1. ទំព័រដើម
  2. ថ្នាក់ទី ៩
  3. មេរៀន
  4. មេរៀនទី ៥
៥
មេរៀនទី ៥ · គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី ៩

វិសមីការដឺក្រេទី១មានមួយអញ្ញាត

ឧទាហរណ៍ ១៦សាកល្បង ៤PISA ៥សេចក្ដីព្រាង
✓គោលបំណងសិក្សា
  • ស្រាយបញ្ជាក់វិសមភាពងាយៗបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។
  • ដោះស្រាយវិសមីការ និងប្រព័ន្ធវិសមីការដឺក្រេទី១មានមួយអញ្ញាត។
  • បកស្រាយ និងដោះស្រាយចំណោទដែលទាក់ទងនឹងវិសមីការ។

WWARM UP

រំលឹកចំណេះដឹង
សួស្ដីប្អូនៗ! នៅក្នុងមេរៀនមុន យើងបានរៀនពីរបៀបដោះស្រាយ សមីការ ដែលមានសញ្ញាស្មើ (\(\displaystyle =\)) ដូចជា \(\displaystyle x + 4 = 7\) មានន័យថាអង្គទាំងពីរមានទម្ងន់ស្មើគ្នាបេះបិទ។
ចុះបើអង្គម្ខាងធ្ងន់ជាងអង្គម្ខាងទៀតវិញ តើយើងត្រូវធ្វើដូចម្តេច?

  • ឧទាហរណ៍៖ បើយើងមានទម្ងន់ \(\displaystyle x+4\) ស្រាលជាង \(\displaystyle 7\) នោះយើងសរសេរបានជា \(\displaystyle x + 4 < 7\)។

នេះហើយដែលយើងហៅថា វិសមីការ! តោះយើងទៅសិក្សាពីលក្ខណៈរបស់វាទាំងអស់គ្នា។

១. លក្ខណៈនៃវិសមភាព

iងាយយល់

ងាយយល់
វិសមភាព ប្រៀបបាននឹងជញ្ជីងដែលទោរទៅម្ខាង! សញ្ញាវិសមភាពមានដូចជា៖

  • \(\displaystyle >\) (ធំជាង) និង \(\displaystyle <\) (តូចជាង)
  • \(\displaystyle \ge\) (ធំជាង ឬស្មើ) និង \(\displaystyle \le\) (តូចជាង ឬស្មើ)

តើមានអ្វីកើតឡើងបើកូនជញ្ជីងមិនស្មើគ្នា ហើយយើងថែម ឬដកទម្ងន់ស្មើគ្នាពីអង្គទាំងសងខាង? ជញ្ជីងនៅតែទោរទៅខាងដដែល!

១ឧទាហរណ៍ទី ១

ឧទាហរណ៍ទី ១៖ តើមានអ្វីកើតឡើងបើគ្រូបូក ឬដកចំនួនតែមួយទៅលើអង្គទាំងសងខាងនៃវិសមភាព?

គិតមុនគូ
ឧបមាថា \(\displaystyle 4 > 3\) ។ បើយើងបូក \(\displaystyle 6\) ទៅអង្គទាំងសងខាង តើវានៅតែពិតឬទេ?

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[4 + 6 > 3 + 6 \quad \Rightarrow \quad 10 > 9 \quad \text{(ពិត)}\]

ចុះបើយើងដក \(\displaystyle 2\) វិញ?

\[4 - 2 > 3 - 2 \quad \Rightarrow \quad 2 > 1 \quad \text{(ពិត)}\]

ដូចនេះ
   វិសមភាពនៅតែរក្សាទិសដៅដដែល!

លក្ខណៈ

ជាទូទៅ៖ បើគេបូក ឬដកចំនួនតែមួយលើអង្គទាំងពីរនៃវិសមភាព គេបានវិសមភាពថ្មីដែលមានទិសដៅដូចវិសមភាពដើម។

\[\text{បើ } a > b \text{ នោះ } \begin{cases} a + c > b + c \\ a - c > b - c \end{cases}\]
២ឧទាហរណ៍ទី ២

ឧទាហរណ៍ទី ២៖ ចុះបើយើងគុណ ឬចែកវិញ តើវានៅតែរក្សាទិសដៅដូចការបូកដកដែរឬទេ? ឧបមាថា \(\displaystyle 7 > 5\) និង \(\displaystyle 8 > 6\) ។

គិតមុនគូ
តោះយើងសាកល្បងយកវិសមភាពមកគុណនិងចែក ជាមួយនឹងចំនួនវិជ្ជមានផង និងអវិជ្ជមានផង ដើម្បីរង់ចាំមើលថាតើមានរឿងអ្វីកើតឡើង!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
ករណីគុណ/ចែក នឹងចំនួនវិជ្ជមាន៖

\[\begin{aligned} 7 \times 3 &> 5 \times 3 &\Rightarrow& 21 > 15 \quad &\text{(គុណនឹង } 3 > 0 \text{ វិសមភាពរក្សាទិសដៅដដែល)} \\ 8 \div 2 &> 6 \div 2 &\Rightarrow& 4 > 3 \quad &\text{(ចែកនឹង } 2 > 0 \text{ វិសមភាពរក្សាទិសដៅដដែល)} \end{aligned}\]

ករណីគុណ/ចែក នឹងចំនួនអវិជ្ជមាន៖

\[\begin{aligned} 7 \times (-3) &< 5 \times (-3) &\Rightarrow& -21 < -15 \quad &\text{(គុណនឹង } -3 < 0 \text{ វិសមភាពប្ដូរទិសដៅ!)} \\ 8 \div (-2) &< 6 \div (-2) &\Rightarrow& -4 < -3 \quad &\text{(ចែកនឹង } -2 < 0 \text{ វិសមភាពប្ដូរទិសដៅ!)} \end{aligned}\]
×កុំច្រឡំ

ចំណុចដែលសិស្សតែងតែច្រឡំញឹកញាប់ (ប្រយ័ត្នសញ្ញាដក!)
ប្អូនៗត្រូវចាំទុកក្នុងចិត្តជានិច្ចណា៎! ពេលដែលយើងគុណ ឬចែកអង្គទាំងសងខាងនៃវិសមីការនឹង ចំនួនអវិជ្ជមាន យើងត្រូវតែ ត្រឡប់សញ្ញាវិសមភាព ជានិច្ច!

  • ពី \(\displaystyle >\) ត្រឡប់ទៅ \(\displaystyle <\)
  • ពី \(\displaystyle <\) ត្រឡប់ទៅ \(\displaystyle >\)
  • ពី \(\displaystyle \ge\) ត្រឡប់ទៅ \(\displaystyle \le\)
  • ពី \(\displaystyle \le\) ត្រឡប់ទៅ \(\displaystyle \ge\)

បើមិនត្រឡប់ទេ វិសមភាពនឹងក្លាយជាមិនពិត! ឧទាហរណ៍ \(\displaystyle 2 < 5\) បើគុណនឹង \(\displaystyle -1\) គឺ \(\displaystyle -2 > -5\)។

លក្ខណៈ

ជាទូទៅ៖

  • បើគេគុណ ឬចែកអង្គទាំងពីរនៃវិសមភាពនឹង ចំនួនវិជ្ជមាន តែមួយ គេបានវិសមភាពថ្មីដែលមាន ទិសដៅដូច វិសមភាពដើម។
  • បើគេគុណ ឬចែកអង្គទាំងពីរនៃវិសមភាពនឹង ចំនួនអវិជ្ជមាន តែមួយ គេបានវិសមភាពថ្មីដែលមាន ទិសដៅផ្ទុយ ពីវិសមភាពដើម។
\[\text{បើ } c > 0, \quad a > b \Rightarrow \begin{cases} ac > bc \\ \frac{a}{c} > \frac{b}{c} \end{cases}\]
\[\text{បើ } c < 0, \quad a > b \Rightarrow \begin{cases} ac < bc \\ \frac{a}{c} < \frac{b}{c} \end{cases}\]
៣ឧទាហរណ៍ទី ៣

លំហាត់គំរូទី 3 : គេឱ្យ \(\displaystyle a\) និង \(\displaystyle b\) ជាចំនួនខុសពីសូន្យ។ ចូរស្រាយបញ្ជាក់ថា៖

  1. \(\displaystyle a^2 + b^2 \ge 2ab\)
  2. បើ \(\displaystyle a\) និង \(\displaystyle b\) មានសញ្ញាដូចគ្នា នោះ \(\displaystyle \frac{a}{b} + \frac{b}{a} \ge 2\)

គិតមុនគូ
អាថ៌កំបាំងសម្រាប់ការស្រាយបញ្ជាក់វិសមភាព គឺយើងតែងតែផ្តើមចេញពីសមភាព ឬវិសមភាព! ឧទាហរណ៍៖ ការេនៃចំនួនមួយវិជ្ជមានជានិច្ច \(\displaystyle (x^2 \ge 0)\)។ ដូច្នេះ បើយើងយក \(\displaystyle (a - b)^2 \ge 0\) មកពន្លាត នោះយើងប្រាកដជានឹងទាញបានលទ្ធផលដែលចង់បានមិនខាន។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

  1. យើងមាន \(\displaystyle (a - b)^2 \ge 0\)
    ពន្លាតកន្សោមយើងបាន៖ \(\displaystyle a^2 - 2ab + b^2 \ge 0\)
    បូកអង្គទាំងពីរនឹង \(\displaystyle 2ab\) យើងបាន៖

    \[a^2 + b^2 - 2ab + 2ab \ge 2ab\]

    ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{a^2 + b^2 \ge 2ab}\)

  2. ដោយប្រើលទ្ធផលខាងលើ \(\displaystyle a^2 + b^2 \ge 2ab\)។
    បើ \(\displaystyle a\) និង \(\displaystyle b\) មានសញ្ញាដូចគ្នានោះ ផលគុណរបស់វា \(\displaystyle ab > 0\)។
    ចែកអង្គទាំងពីរនៃវិសមភាពនឹង \(\displaystyle ab > 0\) វិសមភាព មិនប្ដូរទិសដៅ ទេ៖

    \[\frac{a^2 + b^2}{ab} \ge \frac{2ab}{ab} \quad \Rightarrow \quad \frac{a^2}{ab} + \frac{b^2}{ab} \ge 2 \quad \Rightarrow \quad \frac{a}{b} + \frac{b}{a} \ge 2\]

    ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{\frac{a}{b} + \frac{b}{a} \ge 2}\)

៤ឧទាហរណ៍ទី ៤

លំហាត់គំរូទី 4 : \(\displaystyle a\) និង \(\displaystyle b\) ជាចំនួនពិតវិជ្ជមាន។ ចូរស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle (a+b)\left(\frac{1}{a} + \frac{1}{b}\right) \ge 4\) ។

គិតមុនគូ
នៅទីនេះ យើងអាចគុណពន្លាតកន្សោមនៅអង្គទី១សិន។ បន្ទាប់មក យើងអាចយកលទ្ធផលពីលំហាត់គំរូទី 3.ខ គឺ \(\displaystyle \frac{a}{b} + \frac{b}{a} \ge 2\) មកជួយស្រាយបញ្ជាក់!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
មុនដំបូង គ្រូសុំយកកន្សោមនេះមកគុណពន្លាតវង់ក្រចកសិន។ មើលណា៎ ពេលយើងគុណបំបែកចូលគ្នា៖

\[\begin{aligned} (a+b)\left(\frac{1}{a} + \frac{1}{b}\right) &= a \cdot \frac{1}{a} + a \cdot \frac{1}{b} + b \cdot \frac{1}{a} + b \cdot \frac{1}{b} \\ &= 1 + \frac{a}{b} + \frac{b}{a} + 1 \\ &= 2 + \left(\frac{a}{b} + \frac{b}{a}\right) \end{aligned}\]

ឃើញទេប្អូនៗ? លទ្ធផលក្រោយពេលពន្លាតគឺមានផុសចេញនូវកន្សោម \(\displaystyle \frac{a}{b} + \frac{b}{a}\)! តើប្អូនៗនៅចាំលទ្ធផលពីលំហាត់គំរូទី 3.ខ ទេ? យើងទើបតែបានស្រាយបញ្ជាក់រួចមកហើយថា ចំពោះគ្រប់ចំនួនវិជ្ជមាន ផលបូកនេះគឺជានិច្ចកាល \(\displaystyle \frac{a}{b} + \frac{b}{a} \ge 2\) ។
ដូច្នេះ ដើម្បីទទួលបានទម្រង់ដើមមកវិញ គ្រូគ្រាន់តែយកវិសមភាពនេះ មកបូកថែមលេខ 2 ទៅលើអង្គទាំងសងខាង៖

\[\begin{aligned} 2 + \left(\frac{a}{b} + \frac{b}{a}\right) &\ge 2 + 2 \\ (a+b)\left(\frac{1}{a} + \frac{1}{b}\right) &\ge 4 \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{(a+b)\left(\frac{1}{a} + \frac{1}{b}\right) \ge 4}\)

៥ឧទាហរណ៍ទី ៥

លំហាត់គំរូទី 5 (លំហាត់កម្រិតសិស្សពូកែ!) : ចំពោះគ្រប់ចំនួនពិត \(\displaystyle a, b,\) និង \(\displaystyle c\)
ចូរស្រាយបញ្ជាក់ថា \(\displaystyle a^2 + b^2 + c^2 \ge ab + bc + ca\) ។

គិតមុនគូ
អាថ៌កំបាំងមួយទៀត! បើឃើញមាន \(\displaystyle ab, bc, ca\) គឺវាតែងតែពាក់ព័ន្ធនឹងរូបមន្ត \(\displaystyle (x-y)^2\) ។ បើយើងគុណអង្គទាំងសងខាងនៃវិសមភាពខាងលើនេះនឹងលេខ \(\displaystyle 2\) នោះយើងប្រាកដជាអាចបំបែកវាជាផលបូកនៃការេបាន!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
ក្បួនដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុត គឺយើងត្រូវផ្តើមចេញពីសច្ចភាព! គ្រូសុំលើកយកការេនៃផលដក ចំនួនបីគូ មកសរសេរ ព្រោះវាតែងតែវិជ្ជមានជានិច្ច \(\displaystyle (x^2 \ge 0)\)៖

\[\begin{aligned} (a - b)^2 &\ge 0 \quad \Rightarrow \quad a^2 - 2ab + b^2 \ge 0 \\ (b - c)^2 &\ge 0 \quad \Rightarrow \quad b^2 - 2bc + c^2 \ge 0 \\ (c - a)^2 &\ge 0 \quad \Rightarrow \quad c^2 - 2ca + a^2 \ge 0 \end{aligned}\]

បន្ទាប់មក គ្រូនឹងយកវិសមភាពទាំងបីនេះមកបូកបញ្ចូលគ្នា (អង្គឆ្វេងបូកអង្គឆ្វេង អង្គស្តាំបូកអង្គស្តាំ)៖

\[\begin{aligned} (a^2 - 2ab + b^2) + (b^2 - 2bc + c^2) + (c^2 - 2ca + a^2) &\ge 0 \\ (a^2 + a^2) + (b^2 + b^2) + (c^2 + c^2) - 2ab - 2bc - 2ca &\ge 0 \\ 2a^2 + 2b^2 + 2c^2 - 2ab - 2bc - 2ca &\ge 0 \end{aligned}\]

