BD = CE\) (សម្មតិកម្ម)

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta BDC \cong \Delta CEB\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ជ) ។

    វិបាក ៖ មុំស្រួចត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា ៖

    \[\angle DCB = \angle EBC \quad \text{ឬ} \quad \angle ACB = \angle ABC \text{ (ពោលគឺ } \angle ABC = \angle ACB\text{)} \text{ ។}\]
  11. គេឱ្យ \(\displaystyle HO \perp OB\) និង \(\displaystyle DB \perp OB\) ហើយ \(\displaystyle OP = BE\) និង \(\displaystyle HO = DB\)។ បង្ហាញថា

    1. ក. \(\displaystyle \Delta HOE \cong \Delta DBP\)
    2. ខ. \(\displaystyle \Delta FPE\) ជាត្រីកោណសមបាត។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta HOE \cong \Delta DBP\) ៖

    គេមាន \(\displaystyle OE = OP + PE\) និង \(\displaystyle BP = BE + PE\) ។

    ដោយ \(\displaystyle OP = BE\) (សម្មតិកម្ម) នាំឱ្យ ៖

    \[OE = BP\]

    ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle HOE\) និង \(\displaystyle DBP\) មាន ៖

    • \(\displaystyle \angle HOE = \angle DBP = 90^\circ\) (ព្រោះ \(\displaystyle HO \perp OB\) និង \(\displaystyle DB \perp OB\))
    • \(\displaystyle HO = DB\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle OE = BP\) (សម្រាយខាងលើ)

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta HOE \cong \Delta DBP\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

    ខ. បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta FPE\) ជាត្រីកោណសមបាត ៖

    ដោយ \(\displaystyle \Delta HOE \cong \Delta DBP\) នោះមុំត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា ៖

    \[\angle HEO = \angle DPB \quad \text{ឬ} \quad \angle FEP = \angle FPE\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta FPE\) មានមុំបាតពីរស្មើគ្នា (\(\displaystyle \angle FEP = \angle FPE\)) ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta FPE\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle F\) ។

  12. រូបខាងស្តាំនេះ គេឱ្យ \(\displaystyle AC = BD\) និង \(\displaystyle \angle C = \angle D = 90^\circ\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle BC = AD\) និង \(\displaystyle BC \parallel AD\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle ABC\) និង \(\displaystyle BAD\) មាន ៖

    • អ៊ីប៉ូតេនុស \(\displaystyle AB\) ជាជ្រុងរួម
    • ជ្រុងមុំកែង \(\displaystyle AC = BD\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle \angle C = \angle D = 90^\circ\) (សម្មតិកម្ម)

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta BAD\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ជ) ។

    វិបាក ៖

    • ជ្រុងត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា ៖ \(\displaystyle BC = AD\) ។
    • មុំត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា ៖ \(\displaystyle \angle ABC = \angle BAD\) ។

    ដោយមុំឆ្លាស់ក្នុងទាំងពីរស្មើគ្នា (\(\displaystyle \angle ABC = \angle BAD\)) នោះបន្ទាត់ទាំងពីរស្របគ្នា ៖

    \[BC \parallel AD \text{ ។}\]
  13. សរសេរមុំតាមលំដាប់ពីធំទៅតូច ចំពោះត្រីកោណនីមួយៗខាងក្រោម៖

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាមទ្រឹស្តីបទ ក្នុងត្រីកោណមួយ មុំដែលឈមនឹងជ្រុងវែងជាង ជាមុំធំជាង ៖

    • ត្រីកោណ \(\displaystyle EDF\) ៖ ប្រវែងជ្រុងគឺ \(\displaystyle EF = 5\text{ cm}\), \(\displaystyle DF = 4\text{ cm}\), \(\displaystyle ED = 3\text{ cm}\) ។

      ដោយ \(\displaystyle EF > DF > ED\) (\(\displaystyle 5\text{ cm} > 4\text{ cm} > 3\text{ cm}\)) នោះមុំឈមរៀបពីធំទៅតូចគឺ ៖

      \[\angle D > \angle E > \angle F \text{ ។}\]
    • ត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ៖ ប្រវែងជ្រុងគឺ \(\displaystyle AC = 3\text{ m}\), \(\displaystyle BC = 2\text{ m}\), \(\displaystyle AB = 1.1\text{ m}\) ។

      ដោយ \(\displaystyle AC > BC > AB\) (\(\displaystyle 3\text{ m} > 2\text{ m} > 1.1\text{ m}\)) នោះមុំឈមរៀបពីធំទៅតូចគឺ ៖

      \[\angle B > \angle A > \angle C \text{ ។}\]
    • ត្រីកោណ \(\displaystyle KLM\) ៖ ប្រវែងជ្រុងគឺ \(\displaystyle KM = 7.6\text{ km}\), \(\displaystyle LM = 5.8\text{ km}\), \(\displaystyle KL = 2.3\text{ km}\) ។

      ដោយ \(\displaystyle KM > LM > KL\) (\(\displaystyle 7.6\text{ km} > 5.8\text{ km} > 2.3\text{ km}\)) នោះមុំឈមរៀបពីធំទៅតូចគឺ ៖

      \[\angle L > \angle K > \angle M \text{ ។}\]
  14. សរសេរជ្រុងតាមលំដាប់ពីវែងទៅខ្លី ចំពោះត្រីកោណនីមួយៗខាងក្រោម៖

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាមទ្រឹស្តីបទ ក្នុងត្រីកោណមួយ ជ្រុងដែលឈមនឹងមុំធំជាង ជាជ្រុងវែងជាង ៖

    • ត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ៖ មុំគឺ \(\displaystyle \angle A = 90^\circ\), \(\displaystyle \angle B = 60^\circ\), \(\displaystyle \angle C = 30^\circ\) ។

