1. ទំព័រដើម
  2. ថ្នាក់ទី ៩
  3. មេរៀន
  4. មេរៀនទី ១២
១២
មេរៀនទី ១២ · គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី ៩

ទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ

ឧទាហរណ៍ ១០សាកល្បង ៣សេចក្ដីព្រាង
✓គោលបំណងសិក្សា
  • ប្រើប្រាស់ទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ
  • គណនារង្វាស់ជ្រុងនៃត្រីកោណកែង
  • អនុវត្តទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រក្នុងជីវភាពរស់នៅ

!ពន្យល់ពិសេស

សួស្តីប្អូនៗ! នៅក្នុងថ្នាក់មុនៗ យើងបានស្គាល់ត្រីកោណកែងខ្លះៗមកហើយ។ ថ្ងៃនេះ លោកគ្រូនឹងនាំប្អូនៗទៅស្គាល់ទ្រឹស្តីបទដ៏ល្បីល្បាញមួយក្នុងគណិតវិទ្យា ដែលត្រូវបានគេស្គាល់តាំងពីសម័យបុរាណមកម្ល៉េះ នោះគឺ "ទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ"! វាជួយយើងគណនារង្វាស់ជ្រុងនៃត្រីកោណកែងបានយ៉ាងងាយស្រួល។ តោះ!

A. ទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ

?សកម្មភាពស្វែងយល់តើទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រជាអ្វី?

គេឱ្យត្រីកោណកែងមួយដែលមានជ្រុង \(\displaystyle a,\ b,\ c\) ។

\(\displaystyle a\) និង \(\displaystyle b\) ជាជ្រុងកែង ហើយ \(\displaystyle c\) ជាអ៊ីប៉ូតេនុស (ជ្រុងដែលវែងជាងគេ និងឈមនឹងមុំកែង) ។

ការស្រាយបញ្ជាក់៖ គេយកត្រីកោណកែងប៉ុនៗគ្នាចំនួនបួន ដាក់ឱ្យបានជាការ៉េមួយដែលមានជ្រុង \(\displaystyle a+b\) ដូចរូបខាងស្ដាំ។ ចតុកោណ \(\displaystyle IJKL\) នៅកណ្តាលក៏ជាការ៉េ ដែលមានជ្រុង \(\displaystyle c\) ផងដែរ។

ផ្ទៃក្រឡានៃការ៉េធំ ស្មើ \(\displaystyle (a+b)^2 = a^2+b^2+2ab\) ។ ចំណែកផ្ទៃក្រឡានៃការ៉េតូច \(\displaystyle IJKL\) ស្មើ \(\displaystyle c^2\) ។ រីឯផ្ទៃក្រឡានៃត្រីកោណកែងទាំងបួន ស្មើ \(\displaystyle 4 \times \frac{1}{2}ab = 2ab\) ។ តាមរូបខាងលើគេបាន៖

\[\begin{aligned} \text{ផ្ទៃក្រឡា } IJKL &= \text{ផ្ទៃក្រឡាការ៉េធំ} - \text{ផ្ទៃក្រឡាត្រីកោណកែងទាំង }4 \\ c^2 &= a^2+b^2+2ab-2ab \\ c^2 &= a^2+b^2 \end{aligned}\]
ទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ និង ច្រាស

ទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ៖ ក្នុងត្រីកោណកែង ការ៉េលើអ៊ីប៉ូតេនុសស្មើនឹងផលបូកការ៉េលើជ្រុងកែង។ បើ \(\displaystyle \angle BAC=90^\circ\) នោះ \(\displaystyle BC^2 = AB^2 + AC^2\) ។

ទ្រឹស្តីបទច្រាសនៃពីតាគ័រ៖ បើ \(\displaystyle BC^2 = AB^2 + AC^2\) នោះ \(\displaystyle \angle BAC=90^\circ\) (មានន័យថាវាជាត្រីកោណកែង) ។

១ឧទាហរណ៍ទី ១ឧទាហរណ៍ទី១ - ការកំណត់ត្រីកោណកែង

តើរូបមួយណាជាត្រីកោណកែង?


១. គិត៖ យើងត្រូវពិនិត្យមើលថាតើ ការ៉េនៃជ្រុងដែលវែងជាងគេ ស្មើនឹងផលបូកការ៉េនៃជ្រុងពីរទៀតឬអត់។

២. ជ្រើសវិធី៖ ប្រើទ្រឹស្តីបទច្រាសនៃពីតាគ័រ។

៣. ធ្វើ៖

  • សម្រាប់ត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\): ជ្រុងវែងជាងគេគឺ \(\displaystyle BC=7\)។

    \[BC^2 = 7^2 = 49\]
    \[AB^2 + AC^2 = 4^2 + 6^2 = 16 + 36 = 52\]

    ដោយ \(\displaystyle 49 \neq 52\) យើងបាន \(\displaystyle BC^2 \neq AB^2 + AC^2\) ។ ដូច្នេះ \(\displaystyle ABC\) ពុំមែនជាត្រីកោណកែងទេ។

  • សម្រាប់ត្រីកោណ \(\displaystyle EFG\): ជ្រុងវែងជាងគេគឺ \(\displaystyle FG=7.3\)។

    \[FG^2 = 7.3^2 = 53.29\]
    \[EF^2 + EG^2 = 4.8^2 + 5.5^2 = 23.04 + 30.25 = 53.29\]