ប្អូនៗសង្កេតឃើញទេថា តួគ្រប់យ៉ាងសុទ្ធតែមានលេខ 2 នៅពីមុខ? អញ្ចឹងគ្រូសម្រួលវាដោយចែកអង្គទាំងពីរនឹង 2 (ដោយសារ 2 ជាចំនួនវិជ្ជមាន វិសមភាពរក្សាទិសដៅដដែលណា៎!)៖

\[a^2 + b^2 + c^2 - ab - bc - ca \ge 0\]

ចុងក្រោយ យើងគ្រាន់តែបោះតួដែលមានសញ្ញាដកទាំងអស់ ឆ្លងទៅអង្គម្ខាងទៀត ជាការស្រេច!

\[a^2 + b^2 + c^2 \ge ab + bc + ca\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{a^2 + b^2 + c^2 \ge ab + bc + ca}\)

១សាកល្បងខ្លួនឯងទី ១

សាកល្បងខ្លួនឯង
ចូរប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងខាងលើ ដើម្បីស្រាយបញ្ជាក់វិសមភាពខាងក្រោម៖

  1. \(\displaystyle a\) និង \(\displaystyle b\) ជាចំនួនមិនសូន្យហើយវិជ្ជមាន។ ចូរស្រាយបញ្ជាក់ថា បើ \(\displaystyle a > b\) គេបាន \(\displaystyle a^2 > b^2\) ។
  2. បង្ហាញថាបើ \(\displaystyle x > 0\) នោះ \(\displaystyle x + \frac{1}{x} \ge 2\) ។
    (គន្លឹះ៖ សាកល្បងប្រើលទ្ធផលពីលំហាត់គំរូទី 3.ខ ដោយតាង \(\displaystyle a=x\) និង \(\displaystyle b=1\))
  3. បង្ហាញថាបើ \(\displaystyle a\) និង \(\displaystyle b\) ជាចំនួនពិតវិជ្ជមាន នោះ \(\displaystyle 2(a^2 + b^2) \ge (a+b)^2\) ។
    (គន្លឹះ៖ ពន្លាតអង្គទី២ រួចប្រើលទ្ធផលពីលំហាត់គំរូទី 3.ក)
មើលដំណោះស្រាយ

ក. ស្រាយបញ្ជាក់ថា បើ \(\displaystyle a > b\) គេបាន \(\displaystyle a^2 > b^2\) (ចំពោះ \(\displaystyle a, b > 0\)) ៖

\[\begin{aligned} a^2 - b^2 &= (a - b)(a + b) && \text{(រូបមន្តផលដកការេ)} \end{aligned}\]

ដោយ \(\displaystyle a > b\) នោះ \(\displaystyle a - b > 0\)
ហើយដោយ \(\displaystyle a > 0, b > 0\) នោះ \(\displaystyle a + b > 0\)
ផលគុណនៃចំនួនវិជ្ជមានពីរ គឺជាចំនួនវិជ្ជមាន ៖

\[\begin{aligned} (a - b)(a + b) &> 0 \\ a^2 - b^2 &> 0 \\ a^2 &> b^2 && \text{(បូកសងខាងនឹង $b^2$)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ បើ \(\displaystyle a > b > 0\) គេបាន \(\displaystyle a^2 > b^2\) ។

ខ. ស្រាយបញ្ជាក់ថា បើ \(\displaystyle x > 0\) នោះ \(\displaystyle x + \frac{1}{x} \ge 2\) ៖
តាមលទ្ធផលនៃលំហាត់គំរូទី 3.ខ ចំពោះគ្រប់ចំនួនវិជ្ជមាន \(\displaystyle a, b > 0\) យើងមាន ៖

\[\frac{a}{b} + \frac{b}{a} \ge 2\]

យក \(\displaystyle a = x > 0\) និង \(\displaystyle b = 1 > 0\) ជំនួសចូលវិសមភាពខាងលើ ៖

\[\begin{aligned} \frac{x}{1} + \frac{1}{x} &\ge 2 \\ x + \frac{1}{x} &\ge 2 \end{aligned}\]

ឬស្រាយតាមវិធីមួយទៀត ៖
ចំពោះគ្រប់ \(\displaystyle x\) យើងដឹងថាការេនៃចំនួនពិតជានិច្ចកាលធំជាង ឬស្មើ \(\displaystyle 0\) ៖

\[\begin{aligned} (x - 1)^2 &\ge 0 \\ x^2 - 2x + 1 &\ge 0 && \text{(ពន្លាតកន្សោម)} \\ x^2 + 1 &\ge 2x && \text{(បូកសងខាងនឹង $2x$)} \\ \frac{x^2 + 1}{x} &\ge \frac{2x}{x} && \text{(ចែកសងខាងនឹង $x > 0$ វិសមភាពរក្សាទិសដៅ)} \\ x + \frac{1}{x} &\ge 2 \end{aligned}\]

ដូចនេះ បើ \(\displaystyle x > 0\) នោះ \(\displaystyle x + \frac{1}{x} \ge 2\) ។

គ. ស្រាយបញ្ជាក់ថា បើ \(\displaystyle a, b > 0\) នោះ \(\displaystyle 2(a^2 + b^2) \ge (a+b)^2\) ៖

\[\begin{aligned} 2(a^2 + b^2) - (a + b)^2 &= 2a^2 + 2b^2 - (a^2 + 2ab + b^2) && \text{(ពន្លាតកន្សោម)} \\ &= 2a^2 + 2b^2 - a^2 - 2ab - b^2 && \text{(លុបវង់ក្រចក)} \\ &= a^2 - 2ab + b^2 && \text{(បូកដកតួដូចគ្នា)} \\ &= (a - b)^2 && \text{(ទម្រង់ការេនៃផលដក)} \end{aligned}\]

ដោយ \(\displaystyle (a - b)^2 \ge 0\) ចំពោះគ្រប់ចំនួនពិត \(\displaystyle a, b\) នោះ ៖

\[\begin{aligned} 2(a^2 + b^2) - (a + b)^2 &\ge 0 \\ 2(a^2 + b^2) &\ge (a + b)^2 && \text{(បូកសងខាងនឹង $(a+b)^2$)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle 2(a^2 + b^2) \ge (a+b)^2\) ។

២. វិសមីការដឺក្រេទី១ មានមួយអញ្ញាត

ក. វិសមីការនិងចម្លើយ

  • សមីការ៖ រក \(\displaystyle x\) ដែល \(\displaystyle x + 4 = 7\) ជាសមីការដែលមានចម្លើយតែមួយគត់គឺ \(\displaystyle x = 7 - 4 = 3\) ។
  • វិសមីការ៖ រក \(\displaystyle x\) ដែល \(\displaystyle x + 4 < 7\) ជាវិសមីការដឺក្រេទី១ មានមួយអញ្ញាត \(\displaystyle x\) ។

ប្អូនៗឃើញទេ? សម្រាប់វិសមីការ ចម្លើយមិនមែនមានតែមួយលេខនោះទេ! តម្លៃ \(\displaystyle x\) ណាដែលយកមកជំនួសហើយធ្វើឱ្យវិសមភាពនោះពិត សុទ្ធតែជាចម្លើយទាំងអស់។ សាកល្បងជំនួសលេខមើល៍៖

  • បើ \(\displaystyle x = 4 \Rightarrow 4 + 4 < 7 \Rightarrow 8 < 7\) (មិនពិត) \(\displaystyle \rightarrow\) អញ្ចឹង \(\displaystyle x = 4\) មិនមែនជាចម្លើយទេ។
  • បើ \(\displaystyle x = 3 \Rightarrow 3 + 4 < 7 \Rightarrow 7 < 7\) (មិនពិត) \(\displaystyle \rightarrow\) \(\displaystyle x = 3\) ក៏មិនមែនជាចម្លើយដែរ។
  • បើ \(\displaystyle x = 2 \Rightarrow 2 + 4 < 7 \Rightarrow 6 < 7\) (ពិត) \(\displaystyle \rightarrow\) អាហ្នឹងហើយ! \(\displaystyle x = 2\) ជាចម្លើយ!
  • បើ \(\displaystyle x = 1 \Rightarrow 1 + 4 < 7 \Rightarrow 5 < 7\) (ពិត) \(\displaystyle \rightarrow\) \(\displaystyle x = 1\) ក៏ជាចម្លើយដែរ។

ដូចនេះ មានតម្លៃ \(\displaystyle x\) រាប់មិនអស់ (ឱ្យតែតូចជាង \(\displaystyle 3\)) ដែលអាចជាចម្លើយ! យើងអាចសរសេរចម្លើយជាវិសមភាពគឺ \(\displaystyle x < 3\) ។ ដើម្បីឱ្យកាន់តែងាយស្រួលមើល គ្រូនឹងបង្ហាញពីរបៀបគូសចម្លើយនៅលើ បន្ទាត់ចំនួន ដូចខាងក្រោម៖

★គន្លឹះ

គន្លឹះពិសេសពីគ្រូ៖ របៀបគូសក្រាបឱ្យបានរហ័ស និងមិនច្រឡំ!

នៅពេលគូសបន្ទាត់ចម្លើយ សិស្សភាគច្រើនតែងតែច្រឡំទិសដៅ និងការងាកវង់ក្រចក។ សាកល្បងប្រើគន្លឹះនេះ៖

  • ក្បួនដៃឆ្វេងស្តាំ៖

    • លើកដៃស្តាំឡើង កែងដៃទៅស្តាំ វារៀងដូចសញ្ញា \(\displaystyle >\) ។ អញ្ចឹងបើ \(\displaystyle x > 3\) បន្ទាត់ដិតត្រូវរត់ទៅខាងស្តាំ!

    • លើកដៃឆ្វេងឡើង កែងដៃទៅឆ្វេង វារៀងដូចសញ្ញា \(\displaystyle <\) ។ អញ្ចឹងបើ \(\displaystyle x < 3\) បន្ទាត់ដិតត្រូវរត់ទៅខាងឆ្វេង!

  • ក្បួនវង់ក្រចក/ដង្កៀប៖ \(\displaystyle (, ), [, ]\) ត្រូវតែហាមាត់ ទៅរកបន្ទាត់ដិតជានិច្ច! ប្រៀបដូចជាវាកំពុងស៊ីបន្ទាត់ដិតអញ្ចឹង ។
  • ប្រើវង់ក្រចក \(\displaystyle (\) សម្រាប់ \(\displaystyle <\) ឬ \(\displaystyle >\) (មិនយកតម្លៃត្រង់នោះ) ហើយប្រើដង្កៀប \(\displaystyle [\) សម្រាប់ \(\displaystyle \le\) ឬ \(\displaystyle \ge\) (យកតម្លៃត្រង់នោះ)។

ខ. របៀបដោះស្រាយវិសមីការ

ឥឡូវនេះ យើងមកមើលពីរបៀបដោះស្រាយវិសមីការវិញម្តង! វិធីសាស្ត្រគឺដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងការដោះស្រាយសមីការដែលប្អូនៗធ្លាប់រៀនអញ្ចឹងដែរ (បោះឆ្លងសញ្ញាដូរ...) គ្រាន់តែមានលក្ខខណ្ឌពិសេសមួយគត់ដែលគ្រូធ្លាប់បានរំលឹកពីខាងដើម គឺ៖ ប្រយ័ត្នសញ្ញាដកពេលគុណនិងចែកណា៎!

៦ឧទាហរណ៍ទី ៦

លំហាត់គំរូទី 1 : ដោះស្រាយវិសមីការ \(\displaystyle -3x + 1 < 7\)

គិតមុនគូ
យើងត្រូវបោះលេខ \(\displaystyle 1\) ទៅអង្គម្ខាងទៀត រួចចែកនឹង \(\displaystyle -3\)។ ដោយសារ \(\displaystyle -3\) ជាចំនួនអវិជ្ជមាន យើងត្រូវប្រយ័ត្នប្ដូរសញ្ញាវិសមភាព!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[\begin{aligned} -3x + 1 &< 7 \\ -3x &< 7 - 1 \quad \text{(បោះ } 1 \text{ ទៅអង្គទីពីរ)} \\ -3x &< 6 \\ x &> \frac{6}{-3} \quad \text{(ចែកនឹង } -3 < 0 \text{ ត្រូវប្ដូរសញ្ញា $<$ ទៅ $>$)} \\ x &> -2 \end{aligned}\]

ដូចនេះ    ចម្លើយនៃវិសមីការគឺ \(\displaystyle \boxed{x > -2}\)

នេះជារបៀបគូសចម្លើយជាក្រាបលើបន្ទាត់ចំនួន៖

៧ឧទាហរណ៍ទី ៧

លំហាត់គំរូទី 2 : ដោះស្រាយវិសមីការ \(\displaystyle 2x - 4 \le x + 4\)

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[\begin{aligned} 2x - 4 &\le x + 4 \\ 2x - x &\le 4 + 4 \quad \text{(បោះតួមានអញ្ញាតមកអង្គទី១ និងចំនួនថេរទៅអង្គទី២)} \\ x &\le 8 \end{aligned}\]

ដូចនេះ    ចម្លើយនៃវិសមីការគឺ \(\displaystyle \boxed{x \le 8}\)

នេះជារបៀបគូសចម្លើយជាក្រាបលើបន្ទាត់ចំនួន៖

(ប្រើដង្កៀប \(\displaystyle ]\) ព្រោះមានសញ្ញា \(\displaystyle \le\))

៨ឧទាហរណ៍ទី ៨

លំហាត់គំរូទី 3 (ករណីពិសេស!) : ចូរដោះស្រាយវិសមីការ៖
ក. \(\displaystyle 3x + 2x + 5 < 8x + 4 - 3x\)    ខ. \(\displaystyle 4x + 2 \le 6x + 2 - 2x\)

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
ក. \(\displaystyle 3x + 2x + 5 < 8x + 4 - 3x\)

\[\begin{aligned} 5x + 5 &< 5x + 4 \\ 5x - 5x &< 4 - 5 \\ 0x &< -1 \end{aligned}\]

វិភាគ៖ តើមានតម្លៃ \(\displaystyle x\) ណាមួយដែលគុណនឹង \(\displaystyle 0\) ហើយអាចតូចជាង \(\displaystyle -1\) ទេ? គ្មានទេ!
ដូចនេះ    វិសមីការគ្មានចម្លើយទេ (មិនបាច់បកស្រាយជាក្រាប)។

ខ. \(\displaystyle 4x + 2 \le 6x + 2 - 2x\)

\[\begin{aligned} 4x + 2 &\le 4x + 2 \\ 4x - 4x &\le 2 - 2 \\ 0x &\le 0 \end{aligned}\]

វិភាគ៖ ទោះបីជា \(\displaystyle x\) យកតម្លៃណាក៏ដោយ ក៏លទ្ធផលវានៅតែស្មើនឹង \(\displaystyle 0 \le 0\) ដែលជាការណ៍ពិតជានិច្ច។
ដូចនេះ    វិសមីការមានចម្លើយចំពោះគ្រប់តម្លៃនៃ \(\displaystyle x\) ក្នុង \(\displaystyle \mathbb{R}\)។