      ដោយ \(\displaystyle \angle A > \angle B > \angle C\) (\(\displaystyle 90^\circ > 60^\circ > 30^\circ\)) នោះជ្រុងឈមរៀបពីវែងទៅខ្លីគឺ ៖

      \[BC > AC > AB \text{ ។}\]
    • ត្រីកោណ \(\displaystyle STR\) ៖ មុំគឺ \(\displaystyle \angle T = 137^\circ\), \(\displaystyle \angle S = 24^\circ\), \(\displaystyle \angle R = 19^\circ\) ។

      ដោយ \(\displaystyle \angle T > \angle S > \angle R\) (\(\displaystyle 137^\circ > 24^\circ > 19^\circ\)) នោះជ្រុងឈមរៀបពីវែងទៅខ្លីគឺ ៖

      \[SR > TR > ST \text{ ។}\]
    • ត្រីកោណ \(\displaystyle FEG\) ៖ មុំគឺ \(\displaystyle \angle E = 80^\circ\), \(\displaystyle \angle G = 50^\circ\), \(\displaystyle \angle F = 40^\circ\) ។

      ដោយ \(\displaystyle \angle E > \angle G > \angle F\) (\(\displaystyle 80^\circ > 50^\circ > 40^\circ\)) នោះជ្រុងឈមរៀបពីវែងទៅខ្លីគឺ ៖

      \[FG > FE > EG \text{ ។}\]
  15. \(\displaystyle PQR\) ជាត្រីកោណមួយដែល \(\displaystyle QR > QP\) និង \(\displaystyle PR = PQ\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \angle P > \angle Q\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាមសម្មតិកម្ម គេមាន \(\displaystyle QR > QP\) និង \(\displaystyle PR = PQ\) (ឬ \(\displaystyle QP = PR\)) ។

    ជំនួស \(\displaystyle QP = PR\) ចូលក្នុងវិសមភាព \(\displaystyle QR > QP\) គេបាន ៖

    \[QR > PR\]

    ក្នុងត្រីកោណ \(\displaystyle PQR\) ៖

    • ជ្រុង \(\displaystyle QR\) ឈមនឹងមុំ \(\displaystyle \angle P\)
    • ជ្រុង \(\displaystyle PR\) ឈមនឹងមុំ \(\displaystyle \angle Q\)

    តាមទ្រឹស្តីបទវិសមភាពជ្រុងនិងមុំក្នុងត្រីកោណ ដោយ \(\displaystyle QR > PR\) នោះមុំឈមនឹងជ្រុងវែងជាង ជាមុំធំជាង ៖

    \[\angle P > \angle Q \text{ ។}\]
  16. \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\)។ គេបន្លាយជ្រុង \(\displaystyle BC\) ឱ្យបាន \(\displaystyle CD = AC\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \angle ACD > \angle CAD\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta ACD\) មាន \(\displaystyle CD = AC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta ACD\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle C\) ៖

    \[\angle CAD = \angle CDA\]

    មុំ \(\displaystyle \angle ACD\) ជាមុំក្រៅនៃត្រីកោណសមបាត \(\displaystyle ABC\) ត្រង់កំពូល \(\displaystyle C\) ៖

    \[\angle ACD = 180^\circ - \angle ACB\]

    ដោយ \(\displaystyle \Delta ABC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\) នោះមុំបាត \(\displaystyle \angle ACB < 90^\circ\) នាំឱ្យ ៖

    \[\angle ACD = 180^\circ - \angle ACB > 90^\circ \quad (\text{មុំទាល})\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta ACD\) ដែលមាន \(\displaystyle \angle ACD > 90^\circ\) នោះមុំស្រួចពីរទៀតត្រូវតូចជាង \(\displaystyle 45^\circ\) ៖

    \[\angle CAD = \frac{180^\circ - \angle ACD}{2} < 45^\circ\]

    ដោយ \(\displaystyle \angle ACD > 90^\circ\) និង \(\displaystyle \angle CAD < 45^\circ\) ដូចនេះ ៖

    \[\angle ACD > \angle CAD \text{ ។}\]
  17. \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណមួយនិង \(\displaystyle AM\) ជាមេដ្យានដែល \(\displaystyle \angle AMB < \angle AMC\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle \angle B > \angle C\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    \(\displaystyle M\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃ \(\displaystyle BC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle MB = MC\) ។ ជ្រុង \(\displaystyle AM\) ជាជ្រុងរួមនៃ \(\displaystyle \Delta AMB\) និង \(\displaystyle \Delta AMC\) ។

    មុំ \(\displaystyle \angle AMB\) និង \(\displaystyle \angle AMC\) ជាមុំជាប់បន្ថែម ៖

    \[\angle AMB + \angle AMC = 180^\circ\]

    ដោយ \(\displaystyle \angle AMB < \angle AMC\) នោះ ៖

    \[\angle AMB < 90^\circ < \angle AMC\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta AMC\) មុំ \(\displaystyle \angle AMC > 90^\circ\) (មុំទាល) នាំឱ្យជ្រុងឈម \(\displaystyle AC\) ជាជ្រុងវែងបំផុតក្នុង \(\displaystyle \Delta AMC\) ៖ \(\displaystyle AC > AM\) និង \(\displaystyle AC > MC\) ។