ចម្លើយជាក្រាបគឺបន្ទាត់ចំនួនទាំងមូល៖

២សាកល្បងខ្លួនឯងទី ២

សាកល្បងខ្លួនឯង
ចូរដោះស្រាយវិសមីការខាងក្រោម និងសង់ក្រាបនៃចម្លើយ៖

  1. \(\displaystyle \frac{x}{4} + 2 > 7\)
  2. \(\displaystyle 2(x + 3) > 5x + 5\)
  3. \(\displaystyle 0.37x + 0.17 > 3.5\)
មើលដំណោះស្រាយ

ក.

\[\begin{aligned} \frac{x}{4} + 2 &> 7 \\ \frac{x}{4} &> 7 - 2 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ \frac{x}{4} &> 5 \\ x &> 5 \times 4 && \text{(គុណសងខាងនឹង $4 > 0$)} \\ x &> 20 \end{aligned}\]

ដូចនេះ វិសមីការមានចម្លើយ \(\displaystyle x > 20\) ។

ចម្លើយជាក្រាបលើបន្ទាត់ចំនួន ៖

ខ.

\[\begin{aligned} 2(x + 3) &> 5x + 5 \\ 2x + 6 &> 5x + 5 && \text{(ពន្លាតវង់ក្រចក)} \\ 2x - 5x &> 5 - 6 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ -3x &> -1 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \\ x &< \frac{-1}{-3} && \text{(ចែកសងខាងនឹង $-3 < 0$ វិសមភាពប្ដូរទិសដៅ)} \\ x &< \frac{1}{3} \end{aligned}\]

ដូចនេះ វិសមីការមានចម្លើយ \(\displaystyle x < \frac{1}{3}\) ។

ចម្លើយជាក្រាបលើបន្ទាត់ចំនួន ៖

គ.

\[\begin{aligned} 0.37x + 0.17 &> 3.5 \\ 0.37x &> 3.5 - 0.17 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ 0.37x &> 3.33 \\ x &> \frac{3.33}{0.37} && \text{(ចែកសងខាងនឹង $0.37 > 0$)} \\ x &> 9 \end{aligned}\]

ដូចនេះ វិសមីការមានចម្លើយ \(\displaystyle x > 9\) ។

ចម្លើយជាក្រាបលើបន្ទាត់ចំនួន ៖

៣. ប្រព័ន្ធវិសមីការដឺក្រេទី១ មានមួយអញ្ញាត

ចុះបើគ្រូដាក់វិសមីការពីរឱ្យប្អូនៗដោះស្រាយក្នុងពេលតែមួយវិញ តើយើងត្រូវធ្វើដូចម្តេច? ការដាក់វិសមីការពីរឬច្រើនផ្គុំចូលគ្នា គេហៅថា «ប្រព័ន្ធវិសមីការ»។

ការដោះស្រាយវាគឺសាមញ្ញណាស់! ប្អូនៗគ្រាន់តែដោះស្រាយវិសមីការនីមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា រួចយកចម្លើយទាំងពីរមកគូសត្រួតស៊ីគ្នានៅលើក្រាបតែមួយ។ តំបន់ណាដែលវាជាន់គ្នា (ប្រសព្វគ្នា) នោះហើយជាចម្លើយរួមរបស់វា! តោះមើលការអនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

៩ឧទាហរណ៍ទី ៩

លំហាត់គំរូទី 1 : រកមួយចំនួនបើថែមនឹង 5 ត្រូវធំជាង 10 ហើយពីរដងនៃចំនួននោះតូចជាង 30 ។

គិតមុនគូ
ជាដំបូង យើងត្រូវបកប្រែប្រធានបទដែលគេសរសេរជាអក្សរ ទៅជាភាសាគណិតវិទ្យា (វិសមីការ) ពីរសិន។ បន្ទាប់មកយើងគ្រាន់តែដោះស្រាយវា រួចយកចម្លើយទាំងពីរមកត្រួតស៊ីគ្នានៅលើក្រាបតែមួយ ជាការស្រេច!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

  • ថែម 5 លើចំនួននោះត្រូវធំជាង 10 បកស្រាយដោយវិសមីការ (1): \(\displaystyle x + 5 > 10\)
  • ពីរដងនៃមួយចំនួននោះតូចជាង 30 បកស្រាយដោយវិសមីការ (2): \(\displaystyle 2x < 30\)

យើងបានប្រព័ន្ធវិសមីការ \(\displaystyle \begin{cases} x + 5 > 10 & (1) \\ 2x < 30 & (2) \end{cases}\)

ចំពោះវិសមីការ (1): \(\displaystyle x + 5 > 10 \Rightarrow x > 5\)

ចំពោះវិសមីការ (2): \(\displaystyle 2x < 30 \Rightarrow x < 15\)

ចម្លើយរួម (ប្រសព្វនៃចម្លើយទាំងពីរ)៖
គន្លឹះទាញរកតំបន់ប្រសព្វ៖ ពេលគូសបន្ទាត់រួច ដើម្បីកុំឱ្យវង្វេង ប្អូនៗគ្រាន់តែទម្លាក់ខ្សែបន្ទាត់ឈរពីចំណុចព្រំដែន (\(\displaystyle 5\) និង \(\displaystyle 15\)) ចុះមកក្រោម។ តំបន់ណាដែលមាន បន្ទាត់ដិតទាំងពីរជាន់គ្នា ទីនោះហើយជាចម្លើយរួម!

ផ្អែកលើក្រាប តំបន់ដែលបន្ទាត់ទាំងពីរត្រួតស៊ីគ្នា គឺនៅចន្លោះលេខ 5 និង 15។ យើងអាចសរសេរផ្តុំគ្នាបានថា \(\displaystyle 5 < x < 15\)។

ដូចនេះ    ចម្លើយគឺ \(\displaystyle \boxed{5 < x < 15}\)

១០ឧទាហរណ៍ទី ១០

លំហាត់គំរូទី 2 : ចូរដោះស្រាយប្រព័ន្ធវិសមីការ \(\displaystyle \begin{cases} 2x + 5 \ge 5x - 4 & (1) \\ x - 7 \ge 2x - 3 & (2) \end{cases}\) ។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
ដោះស្រាយវិសមីការទី (1):

\[\begin{aligned} 2x + 5 &\ge 5x - 4 \\ 2x - 5x &\ge -4 - 5 \\ -3x &\ge -9 \\ x &\le 3 \end{aligned}\]

ដោះស្រាយវិសមីការទី (2):

\[\begin{aligned} x - 7 &\ge 2x - 3 \\ x - 2x &\ge -3 + 7 \\ -x &\ge 4 \\ x &\le -4 \end{aligned}\]

ឥឡូវយើងយកចម្លើយទាំងពីរមកគូសត្រួតស៊ីគ្នាលើបន្ទាត់ចំនួនតែមួយ ដើម្បីរាវរកចម្លើយរួម៖

ដូចដែលប្អូនៗឃើញផ្ទាល់នឹងភ្នែក! តំបន់ដែលបន្ទាត់ពណ៌ខៀវ និងពណ៌ក្រហមរត់ត្រួតលើគ្នា គឺចាប់ផ្តើមពីចំណុច \(\displaystyle -4\) ចុះទៅក្រោមរហូត។ ដូច្នេះចម្លើយរួមរបស់យើង គឺត្រូវតែតូចជាង ឬស្មើ \(\displaystyle -4\) !

ដូចនេះ    ចម្លើយនៃប្រព័ន្ធវិសមីការគឺ \(\displaystyle \boxed{x \le -4}\)

១១ឧទាហរណ៍ទី ១១

លំហាត់គំរូទី 3 (ចំណុចដែលសិស្សឧស្សាហ៍ច្រឡំ!) :
ចូរដោះស្រាយប្រព័ន្ធវិសមីការ \(\displaystyle \begin{cases} 3x + 2 > x + 2 & (1) \\ 5x - 3 < 2x & (2) \end{cases}\) ។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
ជាដំបូង គ្រូសុំដោះស្រាយវាម្តងមួយៗសិនណា៎។
ចំពោះវិសមីការ (1):

\[\begin{aligned} 3x + 2 &> x + 2 \\ 3x - x &> 2 - 2 \\ 2x &> 0 \\ x &> 0 \end{aligned}\]

ចំពោះវិសមីការ (2):

\[\begin{aligned} 5x - 3 &< 2x \\ 5x - 2x &< 3 \\ 3x &< 3 \\ x &< 1 \end{aligned}\]

ដំណាក់កាលយកចម្លើយមកប្រសព្វគ្នា៖
កន្លែងនេះហើយដែលសិស្សភាគច្រើនឧស្សាហ៍វង្វេង! គ្រូសុំណែនាំឱ្យប្អូនៗគូសបន្ទាត់ចម្លើយទាំងពីរនេះជាន់គ្នា ហើយប្រើយុទ្ធសាស្រ្ត «ទម្លាក់ខ្សែបន្ទាត់ឈរ» ដើម្បីរាវរកតំបន់ប្រសព្វ៖

តើប្អូនៗឃើញតំបន់ដែលបន្ទាត់ពណ៌ខៀវ និងពណ៌ក្រហមរត់ត្រួតពីលើគ្នាទេ? វាគឺស្ថិតនៅត្រង់ប្រឡោះកណ្តាល គឺចន្លោះពីលេខ \(\displaystyle 0\) ទៅដល់លេខ \(\displaystyle 1\) ហ្នឹងឯង!
បើយើងសរសេរជាភាសាគណិតវិទ្យា គឺ \(\displaystyle 0 < x < 1\) ។

ដូចនេះ    ចម្លើយនៃប្រព័ន្ធវិសមីការគឺ \(\displaystyle \boxed{0 < x < 1}\)

១២ឧទាហរណ៍ទី ១២

លំហាត់គំរូទី 4 (ក្បួនអានបន្ទាត់ដូចអានសៀវភៅ!) :
ចូរដោះស្រាយប្រព័ន្ធវិសមីការ \(\displaystyle \begin{cases} x - 3 > -1 & (1) \\ 2x + 1 > 11 & (2) \end{cases}\) ។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
ដោះស្រាយវិសមីការ (1):

\[\begin{aligned} x - 3 &> -1 \\ x &> -1 + 3 \\ x &> 2 \end{aligned}\]

ដោះស្រាយវិសមីការ (2):

\[\begin{aligned} 2x + 1 &> 11 \\ 2x &> 10 \\ x &> 5 \end{aligned}\]

ក្បួនអានបន្ទាត់ដូចអានអក្សរ៖
គ្រូមានគន្លឹះមួយទៀត! បន្ទាប់ពីគូសបន្ទាត់រួច ដើម្បីរកចម្លើយ សូមប្អូនៗ សម្លឹងមើលក្រាបពីឆ្វេងទៅស្តាំ (ដូចពេលអានអត្ថបទ) រួចស្វែងរកតំបន់ណាដែលបន្ទាត់ទាំងពីរចាប់ផ្តើមមានវត្តមានព្រមគ្នា។

តោះ! អានពីឆ្វេងមកស្តាំ៖

  • ពីលេខ \(\displaystyle 0\) ដល់ \(\displaystyle 2\) គ្មានបន្ទាត់សោះ។
  • ចូលដល់លេខ \(\displaystyle 2\) យើងឃើញមានតែបន្ទាត់ពណ៌ខៀវមួយគត់ (នៅមិនទាន់យកទេ!)។
  • លុះអានមកដល់លេខ \(\displaystyle 5\) ទើបយើងឃើញបន្ទាត់ទាំងពីរ (ខៀវ និង ក្រហម) រត់ត្រួតលើគ្នា ចាប់ពីទីនោះទៅមុខរហូត!

អញ្ចឹងចម្លើយរួមរបស់យើង គឺចាប់ផ្តើមពីលេខ 5 ទៅស្តាំ!

ដូចនេះ    ចម្លើយនៃប្រព័ន្ធវិសមីការគឺ \(\displaystyle \boxed{x > 5}\)

៣សាកល្បងខ្លួនឯងទី ៣

សាកល្បងខ្លួនឯង
ចូរដោះស្រាយប្រព័ន្ធវិសមីការខាងក្រោម៖

  1. \(\displaystyle \begin{cases} 2x - 7 \le 6x + 5 \\ 4x - 11 \le 4 + x \end{cases}\)
  2. \(\displaystyle \begin{cases} \frac{3x}{4} - \frac{2}{3} \le \frac{4x - 3}{12} \\ 2x - 1 > \frac{3x - 4}{2} \end{cases}\)
មើលដំណោះស្រាយ

ក. ដោះស្រាយវិសមីការទី (1) ៖

\[\begin{aligned} 2x - 7 &\le 6x + 5 \\ 2x - 6x &\le 5 + 7 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ -4x &\le 12 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \\ x &\ge \frac{12}{-4} && \text{(ចែកសងខាងនឹង $-4 < 0$ វិសមភាពប្ដូរទិសដៅ)} \\ x &\ge -3 \end{aligned}\]

ដោះស្រាយវិសមីការទី (2) ៖

\[\begin{aligned} 4x - 11 &\le 4 + x \\ 4x - x &\le 4 + 11 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ 3x &\le 15 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \\ x &\le \frac{15}{3} && \text{(ចែកសងខាងនឹង $3 > 0$)} \\ x &\le 5 \end{aligned}\]

ប្រសព្វចម្លើយទាំងពីរ \(\displaystyle x \ge -3\) និង \(\displaystyle x \le 5\) គេបាន \(\displaystyle -3 \le x \le 5\) ។
ដូចនេះ ចម្លើយនៃប្រព័ន្ធវិសមីការគឺ \(\displaystyle -3 \le x \le 5\) ។

ខ. ដោះស្រាយវិសមីការទី (1) ៖

\[\begin{aligned} \frac{3x}{4} - \frac{2}{3} &\le \frac{4x - 3}{12} \\ 12\left(\frac{3x}{4} - \frac{2}{3}\right) &\le 12\left(\frac{4x - 3}{12}\right) && \text{(គុណសងខាងនឹង $12$)} \\ 9x - 8 &\le 4x - 3 && \text{(ពន្លាតវង់ក្រចក)} \\ 9x - 4x &\le -3 + 8 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ 5x &\le 5 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \\ x &\le 1 && \text{(ចែកសងខាងនឹង $5$)} \end{aligned}\]

ដោះស្រាយវិសមីការទី (2) ៖

\[\begin{aligned} 2x - 1 &> \frac{3x - 4}{2} \\ 2(2x - 1) &> 3x - 4 && \text{(គុណសងខាងនឹង $2$)} \\ 4x - 2 &> 3x - 4 && \text{(ពន្លាតវង់ក្រចក)} \\ 4x - 3x &> -4 + 2 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ x &> -2 \end{aligned}\]

ប្រសព្វចម្លើយទាំងពីរ \(\displaystyle x \le 1\) និង \(\displaystyle x > -2\) គេបាន \(\displaystyle -2 < x \le 1\) ។
ដូចនេះ ចម្លើយនៃប្រព័ន្ធវិសមីការគឺ \(\displaystyle -2 < x \le 1\) ។

៤. ចំណោទវិសមីការ

មកដល់ចំណុចចុងក្រោយហើយ! ការដោះស្រាយចំណោទវិសមីការ គឺមិនមានអ្វីស្មុគស្មាញខុសពីចំណោទសមីការទេណា៎។ ប្អូនៗគ្រាន់តែអនុវត្តតាម ៤ ជំហានងាយៗដូចខាងក្រោម៖