    តាមទ្រឹស្តីបទប្រៀបធៀបត្រីកោណពីរដែលមានជ្រុងពីរប៉ុនរៀងគ្នា (\(\displaystyle AM\) រួម, \(\displaystyle MB = MC\)) ដោយមុំរវាងជ្រុងទាំងពីរមាន \(\displaystyle \angle AMB < \angle AMC\) នោះជ្រុងឈមទីបីបំពេញ ៖

    \[AB < AC \quad \text{ឬ} \quad AC > AB\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) ដោយ \(\displaystyle AC > AB\) នោះមុំឈមនឹងជ្រុងវែងជាង ជាមុំធំជាង ៖

    \[\angle B > \angle C \text{ ។}\]
  18. \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\)។ បន្ទាត់គូសចេញពីចំណុច \(\displaystyle A\) ស្របនឹងជ្រុង \(\displaystyle BC\) កាត់បន្ទាត់គូសចេញពី \(\displaystyle C\) ត្រង់ \(\displaystyle D\) ដូចរូបខាងស្តាំ។ បង្ហាញថា \(\displaystyle AD + AB > CD\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ក្នុងត្រីកោណ \(\displaystyle ACD\) តាមទ្រឹស្តីបទវិសមភាពត្រីកោណ ផលបូកជ្រុងពីរធំជាងជ្រុងទីបី ៖

    \[AD + AC > CD\]

    ដោយ \(\displaystyle \Delta ABC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\) នោះ ៖

    \[AC = AB\]

    ជំនួស \(\displaystyle AC = AB\) ចូលក្នុងវិសមភាពខាងលើ គេបាន ៖

    \[AD + AB > CD \text{ ។}\]
  19. \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle A\)។ កន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle B\) កាត់ជ្រុង \(\displaystyle AC\) ត្រង់ \(\displaystyle D\)។ \(\displaystyle H\) ជាចំណោលកែងនៃ \(\displaystyle D\) លើបន្ទាត់ \(\displaystyle BC\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle AD < CD\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle BAD\) (\(\displaystyle \angle A = 90^\circ\)) និងត្រីកោណកែង \(\displaystyle BHD\) (\(\displaystyle \angle BHD = 90^\circ\)) មាន ៖

    • អ៊ីប៉ូតេនុស \(\displaystyle BD\) ជាជ្រុងរួម
    • មុំស្រួច \(\displaystyle \angle ABD = \angle HBD\) (\(\displaystyle BD\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle B\))

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta BAD \cong \Delta BHD\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ម) នាំឱ្យ \(\displaystyle AD = DH\) ។

    ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle DHC\) កែងត្រង់ \(\displaystyle H\) អ៊ីប៉ូតេនុស \(\displaystyle CD\) វែងជាងជ្រុងមុំកែង \(\displaystyle DH\) ៖

    \[DH < CD\]

    ដោយ \(\displaystyle AD = DH\) ដូចនេះគេទាញបាន ៖

    \[AD < CD \text{ ។}\]
  20. \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណមួយមានកម្ពស់ \(\displaystyle AH\)។

    1. ក. ស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle AH < \dfrac{AB + AC}{2}\)
    2. ខ. ស្រាយបញ្ជាក់ថា ផលបូកកម្ពស់ទាំងបីនៃ \(\displaystyle \Delta ABC\) ខ្លីជាងប្រវែងបរិមាត្ររបស់វា។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. ស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle AH < \dfrac{AB + AC}{2}\) ៖

    អង្កត់កែង \(\displaystyle AH \perp BC\) ខ្លីជាងអង្កត់ទ្រេតចេញពីកំពូល \(\displaystyle A\) ទៅកាន់ជ្រុងឈម ៖

    • ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABH\) កែងត្រង់ \(\displaystyle H\) ៖ \(\displaystyle AH < AB\)
    • ក្នុង \(\displaystyle \Delta ACH\) កែងត្រង់ \(\displaystyle H\) ៖ \(\displaystyle AH < AC\)

    បូកវិសមភាពទាំងពីរអង្គនិងអង្គ ៖

    \[AH + AH < AB + AC \implies 2AH < AB + AC\]
    \[AH < \frac{AB + AC}{2} \text{ ។}\]

    ខ. ស្រាយបញ្ជាក់ថា ផលបូកកម្ពស់ទាំងបីខ្លីជាងបរិមាត្រ ៖

    តាង \(\displaystyle h_a = AH\), \(\displaystyle h_b = BE\), \(\displaystyle h_c = CF\) ជាកម្ពស់ទាំងបីនៃ \(\displaystyle \Delta ABC\) ។

    តាមសម្រាយខាងលើ អនុវត្តចំពោះកម្ពស់នីមួយៗ ៖

    \[h_a < \frac{AB + AC}{2}, \quad h_b < \frac{AB + BC}{2}, \quad h_c < \frac{BC + AC}{2}\]

    បូកវិសមភាពទាំងបី ៖

    \[\begin{aligned} h_a + h_b + h_c &< \frac{(AB + AC) + (AB + BC) + (BC + AC)}{2} \\ &= \frac{2(AB + BC + AC)}{2} \\ &= AB + BC + AC \end{aligned}\]

    ដូចនេះ ផលបូកកម្ពស់ទាំងបីនៃ \(\displaystyle \Delta ABC\) ខ្លីជាងប្រវែងបរិមាត្ររបស់វា ។

  21. \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណមួយដែល \(\displaystyle AB = 3\) និង \(\displaystyle AC = 4\)។ ប្រើវិសមភាពត្រីកោណ បង្ហាញថា \(\displaystyle 1 < BC < 7\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាមទ្រឹស្តីបទវិសមភាពត្រីកោណ ប្រវែងជ្រុងមួយត្រូវតូចជាងផលបូកជ្រុងពីរទៀត និងធំជាងផលដកនៃជ្រុងទាំងពីរនោះ ៖

    \[|AC - AB| < BC < AB + AC\]

    ជំនួស \(\displaystyle AB = 3\) និង \(\displaystyle AC = 4\) ចូល ៖

    \[4 - 3 < BC < 3 + 4\]
    \[1 < BC < 7 \text{ ។}\]
  22. \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណមួយនិង \(\displaystyle M\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃជ្រុង \(\displaystyle BC\)។ \(\displaystyle D\) ជាចំណុចឆ្លុះនៃ \(\displaystyle A\) ធៀបនឹងចំណុច \(\displaystyle M\)។