ជាទូទៅ

វិធាន ឬជំហានក្នុងការដោះស្រាយចំណោទ៖

  • ជំហានទី ១. ជ្រើសរើសអញ្ញាត និងដាក់លក្ខខណ្ឌឱ្យវា
  • ជំហានទី ២. បកប្រែបម្រាប់ប្រធាន ទៅជាវិសមីការ ឬប្រព័ន្ធវិសមីការ
  • ជំហានទី ៣. ដោះស្រាយវិសមីការនោះ
  • ជំហានទី ៤. ផ្ទៀងផ្ទាត់ចម្លើយ និងឆ្លើយតបទៅនឹងសំនួរ
១៣ឧទាហរណ៍ទី ១៣

លំហាត់គំរូទី 1 : ចតុកោណកែងមួយមានទទឹង \(\displaystyle x\) និងបណ្ដោយ \(\displaystyle x+2\) (គិតជាម៉ែត្រ)។

  1. ចូរកំណត់តម្លៃ \(\displaystyle x\) ដើម្បីឱ្យបរិមាត្រនៃចតុកោណកែង ធំជាង \(\displaystyle 32m\) ។
  2. ចូរកំណត់តម្លៃ \(\displaystyle x\) ដើម្បីឱ្យបរិមាត្រនៃចតុកោណកែង តូចជាង \(\displaystyle 32m\) ។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
ក. បរិមាត្រនៃចតុកោណកែងគឺ \(\displaystyle P = 2(\text{ទទឹង} + \text{បណ្ដោយ}) = 2[x + (x + 2)] = 2(2x + 2) = 4x + 4\)
ដោយសារ \(\displaystyle x\) ជាប្រវែង វាតែងតែធំជាងសូន្យជានិច្ច ហេតុនេះលក្ខខណ្ឌគឺ \(\displaystyle x > 0\) ។
បរិមាត្រត្រូវធំជាង \(\displaystyle 32m\) នាំឱ្យយើងបានវិសមីការ៖

\[\begin{aligned} 4x + 4 &> 32 \\ 4x &> 28 \\ x &> 7 \end{aligned}\]

ដោយសារ \(\displaystyle x > 7\) ស្របគ្នានឹងលក្ខខណ្ឌ \(\displaystyle x > 0\) ដូចនេះ តម្លៃដែលត្រូវជ្រើសរើសគឺ \(\displaystyle \boxed{x > 7}\) ។

ខ. បរិមាត្រត្រូវតូចជាង \(\displaystyle 32m\) នាំឱ្យយើងបានវិសមីការ៖

\[\begin{aligned} 4x + 4 &< 32 \\ 4x &< 28 \\ x &< 7 \end{aligned}\]

ដោយសារយើងមានលក្ខខណ្ឌ \(\displaystyle x > 0\) ផងដែរ យើងត្រូវប្រសព្វចម្លើយ៖ \(\displaystyle \begin{cases} x < 7 \\ x > 0 \end{cases}\)
ដូចនេះ តម្លៃដែលត្រូវជ្រើសរើសគឺ \(\displaystyle \boxed{0 < x < 7}\) ។

១៤ឧទាហរណ៍ទី ១៤

លំហាត់គំរូទី 2 : ពូសុខមានអាយុច្រើនជាងក្មួយ 32 ឆ្នាំ ហើយមានអាយុតិចជាងឪពុក 33 ឆ្នាំ។ បើគេដឹងថាផលបូកនៃអាយុអ្នកទាំងបីតិចជាង 103 ឆ្នាំ តើពូសុខអាចមានអាយុប៉ុន្មានឆ្នាំ? (គិតជាចំនួនគត់)

គិតមុនគូ
យើងតាង \(\displaystyle x\) ជាអាយុពូសុខ រួចសរសេរអាយុក្មួយ និងឪពុកទាក់ទងនឹង \(\displaystyle x\)។ បន្ទាប់មកបូកអាយុអ្នកទាំងបី ឱ្យតូចជាង 103។ កុំភ្លេចលក្ខខណ្ឌអាយុត្រូវតែធំជាង 0!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
តាង \(\displaystyle x\) ជាអាយុរបស់ពូសុខ។ ដោយពូសុខមានអាយុច្រើនជាងក្មួយ 32 ឆ្នាំ នោះអាយុក្មួយគឺ \(\displaystyle x - 32\) ។ ដើម្បីឱ្យអាយុក្មួយវិជ្ជមាន យើងត្រូវមានលក្ខខណ្ឌ \(\displaystyle x - 32 > 0 \Rightarrow x > 32\) ។
ចំណែកឪពុកមានអាយុច្រើនជាងពូសុខ 33 ឆ្នាំ នោះអាយុឪពុកគឺ \(\displaystyle x + 33\) ។

ផលបូកអាយុអ្នកទាំងបីតូចជាង 103 ឆ្នាំ៖

\[\begin{aligned} x + (x - 32) + (x + 33) &< 103 \\ 3x + 1 &< 103 \\ 3x &< 102 \\ x &< 34 \end{aligned}\]

យើងផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយលក្ខខណ្ឌ \(\displaystyle x > 32\) យើងបានប្រព័ន្ធវិសមីការដែលចម្លើយគឺ \(\displaystyle 32 < x < 34\) ។
ដោយសារអាយុរបស់មនុស្សត្រូវតែគិតជាចំនួនគត់ តើនៅចន្លោះពី 32 ទៅ 34 មានលេខគត់អ្វីខ្លះ? ប្រាកដណាស់ គឺមានតែលេខ 33 មួយគត់!

ដូចនេះ    ពូសុខមានអាយុ 33 ឆ្នាំ

១៥ឧទាហរណ៍ទី ១៥

លំហាត់គំរូទី 3 : តារាប្រឡងគណិតវិទ្យា ៣ ខែដំបូងទទួលបានពិន្ទុ 75, 82 និង 90 ។ តើខែទី ៤ នេះតារាត្រូវប្រឡងឱ្យបានពិន្ទុយ៉ាងតិចប៉ុន្មាន ទើបមធ្យមភាគពិន្ទុទាំង ៤ ខែរបស់គាត់ បានយ៉ាងតិច 85 ពិន្ទុ?

គិតមុនគូ
រឿងនេះច្បាស់ជាធ្លាប់កើតឡើងចំពោះប្អូនៗមែនទេ? ដើម្បីរកមធ្យមភាគ យើងត្រូវបូកពិន្ទុទាំង ៤ ខែចូលគ្នា រួចចែកនឹង ៤។ ពាក្យថា «យ៉ាងតិច 85» មានន័យថា \(\displaystyle \ge 85\)។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
តាង \(\displaystyle x\) ជាពិន្ទុដែលតារាត្រូវរកបាននៅខែទី ៤ (\(\displaystyle 0 \le x \le 100\))។

មធ្យមភាគពិន្ទុទាំង ៤ ខែ គឺត្រូវធំជាង ឬស្មើ 85៖

\[\begin{aligned} \frac{75 + 82 + 90 + x}{4} &\ge 85 \\ \frac{247 + x}{4} &\ge 85 \end{aligned}\]

គ្រូសុំគុណអង្គទាំងពីរនឹង 4 (ដោយសារ 4 ជាលេខវិជ្ជមាន សញ្ញាមិនប្តូរទិសដៅទេ)៖

\[\begin{aligned} 247 + x &\ge 85 \times 4 \\ 247 + x &\ge 340 \\ x &\ge 340 - 247 \\ x &\ge 93 \end{aligned}\]

យើងឃើញថា \(\displaystyle x \ge 93\) ហើយដោយសារពិន្ទុពេញត្រឹម 100 អញ្ចឹងយើងបានប្រព័ន្ធចម្លើយ \(\displaystyle 93 \le x \le 100\)។

ដូចនេះ    តារាត្រូវប្រឡងខែទី ៤ នេះឱ្យបានពិន្ទុ ចាប់ពី 93 ដល់ 100 ពិន្ទុ ទើបទទួលបានមធ្យមភាគ 85។ ប្អូនៗជួយលើកទឹកចិត្តតារាផង!

១៦ឧទាហរណ៍ទី ១៦

លំហាត់គំរូទី 4 : សុវណ្ណមានលុយត្រឹមតែ 20 000 រៀលប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងហោប៉ៅ។ គាត់ចង់ជិះកង់បីពីសាលាទៅផ្ទះ។ កង់បីយកថ្លៃចាប់ផ្តើមជិះដំបូង 5 000 រៀល ហើយគិតបន្ថែម 1 500 រៀល ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្របន្តបន្ទាប់។ តើសុវណ្ណអាចជិះកង់បីនេះ បានចម្ងាយឆ្ងាយបំផុតប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ ទើបមិនខ្វះលុយគេ?

គិតមុនគូ
«មិនខ្វះលុយគេ» មានន័យថាថ្លៃជិះសរុប ត្រូវតែតូចជាង ឬស្មើ (\(\displaystyle \le\)) លុយដែលមានក្នុងហោប៉ៅ។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖
តាង \(\displaystyle x\) ជាចម្ងាយផ្លូវគិតជាគីឡូម៉ែត្រ (\(\displaystyle x \ge 0\))។
ថ្លៃជិះកង់បីសរុប គឺស្មើនឹង ថ្លៃចាប់ផ្តើម បូកនឹងថ្លៃតាមគីឡូម៉ែត្រ៖ \(\displaystyle 5000 + 1500x\) ។
សុវណ្ណមានលុយតែ 20 000 រៀលទេ អញ្ចឹង៖

\[\begin{aligned} 5000 + 1500x &\le 20000 \\ 1500x &\le 20000 - 5000 \\ 1500x &\le 15000 \\ x &\le \frac{15000}{1500} \\ x &\le 10 \end{aligned}\]

ដោយសារ \(\displaystyle x\) ជាចម្ងាយផ្លូវ វាត្រូវតែធំជាងឬស្មើ 0 ។ ហេតុនេះ \(\displaystyle 0 \le x \le 10\)។

ដូចនេះ    សុវណ្ណអាចជិះកង់បីនេះបានចម្ងាយ យ៉ាងឆ្ងាយបំផុត 10 គីឡូម៉ែត្រ ប៉ុណ្ណោះ។ បើផ្ទះគាត់ឆ្ងាយជាង 10 គីឡូម៉ែត្រ គាត់ប្រហែលជាត្រូវដើរខ្លះហើយ!

៤សាកល្បងខ្លួនឯងទី ៤

សាកល្បងខ្លួនឯង
ក. គេឱ្យចតុកោណកែងមួយមានវិមាត្រ \(\displaystyle 5m\) និង \(\displaystyle x\) គិតជា \(\displaystyle m\) ។ តើ \(\displaystyle x\) ត្រូវយកតម្លៃណាខ្លះ ដើម្បីឱ្យចតុកោណកែងនេះមានបរិមាត្រធំជាង \(\displaystyle 18m\) និងមានផ្ទៃក្រឡាតូចជាង \(\displaystyle 50m^2\) ។
ខ. ផលបូកនៃបីចំនួនគត់តគ្នាតូចជាង \(\displaystyle 1918\) តែធំជាង \(\displaystyle 1914\) ។ ចូររកចំនួនគត់ទាំងបីនោះ ។

មើលដំណោះស្រាយ

ក. ចតុកោណកែងមានវិមាត្រ \(\displaystyle 5\text{ m}\) និង \(\displaystyle x\text{ m}\) ។ ដោយ \(\displaystyle x\) ជារង្វាស់ប្រវែង នោះ \(\displaystyle x > 0\) ។
បរិមាត្រចតុកោណកែងគឺ \(\displaystyle P = 2(5 + x) = 10 + 2x\) ។
ផ្ទៃក្រឡាចតុកោណកែងគឺ \(\displaystyle S = 5x\) ។
តាមបម្រាប់ប្រធាន បរិមាត្រធំជាង \(\displaystyle 18\text{ m}\) និងផ្ទៃក្រឡាតូចជាង \(\displaystyle 50\text{ m}^2\) ៖

\[\begin{aligned} \begin{cases} 10 + 2x > 18 \\ 5x < 50 \end{cases} \end{aligned}\]

ដោះស្រាយវិសមីការនីមួយៗ ៖

\[\begin{aligned} 10 + 2x > 18 &\Rightarrow 2x > 8 \Rightarrow x > 4 \\ 5x < 50 &\Rightarrow x < 10 \end{aligned}\]

ប្រសព្វចម្លើយទាំងពីរ និងលក្ខខណ្ឌ \(\displaystyle x > 0\) គេបាន \(\displaystyle 4 < x < 10\) ។
ដូចនេះ តម្លៃ \(\displaystyle x\) ត្រូវយកគឺ \(\displaystyle 4 < x < 10\) (ឬ \(\displaystyle 4\text{ m} < x < 10\text{ m}\)) ។

ខ. តាង \(\displaystyle n, n+1, n+2\) ជាបីចំនួនគត់តគ្នា (\(\displaystyle n \in \mathbb{Z}\)) ។
ផលបូកនៃចំនួនទាំងបីគឺ \(\displaystyle n + (n+1) + (n+2) = 3n + 3\) ។
តាមបម្រាប់ ផលបូកតូចជាង \(\displaystyle 1918\) តែធំជាង \(\displaystyle 1914\) ៖

\[\begin{aligned} 1914 &< 3n + 3 < 1918 \\ 1914 - 3 &< 3n < 1918 - 3 && \text{(ដក $3$ គ្រប់អង្គ)} \\ 1911 &< 3n < 1915 \\ \frac{1911}{3} &< n < \frac{1915}{3} && \text{(ចែកនឹង $3$ គ្រប់អង្គ)} \\ 637 &< n < 638.33\dots \end{aligned}\]

ដោយ \(\displaystyle n\) ជាចំនួនគត់ នោះ \(\displaystyle n\) អាចយកបានតែតម្លៃគត់មួយគត់គឺ \(\displaystyle n = 638\) ។
ចំនួនទាំងបីនោះគឺ \(\displaystyle n = 638\), \(\displaystyle n+1 = 639\), និង \(\displaystyle n+2 = 640\) ។
ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ ផលបូក \(\displaystyle 638 + 639 + 640 = 1917\) ហើយ \(\displaystyle 1914 < 1917 < 1918\) ត្រឹមត្រូវ ។
ដូចនេះ ចំនួនគត់ទាំងបីនោះគឺ \(\displaystyle 638, 639, 640\) ។