    1. ក. ប្រៀបធៀប \(\displaystyle \Delta ABM\) និង \(\displaystyle \Delta DCM\)
    2. ខ. ស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle \dfrac{AB - AC}{2} < AM < \dfrac{AC + AB}{2}\)។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. ប្រៀបធៀប \(\displaystyle \Delta ABM\) និង \(\displaystyle \Delta DCM\) ៖

    • \(\displaystyle MB = MC\) (\(\displaystyle M\) ជាចំណុចកណ្ដាលនៃ \(\displaystyle BC\))
    • \(\displaystyle \angle AMB = \angle DMC\) (មុំទល់កំពូល)
    • \(\displaystyle MA = MD\) (\(\displaystyle D\) ជាចំណុចឆ្លុះនៃ \(\displaystyle A\) ធៀបនឹង \(\displaystyle M\))

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ABM \cong \Delta DCM\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

    វិបាក ៖ \(\displaystyle CD = AB\) ។

    ខ. ស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle \dfrac{AB - AC}{2} < AM < \dfrac{AC + AB}{2}\) ៖

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta ACD\) មានជ្រុង \(\displaystyle AC, CD, AD\) ដែល \(\displaystyle AD = 2AM\) និង \(\displaystyle CD = AB\) ។

    តាមវិសមភាពត្រីកោណ ៖

    \[CD - AC < AD < AC + CD\]
    \[AB - AC < 2AM < AC + AB\]

    ចែកអង្គទាំងបីនឹង \(\displaystyle 2\) ៖

    \[\frac{AB - AC}{2} < AM < \frac{AC + AB}{2} \text{ ។}\]
    1. ក. ប្រើបន្ទាត់និងដែកឈានសង់រូបខាងក្រោម
    2. ខ. តើចំណុច \(\displaystyle D\), \(\displaystyle C\), \(\displaystyle E\) រត់ត្រង់ជួរគ្នាឬទេ? (បញ្ជាក់ ៖ គណនា \(\displaystyle \angle DCE\))
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. របៀបសង់រូប ៖

    • គូសបន្ទាត់ត្រង់មួយ ដៅចំណុច \(\displaystyle D, A, B\) តាមលំដាប់លើបន្ទាត់នោះ ។
    • គូសត្រីកោណកែង \(\displaystyle ACB\) កែងត្រង់ \(\displaystyle C\) នៅលើអង្កត់ \(\displaystyle AB\) ។
    • ប្រើដែកឈានយកកាំ \(\displaystyle AD\) គូសធ្នូកាត់ \(\displaystyle AC\) ត្រង់ \(\displaystyle C\) ឱ្យបាន \(\displaystyle AC = DA\) ។
    • នៅត្រង់ចំណុច \(\displaystyle B\) សង់បន្ទាត់កែងនឹង \(\displaystyle AB\) ហើយដៅចំណុច \(\displaystyle E\) ឱ្យបាន \(\displaystyle BE = CB\) ។

    ខ. ពិនិត្យមើលថាតើចំណុច \(\displaystyle D, C, E\) រត់ត្រង់ជួរគ្នាឬទេ ៖

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta DAC\) មាន \(\displaystyle DA = AC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta DAC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\) ៖

    \[\angle DCA = \frac{180^\circ - \angle DAC}{2}\]

    ដោយ \(\displaystyle D, A, B\) នៅលើបន្ទាត់តែមួយ នោះ \(\displaystyle \angle DAC = 180^\circ - \angle CAB\) នាំឱ្យ ៖

    \[\angle DCA = \frac{\angle CAB}{2}\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta ACB\) កែងត្រង់ \(\displaystyle C\) គេបាន \(\displaystyle \angle CBA = 90^\circ - \angle CAB\) ។

    ដោយ \(\displaystyle BE \perp AB\) នោះ \(\displaystyle \angle ABE = 90^\circ\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \angle CBE = \angle CBA + 90^\circ = 180^\circ - \angle CAB\) ។

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta CBE\) មាន \(\displaystyle BC = BE\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta CBE\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle B\) ៖

    \[\angle BCE = \frac{180^\circ - \angle CBE}{2} = \frac{\angle CAB}{2}\]

    គណនាមុំ \(\displaystyle \angle DCE\) ៖ បន្ទាត់ \(\displaystyle DC\) និង \(\displaystyle CE\) បង្កើតបានមុំរាប \(\displaystyle \angle DCE = 180^\circ\) ។

    ដូចនេះ ចំណុច \(\displaystyle D\), \(\displaystyle C\), \(\displaystyle E\) រត់ត្រង់ជួរគ្នា ។

  23. ក្នុងត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) កន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle B\) និង \(\displaystyle \angle C\) ប្រសព្វគ្នាត្រង់ \(\displaystyle I\)។ តាម \(\displaystyle I\) គេគូសបន្ទាត់មួយស្របនឹងបន្ទាត់ \(\displaystyle BC\) ហើយកាត់បន្ទាត់ \(\displaystyle AB\) ត្រង់ \(\displaystyle D\) និង \(\displaystyle AC\) ត្រង់ \(\displaystyle E\)។ ស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle DE = BD + CE\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ដោយបន្ទាត់កាត់តាម \(\displaystyle I\) ស្របនឹង \(\displaystyle BC\) (\(\displaystyle DE \parallel BC\)) ៖

    • កាត់ដោយខ្នាត់ \(\displaystyle BI\) ៖ \(\displaystyle \angle DIB = \angle IBC\) (មុំឆ្លាស់ក្នុង) ។ ដោយ \(\displaystyle BI\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle B\) នោះ \(\displaystyle \angle DBI = \angle IBC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \angle DIB = \angle DBI\) ។ ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta DIB\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle D\) នាំឱ្យ ៖

      \[DI = BD\]
    • កាត់ដោយខ្នាត់ \(\displaystyle CI\) ៖ \(\displaystyle \angle EIC = \angle ICB\) (មុំឆ្លាស់ក្នុង) ។ ដោយ \(\displaystyle CI\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle C\) នោះ \(\displaystyle \angle ECI = \angle ICB\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \angle EIC = \angle ECI\) ។ ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta EIC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle E\) នាំឱ្យ ៖

      \[EI = CE\]