? លំហាត់

▷លំហាត់

លំហាត់អនុវត្តន៍

កម្រិតទី១៖ ចាប់ផ្តើម

  1. ៥.១ ចូរដោះស្រាយវិសមីការ៖
    • ក. \(\displaystyle x + 5 > 3\)
    • ខ. \(\displaystyle 3 - x < 7 - 2x\)
    • គ. \(\displaystyle 5x \ge 10\)
    • ឃ. \(\displaystyle -6x < 12\)
    • ង. \(\displaystyle -5x > -20\)
    • ច. \(\displaystyle 2x \le -\frac{1}{3}\)
    • ឆ. \(\displaystyle \frac{x}{7} > \frac{1}{4}\)
    • ជ. \(\displaystyle -3x \ge \frac{9}{2}\)
    • ឈ. \(\displaystyle 5x - 1 > 4\)
    • ញ. \(\displaystyle -8x + 9 \ge -7\)
    • ដ. \(\displaystyle x - 1 < x + 2\)
    • ឋ. \(\displaystyle 3x - 5 < x + 7\)
    • ឌ. \(\displaystyle -2x + 11 > 5x + 31\)
    • ឍ. \(\displaystyle -4x + 9 \le 8x - 3\)
    • ណ. \(\displaystyle -2x - 1 \ge 2\left(x + \frac{1}{2}\right)\)
    • ត. \(\displaystyle \frac{2}{3}x + 3 > \frac{5}{3}x - 27\)
    • ថ. \(\displaystyle \frac{x + 1}{2} < \frac{2x - 3}{4}\)
    • ទ. \(\displaystyle x - \frac{1 + 2x}{4} \ge \frac{1 - 3x}{3}\)
    • ធ. \(\displaystyle \frac{x + 1}{5} - \frac{1}{2} \le \frac{3 + 2x}{2}\)
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក.

    \[\begin{aligned} x + 5 &> 3 \\ x &> 3 - 5 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ x &> -2 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x > -2\) ។

    ខ.

    \[\begin{aligned} 3 - x &< 7 - 2x \\ -x + 2x &< 7 - 3 && \text{(លើកតួមាន $x$ មកអង្គខាងឆ្វេង)} \\ x &< 4 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x < 4\) ។

    គ.

    \[\begin{aligned} 5x &\ge 10 \\ x &\ge \frac{10}{5} && \text{(ចែកអង្គទាំងពីរនឹង $5$)} \\ x &\ge 2 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x \ge 2\) ។

    ឃ.

    \[\begin{aligned} -6x &< 12 \\ x &> \frac{12}{-6} && \text{(ចែកនឹងចំនួនអវិជ្ជមាន $-6$ ត្រូវប្ដូរទិសដៅ)} \\ x &> -2 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x > -2\) ។

    ង.

    \[\begin{aligned} -5x &> -20 \\ x &< \frac{-20}{-5} && \text{(ចែកនឹងចំនួនអវិជ្ជមាន $-5$ ត្រូវប្ដូរទិសដៅ)} \\ x &< 4 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x < 4\) ។

    ច.

    \[\begin{aligned} 2x &\le -\frac{1}{3} \\ x &\le -\frac{1}{3 \times 2} && \text{(ចែកអង្គទាំងពីរនឹង $2$)} \\ x &\le -\frac{1}{6} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x \le -\frac{1}{6}\) ។

    ឆ.

    \[\begin{aligned} \frac{x}{7} &> \frac{1}{4} \\ x &> \frac{1}{4} \times 7 && \text{(គុណអង្គទាំងពីរនឹង $7$)} \\ x &> \frac{7}{4} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x > \frac{7}{4}\) ។

    ជ.

    \[\begin{aligned} -3x &\ge \frac{9}{2} \\ x &\le \frac{9}{2 \times (-3)} && \text{(ចែកនឹងចំនួនអវិជ្ជមាន $-3$ ត្រូវប្ដូរទិសដៅ)} \\ x &\le -\frac{3}{2} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x \le -\frac{3}{2}\) ។

    ឈ.

    \[\begin{aligned} 5x - 1 &> 4 \\ 5x &> 4 + 1 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ 5x &> 5 \\ x &> 1 && \text{(ចែកអង្គទាំងពីរនឹង $5$)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x > 1\) ។

    ញ.

    \[\begin{aligned} -8x + 9 &\ge -7 \\ -8x &\ge -7 - 9 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ -8x &\ge -16 \\ x &\le \frac{-16}{-8} && \text{(ចែកនឹង $-8$ ត្រូវប្ដូរទិសដៅ)} \\ x &\le 2 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x \le 2\) ។

    ដ.

    \[\begin{aligned} x - 1 &< x + 2 \\ x - x &< 2 + 1 && \text{(លើកតួមាន $x$ មកអង្គខាងឆ្វេង)} \\ 0x &< 3 && \text{(ពិតជានិច្ច គ្រប់ចំនួនពិត $x$)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយជាគ្រប់ចំនួនពិត (\(\displaystyle x \in \mathbb{R}\)) ។

    ឋ.

    \[\begin{aligned} 3x - 5 &< x + 7 \\ 3x - x &< 7 + 5 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ 2x &< 12 \\ x &< \frac{12}{2} && \text{(ចែកអង្គទាំងពីរនឹង $2$)} \\ x &< 6 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x < 6\) ។

    ឌ.

    \[\begin{aligned} -2x + 11 &> 5x + 31 \\ -2x - 5x &> 31 - 11 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ -7x &> 20 \\ x &< -\frac{20}{7} && \text{(ចែកនឹង $-7$ ត្រូវប្ដូរទិសដៅ)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x < -\frac{20}{7}\) ។

    ឍ.

    \[\begin{aligned} -4x + 9 &\le 8x - 3 \\ -4x - 8x &\le -3 - 9 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ -12x &\le -12 \\ x &\ge \frac{-12}{-12} && \text{(ចែកនឹង $-12$ ត្រូវប្ដូរទិសដៅ)} \\ x &\ge 1 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x \ge 1\) ។

    ណ.

    \[\begin{aligned} -2x - 1 &\ge 2\left(x + \frac{1}{2}\right) \\ -2x - 1 &\ge 2x + 1 && \text{(ពន្លាតវង់ក្រចក)} \\ -2x - 2x &\ge 1 + 1 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ -4x &\ge 2 \\ x &\le \frac{2}{-4} && \text{(ចែកនឹង $-4$ ត្រូវប្ដូរទិសដៅ)} \\ x &\le -\frac{1}{2} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x \le -\frac{1}{2}\) ។

    ត.

    \[\begin{aligned} \frac{2}{3}x + 3 &> \frac{5}{3}x - 27 \\ \frac{2}{3}x - \frac{5}{3}x &> -27 - 3 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ -\frac{3}{3}x &> -30 \\ -x &> -30 \\ x &< 30 && \text{(គុណអង្គទាំងពីរនឹង $-1$ ត្រូវប្ដូរទិសដៅ)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x < 30\) ។

    ថ.

    \[\begin{aligned} \frac{x + 1}{2} &< \frac{2x - 3}{4} \\ 2(x + 1) &< 2x - 3 && \text{(គុណអង្គទាំងពីរនឹងភាគបែងរួម $4$)} \\ 2x + 2 &< 2x - 3 && \text{(ពន្លាតវង់ក្រចក)} \\ 2x - 2x &< -3 - 2 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ 0x &< -5 && \text{(មិនពិត ព្រោះ $0$ មិនអាចតូចជាង $-5$ ឡើយ)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការគ្មានចម្លើយទេ (\(\displaystyle \emptyset\)) ។

    ទ.

    \[\begin{aligned} x - \frac{1 + 2x}{4} &\ge \frac{1 - 3x}{3} \\ 12\left(x - \frac{1 + 2x}{4}\right) &\ge 12\left(\frac{1 - 3x}{3}\right) && \text{(គុណអង្គទាំងពីរនឹងភាគបែងរួម $12$)} \\ 12x - 3(1 + 2x) &\ge 4(1 - 3x) \\ 12x - 3 - 6x &\ge 4 - 12x && \text{(ពន្លាតវង់ក្រចក)} \\ 6x - 3 &\ge 4 - 12x \\ 6x + 12x &\ge 4 + 3 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ 18x &\ge 7 \\ x &\ge \frac{7}{18} && \text{(ចែកអង្គទាំងពីរនឹង $18$)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x \ge \frac{7}{18}\) ។

    ធ.

    \[\begin{aligned} \frac{x + 1}{5} - \frac{1}{2} &\le \frac{3 + 2x}{2} \\ 10\left(\frac{x + 1}{5} - \frac{1}{2}\right) &\le 10\left(\frac{3 + 2x}{2}\right) && \text{(គុណអង្គទាំងពីរនឹងភាគបែងរួម $10$)} \\ 2(x + 1) - 5 &\le 5(3 + 2x) \\ 2x + 2 - 5 &\le 15 + 10x && \text{(ពន្លាតវង់ក្រចក)} \\ 2x - 3 &\le 15 + 10x \\ 2x - 10x &\le 15 + 3 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ -8x &\le 18 \\ x &\ge \frac{18}{-8} && \text{(ចែកនឹង $-8$ ត្រូវប្ដូរទិសដៅ)} \\ x &\ge -\frac{9}{4} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ វិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x \ge -\frac{9}{4}\) ។

  2. ៥.២ ចូរដោះស្រាយប្រព័ន្ធវិសមីការ៖
    • ក. \(\displaystyle \begin{cases} 2x - 3 \le 9 \\ 2x - 3 \ge -5 \end{cases}\)
    • ខ. \(\displaystyle \begin{cases} 3x - 4 \le 8 \\ 3x - 4 > -7 \end{cases}\)
    • គ. \(\displaystyle \begin{cases} 2x + 5 > 5x - 4 \\ x - 7 < 2x - 3 \end{cases}\)
    • ឃ. \(\displaystyle \begin{cases} 2x - 3 > 5x - 1 \\ x + 4 \ge 3x - 2 \end{cases}\)
    • ង. \(\displaystyle \begin{cases} \frac{3x}{4} - \frac{2}{3} \le \frac{4x - 3}{2} \\ 2x - 1 > \frac{3x - 4}{4} \end{cases}\)
    • ច. \(\displaystyle \begin{cases} 2x + 1 < 0 \\ -\frac{x}{2} + 2 < 0 \end{cases}\)
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. ប្រព័ន្ធវិសមីការ ៖ \(\displaystyle \begin{cases} 2x - 3 \le 9 \quad &(1) \\ 2x - 3 \ge -5 \quad &(2) \end{cases}\)

    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (1)\) ៖ \(\displaystyle 2x - 3 \le 9 \implies 2x \le 12 \implies x \le 6\)
    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (2)\) ៖ \(\displaystyle 2x - 3 \ge -5 \implies 2x \ge -2 \implies x \ge -1\)

    យកប្រសព្វនៃសំណុំចម្លើយទាំងពីរ យើងបាន \(\displaystyle -1 \le x \le 6\) ។
    ដូចនេះ ប្រព័ន្ធវិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle -1 \le x \le 6\) (ឬ \(\displaystyle x \in [-1, 6]\)) ។

    ខ. ប្រព័ន្ធវិសមីការ ៖ \(\displaystyle \begin{cases} 3x - 4 \le 8 \quad &(1) \\ 3x - 4 > -7 \quad &(2) \end{cases}\)

    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (1)\) ៖ \(\displaystyle 3x - 4 \le 8 \implies 3x \le 12 \implies x \le 4\)
    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (2)\) ៖ \(\displaystyle 3x - 4 > -7 \implies 3x > -3 \implies x > -1\)

    យកប្រសព្វនៃសំណុំចម្លើយទាំងពីរ យើងបាន \(\displaystyle -1 < x \le 4\) ។
    ដូចនេះ ប្រព័ន្ធវិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle -1 < x \le 4\) (ឬ \(\displaystyle x \in (-1, 4]\)) ។

    គ. ប្រព័ន្ធវិសមីការ ៖ \(\displaystyle \begin{cases} 2x + 5 > 5x - 4 \quad &(1) \\ x - 7 < 2x - 3 \quad &(2) \end{cases}\)

    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (1)\) ៖ \(\displaystyle 2x - 5x > -4 - 5 \implies -3x > -9 \implies x < 3\)
    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (2)\) ៖ \(\displaystyle x - 2x < -3 + 7 \implies -x < 4 \implies x > -4\)

    យកប្រសព្វនៃសំណុំចម្លើយទាំងពីរ យើងបាន \(\displaystyle -4 < x < 3\) ។
    ដូចនេះ ប្រព័ន្ធវិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle -4 < x < 3\) (ឬ \(\displaystyle x \in (-4, 3)\)) ។

    ឃ. ប្រព័ន្ធវិសមីការ ៖ \(\displaystyle \begin{cases} 2x - 3 > 5x - 1 \quad &(1) \\ x + 4 \ge 3x - 2 \quad &(2) \end{cases}\)

    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (1)\) ៖ \(\displaystyle 2x - 5x > -1 + 3 \implies -3x > 2 \implies x < -\frac{2}{3}\)
    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (2)\) ៖ \(\displaystyle x - 3x \ge -2 - 4 \implies -2x \ge -6 \implies x \le 3\)

    យកប្រសព្វនៃសំណុំចម្លើយទាំងពីរ គឺចន្លោះរួមដែលផ្ទៀងផ្ទាត់ទាំង \(\displaystyle x < -\frac{2}{3}\) និង \(\displaystyle x \le 3\) គឺ \(\displaystyle x < -\frac{2}{3}\) ។
    ដូចនេះ ប្រព័ន្ធវិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x < -\frac{2}{3}\) (ឬ \(\displaystyle x \in \left(-\infty, -\frac{2}{3}\right)\)) ។

    ង. ប្រព័ន្ធវិសមីការ ៖ \(\displaystyle \begin{cases} \frac{3x}{4} - \frac{2}{3} \le \frac{4x - 3}{2} \quad &(1) \\ 2x - 1 > \frac{3x - 4}{4} \quad &(2) \end{cases}\)

    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (1)\) ៖ គុណអង្គទាំងពីរនឹង \(\displaystyle 12\)

      \[\begin{aligned} 12\left(\frac{3x}{4} - \frac{2}{3}\right) &\le 12\left(\frac{4x - 3}{2}\right) \\ 9x - 8 &\le 6(4x - 3) \\ 9x - 8 &\le 24x - 18 \\ 9x - 24x &\le -18 + 8 \\ -15x &\le -10 \implies x \ge \frac{-10}{-15} \implies x \ge \frac{2}{3} \end{aligned}\]
    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (2)\) ៖ គុណអង្គទាំងពីរនឹង \(\displaystyle 4\)

      \[\begin{aligned} 4(2x - 1) &> 3x - 4 \\ 8x - 4 &> 3x - 4 \\ 8x - 3x &> -4 + 4 \\ 5x &> 0 \implies x > 0 \end{aligned}\]

    ប្រសព្វនៃ \(\displaystyle x \ge \frac{2}{3}\) និង \(\displaystyle x > 0\) គឺ \(\displaystyle x \ge \frac{2}{3}\) ។
    ដូចនេះ ប្រព័ន្ធវិសមីការមានសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x \ge \frac{2}{3}\) (ឬ \(\displaystyle x \in \left[\frac{2}{3}, +\infty\right)\)) ។

    ច. ប្រព័ន្ធវិសមីការ ៖ \(\displaystyle \begin{cases} 2x + 1 < 0 \quad &(1) \\ -\frac{x}{2} + 2 < 0 \quad &(2) \end{cases}\)

    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (1)\) ៖ \(\displaystyle 2x < -1 \implies x < -\frac{1}{2}\)
    • ដោះស្រាយ \(\displaystyle (2)\) ៖ \(\displaystyle -\frac{x}{2} < -2 \implies x > (-2) \times (-2) \implies x > 4\)

    ដោយសំណុំចម្លើយ \(\displaystyle x < -\frac{1}{2}\) និង \(\displaystyle x > 4\) គ្មានចំណុចរួម (ប្រសព្វស្មើសំណុំទទេ \(\displaystyle \emptyset\)) ។
    ដូចនេះ ប្រព័ន្ធវិសមីការគ្មានចម្លើយទេ ។

កម្រិតទី២៖ អនុវត្ត

  1. ៥.៣

    គេដាំកូនឈើចំនួន \(\displaystyle 40\) ដើមព័ទ្ធជុំវិញចម្ការមួយរាងចតុកោណកែង។ តើចម្ការនោះអាចមានផ្ទៃក្រឡាធំបំផុតប៉ុន្មាន \(\displaystyle \text{m}^2\) បើគេដឹងថា គេដាំកូនឈើឃ្លាតពីគ្នា \(\displaystyle 2\text{m}\)?