    ដោយចំណុច \(\displaystyle I\) ឋិតនៅចន្លោះ \(\displaystyle D\) និង \(\displaystyle E\) គេបាន ៖

    \[DE = DI + EI = BD + CE \text{ ។}\]
  24. ក្នុងត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) កន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle A\) ប្រសព្វ \(\displaystyle BC\) ត្រង់ចំណុច \(\displaystyle D\)។ បន្ទាត់មួយដែលគូសចេញពី \(\displaystyle C\) ហើយស្របនឹងបន្ទាត់ \(\displaystyle AD\) កាត់បន្ទាត់ \(\displaystyle BA\) ត្រង់ \(\displaystyle E\)។ បង្ហាញថា \(\displaystyle AE = AC\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ដោយ \(\displaystyle CE \parallel AD\) កាត់ដោយបន្ទាត់ \(\displaystyle BE\) និង \(\displaystyle AC\) ៖

    • \(\displaystyle \angle AEC = \angle BAD\) (មុំស្រប)
    • \(\displaystyle \angle ACE = \angle CAD\) (មុំឆ្លាស់ក្នុង)

    ដោយ \(\displaystyle AD\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle A\) នោះ ៖

    \[\angle BAD = \angle CAD\]

    នាំឱ្យ ៖

    \[\angle AEC = \angle ACE\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta ACE\) មុំបាតទាំងពីរស្មើគ្នា ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ACE\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\) ។

    វិបាក ៖ \(\displaystyle AE = AC\) ។

  25. ក្នុងរូបខាងក្រោមបន្ទាត់ \(\displaystyle d\) និង \(\displaystyle d'\) ជាបន្ទាត់ស្របគ្នា។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. គណនា \(\displaystyle \angle ABM\) និង \(\displaystyle \angle MBC\) ៖

    ដោយ \(\displaystyle d \parallel d'\) កាត់ដោយខ្នាត់ \(\displaystyle AC\) គេបាន ៖

    \[\angle ACB = \angle CAX = 55^\circ \quad (\text{មុំឆ្លាស់ក្នុង})\]

    ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle BMC\) (\(\displaystyle BM \perp AC\) ត្រង់ \(\displaystyle M\)) ៖

    \[\angle MBC = 90^\circ - \angle ACB = 90^\circ - 55^\circ = 35^\circ\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) ផលបូកមុំក្នុងស្មើ \(\displaystyle 180^\circ\) ៖

    \[\angle BAC + \angle ABC + \angle ACB = 180^\circ\]
    \[55^\circ + \angle ABC + 55^\circ = 180^\circ \implies \angle ABC = 180^\circ - 110^\circ = 70^\circ\]

    គណនា \(\displaystyle \angle ABM\) ៖

    \[\angle ABM = \angle ABC - \angle MBC = 70^\circ - 35^\circ = 35^\circ\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle \angle ABM = 35^\circ\) និង \(\displaystyle \angle MBC = 35^\circ\) ។

    ខ. បង្ហាញថា \(\displaystyle M\) ឋិតនៅស្មើចម្ងាយពីបន្ទាត់ \(\displaystyle d\), \(\displaystyle d'\) និង \(\displaystyle AB\) ៖

    • ដោយ \(\displaystyle \angle ABM = \angle MBC = 35^\circ\) នោះ \(\displaystyle BM\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle B\) ។ តាមលក្ខណៈកន្លះបន្ទាត់ពុះ ចំណុច \(\displaystyle M\) ស្ថិតនៅស្មើចម្ងាយពីជ្រុងទាំងពីរ \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle d'\) ៖

      \[d(M, AB) = d(M, d')\]
    • ដោយ \(\displaystyle \angle BAC = \angle CAX = 55^\circ\) នោះ \(\displaystyle AC\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃមុំបង្កើតដោយបន្ទាត់ \(\displaystyle d\) និង \(\displaystyle AB\) ។ ដោយ \(\displaystyle M\) ឋិតនៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle AC\) នោះ \(\displaystyle M\) ស្ថិតនៅស្មើចម្ងាយពីបន្ទាត់ \(\displaystyle d\) និង \(\displaystyle AB\) ៖

      \[d(M, d) = d(M, AB)\]

    តាមទំនាក់ទំនងទាំងពីរ គេបាន ៖

    \[d(M, d) = d(M, d') = d(M, AB)\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle M\) ឋិតនៅស្មើចម្ងាយពីបន្ទាត់ \(\displaystyle d\), \(\displaystyle d'\) និង \(\displaystyle AB\) ។

  26. គេដឹងថា \(\displaystyle \angle BAC = 90^\circ\), \(\displaystyle \angle ABC = 60^\circ\) និង \(\displaystyle \angle BCE = 90^\circ\)។ ម្យ៉ាងទៀត \(\displaystyle \angle BDA = \angle DAB\) និង \(\displaystyle \angle CAE = \angle CEA\)។

    1. ក. គណនា \(\displaystyle \angle BCA\), \(\displaystyle \angle ACE\), \(\displaystyle \angle CAE\), \(\displaystyle \angle DBA\) និង \(\displaystyle \angle BAD\)
    2. ខ. ស្រាយបញ្ជាក់ថាចំណុច \(\displaystyle D\), \(\displaystyle A\), \(\displaystyle E\) រត់ត្រង់ជួរគ្នា។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. គណនាមុំនីមួយៗ ៖

    • ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) កែងត្រង់ \(\displaystyle A\) (\(\displaystyle \angle BAC = 90^\circ\)) ៖

      \[\angle BCA = 90^\circ - \angle ABC = 90^\circ - 60^\circ = 30^\circ\]
    • ដោយ \(\displaystyle \angle BCE = 90^\circ\) នោះ ៖

      \[\angle ACE = \angle BCE - \angle BCA = 90^\circ - 30^\circ = 60^\circ\]
    • ក្នុង \(\displaystyle \Delta CAE\) មាន \(\displaystyle \angle CAE = \angle CEA\) និង \(\displaystyle \angle ACE = 60^\circ\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta CAE\) ជាត្រីកោណសម័ង្ស ៖

      \[\angle CAE = \angle CEA = 60^\circ\]
    • ចំណុច \(\displaystyle D, B, C\) នៅលើបន្ទាត់តែមួយ នាំឱ្យមុំជាប់បន្ថែម ៖

      \[\angle DBA = 180^\circ - \angle ABC = 180^\circ - 60^\circ = 120^\circ\]
    • ក្នុង \(\displaystyle \Delta DAB\) មាន \(\displaystyle BD = BA\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \Delta DAB\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle B\) ៖

      \[\angle BDA = \angle BAD = \frac{180^\circ - 120^\circ}{2} = 30^\circ\]

    ខ. ស្រាយបញ្ជាក់ថាចំណុច \(\displaystyle D\), \(\displaystyle A\), \(\displaystyle E\) រត់ត្រង់ជួរគ្នា ៖

    គណនាផលបូកមុំត្រង់កំពូល \(\displaystyle A\) ៖

    \[\angle DAE = \angle BAD + \angle BAC + \angle CAE = 30^\circ + 90^\circ + 60^\circ = 180^\circ\]

    ដោយ \(\displaystyle \angle DAE = 180^\circ\) ជាមុំរាប ដូចនេះចំណុច \(\displaystyle D\), \(\displaystyle A\), \(\displaystyle E\) រត់ត្រង់ជួរគ្នា ។

  27. \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណមួយ។ កន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle B\) និង \(\displaystyle \angle C\) កាត់បន្ទាត់ដែលគូសចេញពី \(\displaystyle A\) ស្របនឹងបន្ទាត់ \(\displaystyle BC\) ត្រង់ \(\displaystyle D\) និង \(\displaystyle E\) រៀងគ្នា។ ស្រាយបញ្ជាក់ថា

    1. ក. \(\displaystyle \Delta AEC\) និង \(\displaystyle \Delta ABD\) ជាត្រីកោណសមបាត
    2. ខ. \(\displaystyle DE = AB + AC\)។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. ស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle \Delta AEC\) និង \(\displaystyle \Delta ABD\) ជាត្រីកោណសមបាត ៖

    • ដោយ \(\displaystyle DE \parallel BC\) កាត់ដោយខ្នាត់ \(\displaystyle BD\) ៖ \(\displaystyle \angle ADB = \angle DBC\) (មុំឆ្លាស់ក្នុង) ។ ដោយ \(\displaystyle BD\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle B\) នោះ \(\displaystyle \angle ABD = \angle DBC\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \angle ADB = \angle ABD\) ។ ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ABD\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\) (\(\displaystyle AD = AB\)) ។
    • ដោយ \(\displaystyle DE \parallel BC\) កាត់ដោយខ្នាត់ \(\displaystyle CE\) ៖ \(\displaystyle \angle AEC = \angle ECB\) (មុំឆ្លាស់ក្នុង) ។ ដោយ \(\displaystyle CE\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle C\) នោះ \(\displaystyle \angle ACE = \angle ECB\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \angle AEC = \angle ACE\) ។ ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta AEC\) ជាត្រីកោណសមបាតកំពូល \(\displaystyle A\) (\(\displaystyle AE = AC\)) ។

    ខ. ស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle DE = AB + AC\) ៖

    ដោយចំណុច \(\displaystyle A\) ឋិតនៅចន្លោះ \(\displaystyle D\) និង \(\displaystyle E\) លើបន្ទាត់ស្រប \(\displaystyle DE\) គេបាន ៖

    \[DE = AD + AE\]

    ជំនួស \(\displaystyle AD = AB\) និង \(\displaystyle AE = AC\) (តាមសម្រាយខាងលើ) ៖

    \[DE = AB + AC \text{ ។}\]
  28. ក្នុង \(\displaystyle RTV\) និង \(\displaystyle STU\) ជាបន្ទាត់ពីរដែល \(\displaystyle RT = VT\), \(\displaystyle ST = UT\), \(\displaystyle RS = 4\text{ cm}\), \(\displaystyle \angle SRT = 80^\circ\)

    1. ក. ស្រាយបំភ្លឺថា \(\displaystyle \Delta RST \cong \Delta VUT\)
    2. ខ. រកប្រវែង \(\displaystyle UV\)
    3. គ. រករង្វាស់មុំ \(\displaystyle \angle UVT\)
    4. ឃ. ម្យ៉ាងទៀត \(\displaystyle RS = UV\) យើងអាចសន្និដ្ឋានដូចម្ដេចចំពោះបន្ទាត់ \(\displaystyle RS\) និង \(\displaystyle UV\)។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. ស្រាយបំភ្លឺថា \(\displaystyle \Delta RST \cong \Delta VUT\) ៖

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta RST\) និង \(\displaystyle \Delta VUT\) មាន ៖

    • \(\displaystyle RT = VT\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle \angle RTS = \angle VTU\) (មុំទល់កំពូល)
    • \(\displaystyle ST = UT\) (សម្មតិកម្ម)

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta RST \cong \Delta VUT\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

    ខ. រកប្រវែង \(\displaystyle UV\) ៖

    ដោយ \(\displaystyle \Delta RST \cong \Delta VUT\) នោះជ្រុងត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា ៖

    \[UV = RS = 4\text{ cm} \text{ ។}\]