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ រកបរិមាត្រសិន ដោយយកចំនួនកូនឈើគុណនឹងចន្លោះប្រហោង!

    មើលដំណោះស្រាយ

    ដោយកូនឈើដាំព័ទ្ធជុំវិញបិទជិតចម្ការរាងចតុកោណកែង នោះចំនួនចន្លោះរវាងកូនឈើគឺស្មើនឹងចំនួនកូនឈើ គឺមាន \(\displaystyle 40\) ចន្លោះ។
    បរិមាត្រចម្ការគឺ ៖

    \[P = 40 \times 2 = 80\text{ m}\]

    កន្លះបរិមាត្រ (ផលបូកបណ្ដោយនិងទទឹង) គឺ ៖

    \[\frac{P}{2} = \frac{80}{2} = 40\text{ m}\]

    តាង \(\displaystyle w\) ជាទទឹងនៃចម្ការ (\(\displaystyle 0 < w < 40\)) នោះប្រវែងបណ្ដោយគឺ \(\displaystyle 40 - w\) ។
    ផ្ទៃក្រឡានៃចម្ការរាងចតុកោណកែងគឺ ៖

    \[\begin{aligned} S &= w(40 - w) \\ &= 40w - w^2 \\ &= -(w^2 - 40w + 400) + 400 \\ &= 400 - (w - 20)^2 \end{aligned}\]

    ដោយ \(\displaystyle (w - 20)^2 \ge 0\) គ្រប់ \(\displaystyle w\) នោះ \(\displaystyle -(w - 20)^2 \le 0\)
    នាំឱ្យ \(\displaystyle S = 400 - (w - 20)^2 \le 400\) ។
    តម្លៃអតិបរមានៃផ្ទៃក្រឡាគឺ \(\displaystyle S_{\max} = 400\text{ m}^2\) នៅពេល \(\displaystyle w - 20 = 0 \implies w = 20\text{ m}\) (ចម្ការមានរាងជាការ៉េ \(\displaystyle 20\text{ m} \times 20\text{ m}\)) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ បរិមាត្រ \(\displaystyle 2(20 + 20) = 80\text{ m}\) ត្រឹមត្រូវ ។
    ដូចនេះ ចម្ការនោះអាចមានផ្ទៃក្រឡាធំបំផុត \(\displaystyle 400\text{ m}^2\) ។

  2. ៥.៤

    ចូរបង្ហាញថាជ្រុងនីមួយៗនៃត្រីកោណ មានប្រវែងខ្លីជាងកន្លះបរិមាត្រនៃត្រីកោណនោះ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ ប្រើវិសមភាពត្រីកោណ (ឧ. \(\displaystyle a < b + c\)) រួចបូកអង្គសងខាងនឹង \(\displaystyle a\) នោះវានឹងចេញបរិមាត្រ!

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle a, b, c\) ជាប្រវែងជ្រុងទាំងបីនៃត្រីកោណ (\(\displaystyle a > 0, b > 0, c > 0\)) ។
    បរិមាត្រនៃត្រីកោណគឺ \(\displaystyle P = a + b + c\) ហើយកន្លះបរិមាត្រគឺ \(\displaystyle p = \frac{a + b + c}{2}\) ។
    តាមវិសមភាពត្រីកោណ ប្រវែងជ្រុងមួយតែងតែតូចជាងផលបូកប្រវែងជ្រុងពីរទៀត ៖

    • ចំពោះជ្រុង \(\displaystyle a\) ៖

      \[\begin{aligned} a &< b + c \\ a + a &< a + b + c && \text{(បូកអង្គទាំងពីរនឹង $a$)} \\ 2a &< a + b + c \\ a &< \frac{a + b + c}{2} = p \end{aligned}\]
    • ចំពោះជ្រុង \(\displaystyle b\) ៖

      \[\begin{aligned} b &< a + c \\ b + b &< a + b + c && \text{(បូកអង្គទាំងពីរនឹង $b$)} \\ 2b &< a + b + c \\ b &< \frac{a + b + c}{2} = p \end{aligned}\]
    • ចំពោះជ្រុង \(\displaystyle c\) ៖

      \[\begin{aligned} c &< a + b \\ c + c &< a + b + c && \text{(បូកអង្គទាំងពីរនឹង $c$)} \\ 2c &< a + b + c \\ c &< \frac{a + b + c}{2} = p \end{aligned}\]

    ដូចនេះ ជ្រុងនីមួយៗនៃត្រីកោណ មានប្រវែងខ្លីជាងកន្លះបរិមាត្រនៃត្រីកោណនោះជានិច្ច ។

  3. ៥.៥ ពាក់កណ្ដាលនៃមួយចំនួនថែមនឹង \(\displaystyle 5\) ធំជាងឬស្មើនឹង \(\displaystyle -3\) ។ ចូររកចំនួននោះ។
    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ តាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួននោះ រួចសរសេរវាជាវិសមីការ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនដែលត្រូវរក ។
    តាមប្រធាន «ពាក់កណ្ដាលនៃមួយចំនួនថែមនឹង \(\displaystyle 5\) ធំជាងឬស្មើនឹង \(\displaystyle -3\)» យើងសរសេរបានវិសមីការ ៖

    \[\begin{aligned} \frac{x}{2} + 5 &\ge -3 \\ \frac{x}{2} &\ge -3 - 5 && \text{(ប្ដូរអង្គ ហើយប្ដូរសញ្ញា)} \\ \frac{x}{2} &\ge -8 \\ x &\ge -8 \times 2 && \text{(គុណអង្គទាំងពីរនឹង $2$)} \\ x &\ge -16 \end{aligned}\]

    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ បើ \(\displaystyle x = -16\) នោះ \(\displaystyle \frac{-16}{2} + 5 = -8 + 5 = -3 \ge -3\) ត្រឹមត្រូវ ។
    ដូចនេះ ចំនួនដែលត្រូវរក គឺជាចំនួនទាំងឡាយណាដែលធំជាងឬស្មើនឹង \(\displaystyle -16\) (\(\displaystyle x \ge -16\)) ។

  4. ៥.៦ បច្ចុប្បន្ននេះឪពុកមានអាយុ \(\displaystyle 32\) ឆ្នាំ ហើយកូនគាត់មានអាយុ \(\displaystyle 12\) ឆ្នាំ។ តើនៅក្នុងចន្លោះប៉ុន្មានឆ្នាំទៅមុខទៀត ទើបអាយុឪពុកតិចជាងបីដង ប៉ុន្តែច្រើនជាងពីរដងនៃអាយុកូន?
    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ តាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនឆ្នាំទៅមុខ។ កុំភ្លេចបូកអាយុអ្នកទាំងពីរនឹង \(\displaystyle x\) ផងណា៎!

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនឆ្នាំទៅមុខ (\(\displaystyle x > 0\)) ។
    ក្រោយ \(\displaystyle x\) ឆ្នាំ ៖

    • អាយុឪពុកគឺ \(\displaystyle 32 + x\) ឆ្នាំ
    • អាយុកូនគឺ \(\displaystyle 12 + x\) ឆ្នាំ

    តាមប្រធាន អាយុឪពុកតិចជាងបីដង ប៉ុន្តែច្រើនជាងពីរដងនៃអាយុកូន យើងបានប្រព័ន្ធវិសមីការ ៖

    \[2(12 + x) < 32 + x < 3(12 + x)\]

    យើងដោះស្រាយវិសមីការនីមួយៗ ៖

    • វិសមីការទី១ ៖

      \[\begin{aligned} 2(12 + x) &< 32 + x \\ 24 + 2x &< 32 + x \\ 2x - x &< 32 - 24 \\ x &< 8 \end{aligned}\]
    • វិសមីការទី២ ៖

      \[\begin{aligned} 32 + x &< 3(12 + x) \\ 32 + x &< 36 + 3x \\ x - 3x &< 36 - 32 \\ -2x &< 4 \\ x &> -2 \end{aligned}\]

    ដោយ \(\displaystyle x\) ជាចំនួនឆ្នាំទៅមុខ (\(\displaystyle x > 0\)) នោះយើងបាន \(\displaystyle 0 < x < 8\) ។
    ដោយចំនួនឆ្នាំគិតជាចំនួនគត់ នោះ \(\displaystyle x \in \{1, 2, 3, 4, 5, 6, 7\}\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ ពេល \(\displaystyle x = 5\) ឆ្នាំ ឪពុកមានអាយុ \(\displaystyle 37\) ឆ្នាំ កូនមានអាយុ \(\displaystyle 17\) ឆ្នាំ។ ឃើញថា \(\displaystyle 2 \times 17 = 34 < 37 < 3 \times 17 = 51\) ត្រឹមត្រូវ ។
    ដូចនេះ នៅក្នុងចន្លោះពី \(\displaystyle 1\) ឆ្នាំ ដល់ \(\displaystyle 7\) ឆ្នាំទៅមុខទៀត (គឺ \(\displaystyle 0 < x < 8\)) ទើបអាយុឪពុកតិចជាងបីដង ប៉ុន្តែច្រើនជាងពីរដងនៃអាយុកូន ។

  5. ៥.៧ សុខមានក្រដាសប្រាក់ពីរដុំ។ ដុំទី \(\displaystyle 1\) មានក្រដាសប្រាក់ \(\displaystyle 500\text{ ៛}\) ចំនួន \(\displaystyle 20\) សន្លឹក ដុំទី \(\displaystyle 2\) មានក្រដាសប្រាក់ \(\displaystyle 1000\text{ ៛}\) ចំនួន \(\displaystyle 30\) សន្លឹក។ ថ្ងៃមួយសុខហូត \(\displaystyle 25\) សន្លឹកពីក្រដាសប្រាក់ទាំងពីរដុំនោះ។ បើសុខចង់បានប្រាក់យ៉ាងតិច \(\displaystyle 17500\text{ ៛}\) ហើយយ៉ាងច្រើន \(\displaystyle 20000\text{ ៛}\) តើសុខអាចមានក្រដាសប្រាក់ \(\displaystyle 500\text{ ៛}\) ប៉ុន្មានសន្លឹក?
    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ បើតាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនសន្លឹក \(\displaystyle 500\text{ ៛}\) នោះសន្លឹក \(\displaystyle 1000\text{ ៛}\) គឺមាន \(\displaystyle 25-x\) សន្លឹក។

    មើលដំណោះស្រាយ

    រកចំនួនក្រដាសប្រាក់ \(\displaystyle 500\text{ ៛}\)

    តាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនសន្លឹកក្រដាសប្រាក់ \(\displaystyle 500\text{ ៛}\) (\(\displaystyle x\) ជាចំនួនគត់, \(\displaystyle 0 \le x \le 20\)) ។
    ដោយសុខហូតយកក្រដាសប្រាក់សរុប \(\displaystyle 25\) សន្លឹក នោះចំនួនសន្លឹកក្រដាសប្រាក់ \(\displaystyle 1000\text{ ៛}\) គឺ \(\displaystyle 25 - x\) សន្លឹក (ដែល \(\displaystyle 25 - x \le 30 \implies x \ge -5\) ផ្ទៀងផ្ទាត់ជានិច្ច) ។
    ចំនួនទឹកប្រាក់សរុបដែលសុខទទួលបានគឺ ៖

    \[\begin{aligned} S &= 500x + 1000(25 - x) \\ &= 500x + 25000 - 1000x \\ &= 25000 - 500x \quad (\text{៛}) \end{aligned}\]

    តាមលក្ខខណ្ឌ សុខចង់បានប្រាក់យ៉ាងតិច \(\displaystyle 17500\text{ ៛}\) ហើយយ៉ាងច្រើន \(\displaystyle 20000\text{ ៛}\) ៖

    \[17500 \le 25000 - 500x \le 20000\]

    ដក \(\displaystyle 25000\) គ្រប់អង្គ ៖

    \[\begin{aligned} 17500 - 25000 &\le -500x \le 20000 - 25000 \\ -7500 &\le -500x \le -5000 \end{aligned}\]

    ចែកគ្រប់អង្គនឹង \(\displaystyle -500\) (ត្រូវប្ដូរទិសដៅវិសមីការ) ៖

    \[\begin{aligned} \frac{-7500}{-500} &\ge x \ge \frac{-5000}{-500} \\ 15 &\ge x \ge 10 \quad \text{ឬ} \quad 10 \le x \le 15 \end{aligned}\]

    ដោយ \(\displaystyle x\) ជាចំនួនគត់ នោះ \(\displaystyle x \in \{10, 11, 12, 13, 14, 15\}\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ បើ \(\displaystyle x = 10\) នោះប្រាក់សរុប \(\displaystyle = 500(10) + 1000(15) = 20000\text{ ៛}\) (យ៉ាងច្រើន \(\displaystyle 20000\text{ ៛}\)) ត្រឹមត្រូវ។ បើ \(\displaystyle x = 15\) នោះប្រាក់សរុប \(\displaystyle = 500(15) + 1000(10) = 17500\text{ ៛}\) (យ៉ាងតិច \(\displaystyle 17500\text{ ៛}\)) ត្រឹមត្រូវ។
    ដូចនេះ សុខអាចមានក្រដាសប្រាក់ \(\displaystyle 500\text{ ៛}\) ចំនួនពី \(\displaystyle 10\) ដល់ \(\displaystyle 15\) សន្លឹក ។

  6. ៥.៨

    ក្នុងការប្រឡងមួយ ដែលមុខវិជ្ជានីមួយៗមានពិន្ទុពេញ \(\displaystyle 100\) គេកំណត់និទ្ទេស \(\displaystyle A\) ចំពោះសិស្សណាដែលមានមធ្យមភាគយ៉ាងតិចស្មើនឹង \(\displaystyle 90\) ហើយទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle B\) ត្រូវមានមធ្យមភាគយ៉ាងតិចស្មើនឹង \(\displaystyle 80\) ។ វិសាលប្រឡងបាន \(\displaystyle 7\) មុខវិជ្ជាដោយទទួលបានពិន្ទុ \(\displaystyle 84, 93, 78, 87, 89, 70,\) និង \(\displaystyle 81\) ហើយនៅសល់មួយមុខវិជ្ជាទៀតដែលត្រូវប្រឡងបន្ត។