    គ. រករង្វាស់មុំ \(\displaystyle \angle UVT\) ៖

    ដោយ \(\displaystyle \Delta RST \cong \Delta VUT\) នោះមុំត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា ៖

    \[\angle UVT = \angle SRT = 80^\circ \text{ ។}\]

    ឃ. សន្និដ្ឋានចំពោះបន្ទាត់ \(\displaystyle RS\) និង \(\displaystyle UV\) ៖

    ដោយមុំឆ្លាស់ក្នុងស្មើគ្នា (\(\displaystyle \angle UVT = \angle SRT = 80^\circ\)) នោះបន្ទាត់ទាំងពីរស្របគ្នា ៖

    \[RS \parallel UV\]

    ម្យ៉ាងទៀត \(\displaystyle RS = UV = 4\text{ cm}\) ដូចនេះអង្កត់ \(\displaystyle RS\) និង \(\displaystyle UV\) ស្របគ្នាផងនិងមានប្រវែងស្មើគ្នាផង ។

  29. គេឱ្យ \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta CDE\)។ រកតម្លៃ \(\displaystyle x\) ដើម្បីឱ្យប្រវែង \(\displaystyle AB\) និង \(\displaystyle CD\) មានប្រវែងស្មើគ្នា។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle ABC\) កែងត្រង់ \(\displaystyle C\) មានជ្រុង \(\displaystyle AC = 4\) និង \(\displaystyle BC = x\) តាមទ្រឹស្តីបទពីតាក័រ ៖

    \[AB^2 = AC^2 + BC^2 = 4^2 + x^2 = 16 + x^2\]

    ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle CDE\) កែងត្រង់ \(\displaystyle E\) មានជ្រុង \(\displaystyle CE = 4\) និង \(\displaystyle DE = 3\) តាមទ្រឹស្តីបទពីតាក័រ ៖

    \[CD^2 = CE^2 + DE^2 = 4^2 + 3^2 = 16 + 9 = 25 \implies CD = 5\]

    ដើម្បីឱ្យ \(\displaystyle AB = CD\) គេត្រូវមាន ៖

    \[AB^2 = CD^2 \implies 16 + x^2 = 25\]
    \[x^2 = 25 - 16 = 9 \implies x = \sqrt{9} = 3 \quad (\text{ព្រោះ } x > 0)\]

    (ឬដោយត្រីកោណកែងទាំងពីរមានអ៊ីប៉ូតេនុសស្មើគ្នា \(\displaystyle AB = CD\) និងជ្រុងមុំកែងមួយស្មើគ្នា \(\displaystyle AC = CE = 4\) នោះ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta CDE\) តាមករណី អ.ជ នាំឱ្យ \(\displaystyle BC = DE \implies x = 3\)) ។

    ដូចនេះ តម្លៃនៃ \(\displaystyle x\) គឺ \(\displaystyle x = 3\) ។

  30. គេឱ្យ \(\displaystyle GH = JI\), \(\displaystyle GI = JH\)

    1. ក. បង្ហាញថាត្រីកោណ \(\displaystyle \Delta GHI \cong \Delta HJI\)
    2. ខ. បើ \(\displaystyle \angle HJI = 60^\circ\), \(\displaystyle \angle GIH = 40^\circ\) រក \(\displaystyle \angle GHI\)។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta GHI \cong \Delta JIH\) ៖

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta GHI\) និង \(\displaystyle \Delta JIH\) មាន ៖

    • \(\displaystyle GH = JI\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle GI = JH\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle HI\) ជាជ្រុងរួម (\(\displaystyle HI = IH\))

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta GHI \cong \Delta JIH\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ជ.ជ) ។

    ខ. រក \(\displaystyle \angle GHI\) ៖

    ដោយ \(\displaystyle \Delta GHI \cong \Delta JIH\) នោះមុំត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា ៖

    \[\angle G = \angle J = 60^\circ\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta GHI\) ផលបូកមុំក្នុងស្មើ \(\displaystyle 180^\circ\) ៖

    \[\angle G + \angle GIH + \angle GHI = 180^\circ\]
    \[60^\circ + 40^\circ + \angle GHI = 180^\circ\]
    \[100^\circ + \angle GHI = 180^\circ \implies \angle GHI = 180^\circ - 100^\circ = 80^\circ\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle \angle GHI = 80^\circ\) ។

  31. គេឱ្យ \(\displaystyle P\) និង \(\displaystyle Q\) ជាពីរចំណុចនៅលើ \(\displaystyle [OA)\) និង \(\displaystyle [OB)\) នៃ \(\displaystyle \angle AOB\) រៀងគ្នាដែល \(\displaystyle OP = OQ\) ប្រើកែងសង់បន្ទាត់កែងនឹង \(\displaystyle [OA)\) និង \(\displaystyle [OB)\) ត្រង់ \(\displaystyle P\) និង \(\displaystyle Q\) រៀងគ្នា។ បន្ទាត់កែងទាំងពីរនេះជួបគ្នាត្រង់ \(\displaystyle C\)។ ពន្យល់ថាហេតុអ្វីបានជា \(\displaystyle OC\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះ \(\displaystyle \angle AOB\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ដោយ \(\displaystyle CP \perp OA\) និង \(\displaystyle CQ \perp OB\) នោះ \(\displaystyle \Delta OPC\) និង \(\displaystyle \Delta OQC\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle P\) និង \(\displaystyle Q\) រៀងគ្នា ។

    ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle OPC\) និង \(\displaystyle OQC\) មាន ៖

    • អ៊ីប៉ូតេនុស \(\displaystyle OC\) ជាជ្រុងរួម
    • ជ្រុងមុំកែង \(\displaystyle OP = OQ\) (សម្មតិកម្ម)

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta OPC \cong \Delta OQC\) (តាមលក្ខខណ្ឌ អ.ជ) ។

    វិបាក ៖ មុំស្រួចត្រូវគ្នាប៉ុនគ្នា ៖

    \[\angle POC = \angle QOC \quad \text{ឬ} \quad \angle AOC = \angle BOC\]

    ដោយកាំរស្មី \(\displaystyle [OC)\) ខណ្ឌមុំ \(\displaystyle \angle AOB\) ជាពីរមុំស្មើគ្នា ដូចនេះ \(\displaystyle OC\) ជាកន្លះបន្ទាត់ពុះនៃ \(\displaystyle \angle AOB\) ។

  32. គេឱ្យ \(\displaystyle PQ \parallel RS\), \(\displaystyle PQ = RS\), \(\displaystyle PR = 5\text{ cm}\) និង \(\displaystyle \angle QSR = 50^\circ\)

    1. ក. បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta PQR \cong \Delta RSQ\)
    2. ខ. រកប្រវែង \(\displaystyle QS\) និង \(\displaystyle \angle QPR\)។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. បង្ហាញថា \(\displaystyle \Delta PQR \cong \Delta RSQ\) ៖

    ដោយ \(\displaystyle PQ \parallel RS\) កាត់ដោយអង្កត់ទ្រូង \(\displaystyle QR\) គេបានមុំឆ្លាស់ក្នុងស្មើគ្នា ៖

    \[\angle PQR = \angle SRQ\]

    ក្នុង \(\displaystyle \Delta PQR\) និង \(\displaystyle \Delta RSQ\) មាន ៖

    • \(\displaystyle PQ = RS\) (សម្មតិកម្ម)
    • \(\displaystyle \angle PQR = \angle SRQ\) (សម្រាយខាងលើ)
    • \(\displaystyle QR\) ជាជ្រុងរួម (\(\displaystyle QR = RQ\))

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta PQR \cong \Delta RSQ\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

    ខ. រកប្រវែង \(\displaystyle QS\) និង \(\displaystyle \angle QPR\) ៖

    ដោយ \(\displaystyle \Delta PQR \cong \Delta RSQ\) នោះធាតុត្រូវគ្នាប៉ុនរៀងគ្នា ៖

    • ជ្រុងត្រូវគ្នា ៖ \(\displaystyle QS = PR = 5\text{ cm}\)
    • មុំត្រូវគ្នា ៖ \(\displaystyle \angle QPR = \angle RSQ\) ។ ដោយ \(\displaystyle \angle QSR = 50^\circ\) (មុំ \(\displaystyle \angle RSQ = 50^\circ\)) នោះ ៖

      \[\angle QPR = 50^\circ\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle QS = 5\text{ cm}\) និង \(\displaystyle \angle QPR = 50^\circ\) ។

  33. \(\displaystyle ABCD\) ជាប្រលេឡូក្រាម (ប្រើបីរបៀបខុសៗគ្នា) ដើម្បីស្រាយបំភ្លឺថា \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta CDA\) ប៉ុនគ្នា។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ដោយ \(\displaystyle ABCD\) ជាប្រលេឡូក្រាម នោះគេមានជ្រុងឈមស្របគ្នានិងប៉ុនគ្នា (\(\displaystyle AB \parallel CD\), \(\displaystyle AD \parallel BC\), \(\displaystyle AB = CD\), \(\displaystyle AD = BC\)) និងមុំឈមប៉ុនគ្នា (\(\displaystyle \angle B = \angle D\), \(\displaystyle \angle A = \angle C\)) ។

    ស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta CDA\) តាមបីរបៀប ៖

    របៀបទី 1 (ករណី ជ.ជ.ជ) ៖

    • \(\displaystyle AB = CD\) (ជ្រុងឈមនៃប្រលេឡូក្រាម)
    • \(\displaystyle BC = DA\) (ជ្រុងឈមនៃប្រលេឡូក្រាម)
    • \(\displaystyle AC\) ជាជ្រុងរួម

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta CDA\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ជ.ជ) ។

    របៀបទី 2 (ករណី ជ.ម.ជ) ៖

    • \(\displaystyle AB = CD\) (ជ្រុងឈមនៃប្រលេឡូក្រាម)
    • \(\displaystyle \angle B = \angle D\) (មុំឈមនៃប្រលេឡូក្រាម)
    • \(\displaystyle BC = DA\) (ជ្រុងឈមនៃប្រលេឡូក្រាម)

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta CDA\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ជ.ម.ជ) ។

    របៀបទី 3 (ករណី ម.ជ.ម) ៖

    • \(\displaystyle \angle BAC = \angle DCA\) (មុំឆ្លាស់ក្នុង ព្រោះ \(\displaystyle AB \parallel CD\))
    • \(\displaystyle AC\) ជាជ្រុងរួម
    • \(\displaystyle \angle BCA = \angle DAC\) (មុំឆ្លាស់ក្នុង ព្រោះ \(\displaystyle BC \parallel AD\))

    ដូចនេះ \(\displaystyle \Delta ABC \cong \Delta CDA\) (តាមលក្ខខណ្ឌ ម.ជ.ម) ។

✎ ពិនិត្យខ្លួនឯង៖ ពិនិត្យរួមទាំងមេរៀន (១០ សំណួរ)

សំណួរចម្រុះពីមេរៀនទាំងមូល។ ព្យាយាមដោះស្រាយដោយខ្លួនឯងសិន មុនចុច «គន្លឹះ»។

ខ្លឹមសារ៖ សៀវភៅពុម្ពគណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី៨ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា · វាយអត្ថបទ គូររូបភាពឡើងវិញ និងរៀបចំលើអនឡាញដោយលោកគ្រូ សាន សុខលី សម្រាប់ការសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ និងមិនរកប្រាក់ចំណេញ។ មិនមែនជាការបោះពុម្ពផ្លូវការរបស់ក្រសួងទេ។