    1. តើវិសាលអាចទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle A\) ឬទេ?
    2. តើវិសាលអាចទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle B\) ឬទេ? ចូរកំណត់ពិន្ទុនៃមុខវិជ្ជាចុងក្រោយដើម្បីឱ្យគេទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle B\) ។
    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ ដើម្បីរកមធ្យមភាគ ត្រូវបូកពិន្ទុទាំង ៨ មុខវិជ្ជា (រួមទាំងពិន្ទុចុងក្រោយ) រួចចែកនឹង ៨។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ពិន្ទុនៃ \(\displaystyle 7\) មុខវិជ្ជាដំបូងមានផលបូក ៖

    \[84 + 93 + 78 + 87 + 89 + 70 + 81 = 582 \text{ ពិន្ទុ}\]

    តាង \(\displaystyle y\) ជាពិន្ទុនៃមុខវិជ្ជាចុងក្រោយ (មុខវិជ្ជាទី \(\displaystyle 8\)) ដែល \(\displaystyle 0 \le y \le 100\) ។
    មធ្យមភាគពិន្ទុនៃមុខវិជ្ជាទាំង \(\displaystyle 8\) គឺ ៖

    \[\bar{X} = \frac{582 + y}{8}\]

    ក. តើវិសាលអាចទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle A\) ឬទេ?
    ដើម្បីទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle A\) មធ្យមភាគត្រូវយ៉ាងតិចស្មើនឹង \(\displaystyle 90\) ៖

    \[\begin{aligned} \frac{582 + y}{8} &\ge 90 \\ 582 + y &\ge 90 \times 8 \\ 582 + y &\ge 720 \\ y &\ge 720 - 582 \\ y &\ge 138 \end{aligned}\]

    ដោយពិន្ទុពេញនៃមុខវិជ្ជានីមួយៗមានត្រឹមតែ \(\displaystyle 100\) ពិន្ទុ នាំឱ្យ \(\displaystyle y \le 100\) ។ ដូច្នេះ \(\displaystyle y\) មិនអាចធំជាងឬស្មើ \(\displaystyle 138\) បានឡើយ ។
    ដូចនេះ វិសាលមិនអាចទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle A\) ឡើយ ។

    ខ. តើវិសាលអាចទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle B\) ឬទេ? និងកំណត់ពិន្ទុចុងក្រោយ
    ដើម្បីទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle B\) មធ្យមភាគត្រូវយ៉ាងតិចស្មើនឹង \(\displaystyle 80\) ៖

    \[\begin{aligned} \frac{582 + y}{8} &\ge 80 \\ 582 + y &\ge 80 \times 8 \\ 582 + y &\ge 640 \\ y &\ge 640 - 582 \\ y &\ge 58 \end{aligned}\]

    ដោយ \(\displaystyle 58 \le 100\) នោះវិសាលអាចទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle B\) ។
    ដូចនេះ វិសាលអាចទទួលបាននិទ្ទេស \(\displaystyle B\) ប្រសិនបើពិន្ទុនៃមុខវិជ្ជាចុងក្រោយរបស់គេចាប់ពី \(\displaystyle 58\) ដល់ \(\displaystyle 100\) ពិន្ទុ (\(\displaystyle 58 \le y \le 100\)) ។

  7. ៥.៩

    សួនមួយរាងចតុកោណកែង។ បណ្ដោយមានរង្វាស់លើស \(\displaystyle 3\) ដងនៃទទឹងប្រវែង \(\displaystyle 15\text{m}\) ។ ដោយដឹងថាបរិមាត្រនៃសួនវែងបំផុតស្មើនឹង \(\displaystyle 94\text{m}\) ចូររកវិមាត្រអតិបរមានៃសួននោះបើវាវាស់ប្រវែងជាចំនួនគត់។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ បរិមាត្រ \(\displaystyle \le 94\text{m}\) ។ រក \(\displaystyle w\) រួចកុំភ្លេចថា \(\displaystyle w\) ត្រូវតែជាចំនួនគត់!

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle w\) ជាទទឹងនៃសួនច្បារគិតជា \(\displaystyle \text{m}\) (\(\displaystyle w > 0\), \(\displaystyle w\) ជាចំនួនគត់) ។
    បណ្ដោយមានរង្វាស់លើស \(\displaystyle 3\) ដងនៃទទឹងប្រវែង \(\displaystyle 15\text{m}\) នាំឱ្យបណ្ដោយគឺ \(\displaystyle 3w + 15\) ។
    បរិមាត្រនៃសួនចតុកោណកែងគឺ ៖

    \[\begin{aligned} P &= 2[w + (3w + 15)] \\ &= 2(4w + 15) \\ &= 8w + 30 \quad (\text{m}) \end{aligned}\]

    តាមប្រធាន បរិមាត្រនៃសួនវែងបំផុតស្មើនឹង \(\displaystyle 94\text{m}\) (\(\displaystyle P \le 94\)) ៖

    \[\begin{aligned} 8w + 30 &\le 94 \\ 8w &\le 94 - 30 \\ 8w &\le 64 \\ w &\le \frac{64}{8} \\ w &\le 8 \end{aligned}\]

    ដោយ \(\displaystyle w\) ជាចំនួនគត់វិជ្ជមាន និងត្រូវរកវិមាត្រអតិបរមា នោះយើងជ្រើសរើស \(\displaystyle w\) ធំបំផុតគឺ \(\displaystyle w = 8\text{ m}\) ។
    ពេលនោះ ប្រវែងបណ្ដោយអតិបរមាគឺ ៖

    \[3(8) + 15 = 24 + 15 = 39\text{ m}\]

    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ បរិមាត្រ \(\displaystyle 2(8 + 39) = 2 \times 47 = 94\text{ m} \le 94\text{ m}\) ត្រឹមត្រូវ ។
    ដូចនេះ វិមាត្រអតិបរមានៃសួននោះគឺ ទទឹងប្រវែង \(\displaystyle 8\text{ m}\) និងបណ្ដោយប្រវែង \(\displaystyle 39\text{ m}\) ។

  8. ៥.១០ សំបុត្រដែលត្រូវលក់ឱ្យភ្ញៀវមានពីរប្រភេទ \(\displaystyle A\) និង \(\displaystyle B\) ដែលប្រភេទ \(\displaystyle A\) មានចំនួនលើសប្រភេទ \(\displaystyle B\) ចំនួន \(\displaystyle 5\) សន្លឹក។ បើគេលក់សំបុត្រយ៉ាងច្រើនបាន \(\displaystyle 37\) សន្លឹក។ ចូររកចំនួនសំបុត្រនៃប្រភេទនីមួយៗដែលអាចលក់បានច្រើនបំផុត។
    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ បើតាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនសំបុត្រ B នោះសំបុត្រ A គឺ \(\displaystyle x+5\) ។ សរុបត្រូវ \(\displaystyle \le 37\) ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនសំបុត្រប្រភេទ \(\displaystyle B\) (\(\displaystyle x \ge 0\), \(\displaystyle x\) ជាចំនួនគត់) ។
    ដោយសំបុត្រប្រភេទ \(\displaystyle A\) មានចំនួនលើសប្រភេទ \(\displaystyle B\) ចំនួន \(\displaystyle 5\) សន្លឹក នោះចំនួនសំបុត្រប្រភេទ \(\displaystyle A\) គឺ \(\displaystyle x + 5\) សន្លឹក ។
    ចំនួនសំបុត្រសរុបគឺ \(\displaystyle x + (x + 5) = 2x + 5\) សន្លឹក ។
    តាមប្រធាន គេលក់សំបុត្រយ៉ាងច្រើនបាន \(\displaystyle 37\) សន្លឹក ៖

    \[\begin{aligned} 2x + 5 &\le 37 \\ 2x &\le 37 - 5 \\ 2x &\le 32 \\ x &\le \frac{32}{2} \\ x &\le 16 \end{aligned}\]

    ដើម្បីឱ្យចំនួនសំបុត្រលក់បានច្រើនបំផុត យើងយកតម្លៃអតិបរមា \(\displaystyle x = 16\) ។
    ពេលនោះ ៖

    • សំបុត្រប្រភេទ \(\displaystyle B\) លក់បានច្រើនបំផុតគឺ \(\displaystyle 16\) សន្លឹក
    • សំបុត្រប្រភេទ \(\displaystyle A\) លក់បានច្រើនបំផុតគឺ \(\displaystyle 16 + 5 = 21\) សន្លឹក

    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ ផលបូក \(\displaystyle 21 + 16 = 37 \le 37\) ត្រឹមត្រូវ ។
    ដូចនេះ ចំនួនសំបុត្រដែលអាចលក់បានច្រើនបំផុតគឺ ប្រភេទ \(\displaystyle A\) មាន \(\displaystyle 21\) សន្លឹក និងប្រភេទ \(\displaystyle B\) មាន \(\displaystyle 16\) សន្លឹក ។

កម្រិតទី៣៖ គិតបន្ថែម

  1. ៥.១១ ផលបូកនៃពីរចំនួនគត់សេសតគ្នាធំជាង \(\displaystyle 72\) ចូរកំណត់ចំនួនគត់សេសទាំងពីរដែលមានតម្លៃតូចជាងគេ។
    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ តាង \(\displaystyle x\) និង \(\displaystyle x+2\) ជាចំនួនគត់សេសពីរតគ្នា។

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle x\) និង \(\displaystyle x + 2\) ជាពីរចំនួនគត់សេសតគ្នា ដែល \(\displaystyle x\) ជាចំនួនសេសតូចជាង (\(\displaystyle x \in \mathbb{Z}\)) ។
    តាមប្រធាន ផលបូកនៃពីរចំនួនគត់សេសតគ្នាធំជាង \(\displaystyle 72\) ៖

    \[\begin{aligned} x + (x + 2) &> 72 \\ 2x + 2 &> 72 \\ 2x &> 72 - 2 \\ 2x &> 70 \\ x &> \frac{70}{2} \\ x &> 35 \end{aligned}\]

    ដោយ \(\displaystyle x\) ជាចំនួនគត់សេស និងត្រូវរកចំនួនដែលមានតម្លៃតូចជាងគេ នោះចំនួនសេសតូចបំផុតដែលធំជាង \(\displaystyle 35\) គឺ \(\displaystyle x = 37\) ។
    ចំនួនគត់សេសបន្ទាប់គឺ \(\displaystyle x + 2 = 37 + 2 = 39\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ ផលបូក \(\displaystyle 37 + 39 = 76 > 72\) ត្រឹមត្រូវ ។
    ដូចនេះ ចំនួនគត់សេសទាំងពីរដែលមានតម្លៃតូចជាងគេគឺ \(\displaystyle 37\) និង \(\displaystyle 39\) ។

  2. ៥.១២

    លក្ខខណ្ឌក្នុងការជួលរថយន្តកំណត់ដូចខាងក្រោម៖

    • អ្នកជួលជាអ្នកបើកបរនិងចេញប្រេងដោយខ្លួនឯង
    • ឈ្នួលក្នុង \(\displaystyle 1\) ថ្ងៃគិតជាប្រាក់ \(\displaystyle 80000\text{ ៛}\) ព្រមទាំងប្រាក់បន្ថែមថ្លៃ \(\displaystyle 400\text{ ៛}\) ក្នុងចម្ងាយផ្លូវ \(\displaystyle 1\text{km}\)
    • អ្នកជួលត្រូវកក់ប្រាក់ \(\displaystyle 400000\text{ ៛}\) សម្រាប់ជួល \(\displaystyle 1\) ថ្ងៃ។

    តើអ្នកជួលត្រូវបើកបរចម្ងាយផ្លូវយ៉ាងច្រើនបំផុតប៉ុន្មាន ដើម្បីកុំឱ្យឈ្នួលជួលលើសពីប្រាក់កក់?

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ ថ្លៃជួលសរុប = \(\displaystyle 80000 + 400x\) ។ វាត្រូវតែ \(\displaystyle \le 400000\) ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle x\) ជាចម្ងាយផ្លូវដែលត្រូវបើកបរគិតជា \(\displaystyle \text{km}\) (\(\displaystyle x \ge 0\)) ។
    ថ្លៃឈ្នួលជួលរថយន្តសរុបសម្រាប់ \(\displaystyle 1\) ថ្ងៃ រួមមាន ៖

    • ឈ្នួលថេរក្នុង \(\displaystyle 1\) ថ្ងៃ ៖ \(\displaystyle 80000\text{ ៛}\)
    • ថ្លៃបន្ថែមតាមចម្ងាយ ៖ \(\displaystyle 400 \times x\text{ ៛}\)

    នាំឱ្យថ្លៃឈ្នួលសរុបគឺ \(\displaystyle 80000 + 400x\) (៛) ។
    ដើម្បីកុំឱ្យឈ្នួលជួលលើសពីប្រាក់កក់ (\(\displaystyle 400000\text{ ៛}\)) នោះថ្លៃឈ្នួលត្រូវតូចជាងឬស្មើនឹងប្រាក់កក់ ៖

    \[\begin{aligned} 80000 + 400x &\le 400000 \\ 400x &\le 400000 - 80000 \\ 400x &\le 320000 \\ x &\le \frac{320000}{400} \\ x &\le 800 \end{aligned}\]

    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ បើបើកបរ \(\displaystyle 800\text{ km}\) នោះឈ្នួលសរុបគឺ \(\displaystyle 80000 + 400(800) = 80000 + 320000 = 400000\text{ ៛}\) ស្មើនឹងប្រាក់កក់ល្មម មិនលើសឡើយ ។
    ដូចនេះ អ្នកជួលត្រូវបើកបរចម្ងាយផ្លូវយ៉ាងច្រើនបំផុត \(\displaystyle 800\text{ km}\) ដើម្បីកុំឱ្យឈ្នួលជួលលើសពីប្រាក់កក់ ។

  3. ៥.១៣

    គេឱ្យ \(\displaystyle \Delta ABC\) ដែលមានជ្រុង \(\displaystyle AB = 12\text{cm} \quad , \quad AC = 3\text{cm}\) ។ តើជ្រុង \(\displaystyle BC\) មានប្រវែងប៉ុន្មាន? បើដឹងថាប្រវែងរបស់វាជាពហុគុណនៃ \(\displaystyle 3\) (ប្រវែង \(\displaystyle BC\) គិតជាចំនួនគត់)?

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ ប្រើវិសមភាពត្រីកោណ \(\displaystyle |AB - AC| < BC < AB + AC\) រួចរកលេខដែលចែកដាច់នឹង 3 ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    រកប្រវែងជ្រុង \(\displaystyle BC\)

    គេមាន \(\displaystyle \Delta ABC\) ដែលមាន \(\displaystyle AB = 12\text{ cm}\) និង \(\displaystyle AC = 3\text{ cm}\) ។
    តាមវិសមភាពត្រីកោណ ប្រវែងជ្រុងមួយត្រូវធំជាងផលដក និងតូចជាងផលបូកនៃជ្រុងពីរទៀត ៖

    \[|AB - AC| < BC < AB + AC\]

    ជំនួសតម្លៃ \(\displaystyle AB = 12\) និង \(\displaystyle AC = 3\) ចូល ៖

    \[\begin{aligned} |12 - 3| &< BC < 12 + 3 \\ 9 &< BC < 15 \end{aligned}\]

    តាមប្រធាន ប្រវែង \(\displaystyle BC\) ជាចំនួនគត់ និងជាពហុគុណនៃ \(\displaystyle 3\) ។
    ក្នុងចន្លោះបើក \(\displaystyle (9, 15)\) ចំនួនគត់ដែលជាពហុគុណនៃ \(\displaystyle 3\) (ចែកដាច់នឹង \(\displaystyle 3\)) រួមមាន ៖ ចំណាំថា \(\displaystyle 9\) និង \(\displaystyle 15\) មិនស្ថិតក្នុងចន្លោះបើកនេះទេ ព្រោះវិសមភាពដាច់ខាត (\(\displaystyle 9 < BC < 15\)) ។
    ដូច្នេះ ពហុគុណនៃ \(\displaystyle 3\) តែមួយគត់ក្នុងចន្លោះនេះគឺ \(\displaystyle 3 \times 4 = 12\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ ជ្រុងទាំងបីគឺ \(\displaystyle 12, 3, 12\) ផ្ទៀងផ្ទាត់វិសមភាពត្រីកោណ \(\displaystyle 12 < 3 + 12\) ពិត ។
    ដូចនេះ ជ្រុង \(\displaystyle BC\) មានប្រវែង \(\displaystyle 12\text{ cm}\) ។

  4. ៥.១៤ ចូររកចំនួនគត់ដែលពីរដងនៃតម្លៃរបស់វាយ៉ាងតិចស្មើនឹង \(\displaystyle 8\) ។
    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ សរសេរជា \(\displaystyle 2x \ge 8\) តើ \(\displaystyle x\) អាចជាលេខប៉ុន្មានខ្លះ?

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនគត់ដែលត្រូវរក (\(\displaystyle x \in \mathbb{Z}\)) ។
    តាមប្រធាន «ពីរដងនៃតម្លៃរបស់វាយ៉ាងតិចស្មើនឹង \(\displaystyle 8\)» យើងបានវិសមីការ ៖

    \[\begin{aligned} 2x &\ge 8 \\ x &\ge \frac{8}{2} \\ x &\ge 4 \end{aligned}\]

    ដោយ \(\displaystyle x\) ជាចំនួនគត់ នោះ \(\displaystyle x \in \{4, 5, 6, 7, \dots\}\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ បើ \(\displaystyle x = 4\) នោះ \(\displaystyle 2(4) = 8 \ge 8\) ត្រឹមត្រូវ ។
    ដូចនេះ ចំនួនគត់ដែលត្រូវរក គឺជាចំនួនគត់ទាំងឡាយណាដែលធំជាងឬស្មើនឹង \(\displaystyle 4\) (\(\displaystyle x \ge 4\) ដែល \(\displaystyle x \in \mathbb{Z}\)) ។

  5. ៥.១៥

    បូណា ចង់កាត់ក្រដាស ឱ្យបានរាងចតុកោណកែងមួយ ដែលមានទទឹងប្រវែង \(\displaystyle 3\text{cm}\) និងមានផ្ទៃក្រឡានៅក្នុងចន្លោះពី \(\displaystyle 15\text{cm}^2\) ទៅ \(\displaystyle 24\text{cm}^2\) ។ តើបណ្ដោយត្រូវជ្រើសរើសបរិមាណប្រវែងប៉ុន្មានខ្លះ? (ប្រវែងបណ្ដោយជាចំនួនគត់)។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះ៖ \(\displaystyle 15 \le \text{ផ្ទៃក្រឡា} \le 24\) ចុះផ្ទៃក្រឡាស្មើប៉ុន្មានបើទទឹង \(\displaystyle = 3\)?

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle L\) ជាប្រវែងបណ្ដោយនៃក្រដាសរាងចតុកោណកែង (\(\displaystyle L\) ជាចំនួនគត់វិជ្ជមានគិតជា \(\displaystyle \text{cm}\)) ។
    ដោយទទឹងមានប្រវែង \(\displaystyle 3\text{ cm}\) នោះផ្ទៃក្រឡាក្រដាសគឺ ៖

    \[S = 3 \times L \quad (\text{cm}^2)\]

    តាមប្រធាន ផ្ទៃក្រឡានៅក្នុងចន្លោះពី \(\displaystyle 15\text{ cm}^2\) ទៅ \(\displaystyle 24\text{ cm}^2\) ៖

    \[15 \le 3L \le 24\]

    ចែកគ្រប់អង្គនឹង \(\displaystyle 3\) ៖

    \[\begin{aligned} \frac{15}{3} &\le L \le \frac{24}{3} \\ 5 &\le L \le 8 \end{aligned}\]

    ដោយប្រវែងបណ្ដោយ \(\displaystyle L\) ត្រូវបានកំណត់ជាចំនួនគត់ នោះ \(\displaystyle L\) អាចយកតម្លៃជា ៖

    \[L \in \{5, 6, 7, 8\}\]

    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖

    • បើ \(\displaystyle L = 5\text{ cm}\) នោះផ្ទៃក្រឡា \(\displaystyle S = 3 \times 5 = 15\text{ cm}^2\) (\(\displaystyle 15 \le 15 \le 24\) ត្រឹមត្រូវ)
    • បើ \(\displaystyle L = 8\text{ cm}\) នោះផ្ទៃក្រឡា \(\displaystyle S = 3 \times 8 = 24\text{ cm}^2\) (\(\displaystyle 15 \le 24 \le 24\) ត្រឹមត្រូវ)

    ដូចនេះ បណ្ដោយដែលបូណាត្រូវជ្រើសរើសអាចមានប្រវែង \(\displaystyle 5\text{ cm}, 6\text{ cm}, 7\text{ cm}\) ឬ \(\displaystyle 8\text{ cm}\) ។

លំហាត់វាយតម្លៃសមត្ថភាព PISA

PISA ៥.១

កញ្ចប់អ៊ិនធឺណិតទូរសព្ទ (Phone Data Plans)

សុខាចង់ភ្ជាប់កញ្ចប់អ៊ិនធឺណិតសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងរយៈពេលមួយសប្ដាហ៍។ ក្រុមហ៊ុនទូរសព្ទមានជម្រើសពីរ៖

  • ជម្រើស ក៖ បង់ប្រាក់ថេរ \(\displaystyle 2~000\text{ ៛}\) អាចប្រើប្រាស់អ៊ិនធឺណិតដោយគ្មានដែនកំណត់។
  • ជម្រើស ខ៖ បង់ប្រាក់គោល \(\displaystyle 500\text{ ៛}\) បូកបន្ថែម \(\displaystyle 150\text{ ៛}\) ក្នុងមួយជីហ្គាបៃ (GB) សម្រាប់ការប្រើប្រាស់។

សំណួរទី១៖ បើសុខាប្រើប្រាស់អ៊ិនធឺណិតអស់ \(\displaystyle 5\text{ GB}\) ក្នុងមួយសប្ដាហ៍ តើជម្រើស ខ នឹងត្រូវចំណាយអស់ប្រាក់ប៉ុន្មាន?
ចម្លើយ៖

សំណួរទី២៖ បើតាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួន GB ដែលប្រើប្រាស់ តើវិសមីការមួយណាខាងក្រោម ដែលបង្ហាញថា ជម្រើស ក ចំណាយតិចជាង ជម្រើស ខ?

  • ក. \(\displaystyle 2~000 < 500 + 150x\)
  • ខ. \(\displaystyle 2~000 > 500 + 150x\)
  • គ. \(\displaystyle 2~000 \le 500 + 150x\)
  • ឃ. \(\displaystyle 2~000 \ge 500 + 150x\)

សំណួរទី៣៖ តើសុខាត្រូវប្រើប្រាស់អ៊ិនធឺណិតយ៉ាងតិចប៉ុន្មាន GB ទើបការជ្រើសរើសយក ជម្រើស ក ចំណេញជាង ជម្រើស ខ? (បង្ហាញការគណនារបស់អ្នក)។
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ៥.២

ជម្រើសមធ្យោបាយធ្វើដំណើរ (PassApp vs Taxi)

មករាចង់ធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីប្រជុំជនមួយ។ គាត់មានជម្រើសមធ្យោបាយធ្វើដំណើរពីរយ៉ាង៖

  • កង់បី (PassApp)៖ ថ្លៃចាប់ផ្ដើម \(\displaystyle 3~000\text{ ៛}\) បូកបន្ថែម \(\displaystyle 1~200\text{ ៛}\) ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រ។
  • តាក់ស៊ី (Taxi)៖ ថ្លៃចាប់ផ្ដើម \(\displaystyle 4~000\text{ ៛}\) បូកបន្ថែម \(\displaystyle 1~000\text{ ៛}\) ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រ។

សំណួរទី១៖ បើមករាធ្វើដំណើរចម្ងាយ \(\displaystyle 4\text{ km}\) តើមធ្យោបាយមួយណាអស់ប្រាក់តិចជាង?
ចម្លើយ៖

សំណួរទី២៖ សូមគូសសញ្ញា \(\displaystyle \checkmark\) ក្នុងតារាងខាងក្រោមថាតើការអះអាងនីមួយៗ "ពិត" ឬ "មិនពិត"។

ការអះអាងពិតមិនពិត
១. សម្រាប់ការធ្វើដំណើរផ្លូវជិត កង់បីតែងតែថោកជាងតាក់ស៊ី។
២. បើធ្វើដំណើរលើសពី \(\displaystyle 5\text{ km}\) តាក់ស៊ីចាប់ផ្ដើមចំណេញជាង។
៣. ថ្លៃធ្វើដំណើរនៃមធ្យោបាយទាំងពីរ មិនអាចស្មើគ្នាបានទេ។

សំណួរទី៣៖ តាមរយៈការដោះស្រាយវិសមីការ តើមករាត្រូវធ្វើដំណើរចាប់ពីចម្ងាយប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រឡើងទៅ ទើបការជិះ តាក់ស៊ី អស់ប្រាក់តិចជាងការជិះ កង់បី?
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ៥.៣

ថវិការៀបចំជប់លៀង (Budget for a Party)

ចរិយាមានថវិកាសរុបចំនួន \(\displaystyle 100~000\text{ ៛}\) សម្រាប់រៀបចំពិធីជប់លៀងខួបកំណើត។ ថ្លៃជួលកន្លែងគឺ \(\displaystyle 30~000\text{ ៛}\) ហើយថ្លៃម្ហូបអាហារសម្រាប់មិត្តភក្តិម្នាក់ៗគឺ \(\displaystyle 8~000\text{ ៛}\) ។

សំណួរទី១៖ បើតាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនមិត្តភក្តិដែលចរិយាអាចអញ្ជើញបាន តើវិសមីការមួយណាដែលបង្ហាញពីទំហំថវិការបស់នាង?

  • ក. \(\displaystyle 30~000 + 8~000x < 100~000\)
  • ខ. \(\displaystyle 30~000 + 8~000x \le 100~000\)
  • គ. \(\displaystyle 30~000 + 8~000x > 100~000\)
  • ឃ. \(\displaystyle 30~000 + 8~000x \ge 100~000\)

សំណួរទី២៖ តើចរិយាអាចអញ្ជើញមិត្តភក្តិបានយ៉ាងច្រើនបំផុតចំនួនប៉ុន្មាននាក់ ដោយមិនឱ្យលើសពីថវិកាដែលមានស្រាប់?
ចម្លើយ៖

សំណួរទី៣៖ ប្រសិនបើចរិយាចង់អញ្ជើញមិត្តភក្តិឱ្យបាន ១០ នាក់ តើនាងត្រូវការថវិកាបន្ថែមយ៉ាងតិចប៉ុន្មានទៀត? ពន្យល់។
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ៥.៤

គោលដៅពិន្ទុប្រឡង (Target Grades)

នៅក្នុងការប្រឡងប្រចាំខែមុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យាចំនួន ៣ ខែកន្លងមក សុខាទទួលបានពិន្ទុ ៨២, ៨៨ និង ៧៥។ ដើម្បីទទួលបានលិខិតសរសើរនៅចុងឆមាស មធ្យមភាគពិន្ទុនៃការប្រឡងទាំង ៤ ខែ របស់គេត្រូវតែមានយ៉ាងតិច ៨៥ ពិន្ទុ។ (ពិន្ទុពេញសម្រាប់ការប្រឡងនីមួយៗគឺ ១០០ ពិន្ទុ)។

សំណួរទី១៖ តើផលបូកពិន្ទុទាំង ៣ ខែដំបូងរបស់សុខាស្មើនឹងប៉ុន្មាន?
ចម្លើយ៖

សំណួរទី២៖ សូមគូសសញ្ញា \(\displaystyle \checkmark\) ក្នុងតារាងខាងក្រោមថាតើការអះអាងនីមួយៗ "ពិត" ឬ "មិនពិត"។

ការអះអាងពិតមិនពិត
១. សុខាត្រូវទទួលបានពិន្ទុយ៉ាងតិច ៩៥ នៅខែទី ៤ ទើបគេទទួលបានលិខិតសរសើរ។
២. ប្រសិនបើសាលាតម្រូវឱ្យមធ្យមភាគយ៉ាងតិច ៩០ ទើបបានលិខិតសរសើរ នោះសុខានៅតែមានសង្ឃឹមទទួលបានវា។

សំណួរទី៣៖ ហេតុអ្វីបានជាវាសេចក្ដីអះអាងទី ២ ខាងលើមិនអាចទៅរួចទេ? សូមពន្យល់តាមរយៈការប្រើប្រាស់វិសមីការ។
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ៥.៥

ការដឹកជញ្ជូនអង្ករ (Transporting Rice Sacks)

រថយន្តដឹកទំនិញធុនតូចមួយ មានចំណុះផ្ទុកទម្ងន់អតិបរមាដែលអាចបើកបរប្រកបដោយសុវត្ថិភាពត្រឹមតែ ១ ៥០០ គីឡូក្រាមប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកបើកបរមានទម្ងន់ ៧០ គីឡូក្រាម។ គាត់ត្រូវដឹកការុងអង្ករ ដែលក្នុងមួយការុងមានទម្ងន់ ៥០ គីឡូក្រាម។

សំណួរទី១៖ ប្រសិនបើគាត់ដាក់អង្ករចំនួន ២០ ការុង តើទម្ងន់សរុបនៅលើរថយន្ត (រួមទាំងគាត់ផង) ស្មើនឹងប៉ុន្មានគីឡូក្រាម?
ចម្លើយ៖

សំណួរទី២៖ បើតាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនការុងអង្ករ តើវិសមីការមួយណាខាងក្រោមតំណាងឱ្យបញ្ហានេះបានត្រឹមត្រូវ?

  • ក. \(\displaystyle 70 + 50x \le 1~500\)
  • ខ. \(\displaystyle 70 + 50x < 1~500\)
  • គ. \(\displaystyle 70x + 50 \le 1~500\)
  • ឃ. \(\displaystyle 70x + 50x \le 1~500\)

សំណួរទី៣៖ តើអ្នកបើកបរអាចដឹកអង្ករបានយ៉ាងច្រើនបំផុតចំនួនប៉ុន្មានការុង ក្នុងមួយជើងដោយសុវត្ថិភាព? សូមបង្ហាញការទាញរកចម្លើយដោយប្រើវិសមីការ។
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)

© ២០២៦ លោកគ្រូ សាន សុខលី · «គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី៩ បែបទំនើប» · រក្សាសិទ្ធិគ្រប់យ៉ាង។ សៀវភៅនេះកំពុងសរសេរ ខ្លឹមសារអាចនឹងកែប្រែ។