    ដោយ \(\displaystyle 53.29 = 53.29\) យើងបាន \(\displaystyle FG^2 = EF^2 + EG^2\) ។ ដូច្នេះ \(\displaystyle EFG\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle E\) ។

៤. ពិនិត្យ៖ ការគណនាការ៉េនៃទសភាគគឺត្រឹមត្រូវ។ ជ្រុង \(\displaystyle FG\) ឈមនឹងមុំ \(\displaystyle E\) ដូច្នេះវាជាមុំកែង ពិតមែន។

២ឧទាហរណ៍ទី ២ឧទាហរណ៍ទី២ - គណនារង្វាស់ជ្រុង

គេឱ្យត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) និងត្រីកោណ \(\displaystyle ABD\) កែងត្រង់ \(\displaystyle B\) ។ បើគេដឹង \(\displaystyle AB=15\mathrm{cm}\), \(\displaystyle BC=8\mathrm{cm}\) និង \(\displaystyle AD=20\mathrm{cm}\) ។ ចូរគណនា \(\displaystyle AC\) និង \(\displaystyle BD\) ។


១. គិត៖ យើងមានត្រីកោណកែងពីរ គឺ \(\displaystyle \Delta ABC\) និង \(\displaystyle \Delta ABD\) ដែលមានជ្រុងរួមគឺ \(\displaystyle AB\)។

២. ជ្រើសវិធី៖ ប្រើទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ ដើម្បីគណនា \(\displaystyle AC\) ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABC\) និងគណនា \(\displaystyle BD\) ក្នុង \(\displaystyle \Delta ABD\) ។

៣. ធ្វើ៖

  • គណនា \(\displaystyle AC\)៖ ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle ABC\) តាមទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ:

    \[\begin{aligned} AC^2 &= AB^2+BC^2 \\ &= 15^2+8^2 \\ &= 225+64=289 \\ AC &= \sqrt{289}=17\mathrm{cm} \end{aligned}\]
  • គណនា \(\displaystyle BD\)៖ ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle ABD\) តាមទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ:

    \[AD^2 = AB^2+BD^2 \Rightarrow BD^2 = AD^2-AB^2\]
    \[\begin{aligned} BD^2 &= 20^2-15^2 \\ &= 400-225=175 \\ BD &= \sqrt{175}\approx 13.23\mathrm{cm} \end{aligned}\]

៤. ពិនិត្យ៖ \(\displaystyle AC\) គឺជាអ៊ីប៉ូតេនុស វាត្រូវតែធំជាងជ្រុងកែង ( \(\displaystyle 17 > 15\) និង \(\displaystyle 17 > 8\) )។ រីឯ \(\displaystyle AD\) គឺជាអ៊ីប៉ូតេនុសសម្រាប់ត្រីកោណ \(\displaystyle ABD\) វាធំជាង \(\displaystyle BD\) ( \(\displaystyle 20 > 13.23\) ) ត្រឹមត្រូវ!

៣ឧទាហរណ៍ទី ៣ឧទាហរណ៍ទី៣ - ផ្ទៀងផ្ទាត់ត្រីកោណកែង ៣-៤-៥ និង ៦-៨-១០

សង់ត្រីកោណដែលមានរង្វាស់ជ្រុង \(\displaystyle 3,\ 4,\ 5\) ជា \(\displaystyle \mathrm{cm}\) និងត្រីកោណដែលមានរង្វាស់ជ្រុង \(\displaystyle 6,\ 8,\ 10\) ជា \(\displaystyle \mathrm{cm}\) ។ តើត្រីកោណទាំងពីរនេះជាត្រីកោណកែងឬទេ?


១. គិត៖ ជ្រុងវែងជាងគេនៃត្រីកោណនីមួយៗ គឺជាអ៊ីប៉ូតេនុសបើវាជាត្រីកោណកែង។ យើងត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់ថាការ៉េនៃជ្រុងវែងជាងគេ ស្មើនឹងផលបូកការ៉េនៃជ្រុងពីរទៀតឬទេ។

២. ជ្រើសវិធី៖ ប្រើទ្រឹស្តីបទច្រាសនៃពីតាគ័រ។

៣. ធ្វើ៖

  • ត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\)៖ \(\displaystyle 3^2+4^2=9+16=25\) ហើយ \(\displaystyle 5^2=25\) ។ ដូច្នេះ \(\displaystyle 5^2=3^2+4^2\) ។
  • ត្រីកោណ \(\displaystyle A'B'C'\)៖ \(\displaystyle 6^2+8^2=36+64=100\) ហើយ \(\displaystyle 10^2=100\) ។ ដូច្នេះ \(\displaystyle 10^2=6^2+8^2\) ។

ដូច្នេះ \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle A\) និង \(\displaystyle A'B'C'\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle A'\) ។

៤. ពិនិត្យ៖ ជ្រុងនៃត្រីកោណទី២ ស្មើពីរដងនៃជ្រុងត្រីកោណទី១ (\(\displaystyle 6=2\times3,\ 8=2\times4,\ 10=2\times5\)) ដូច្នេះត្រីកោណទាំងពីរមានរាងដូចគ្នា ហើយសុទ្ធតែជាត្រីកោណកែង។

១សាកល្បងខ្លួនឯងទី ១

ចូរគណនារង្វាស់ \(\displaystyle x\) គិតជា \(\displaystyle \mathrm{cm}\) នៃរូបខាងស្ដាំ ។

មើលដំណោះស្រាយ

ត្រីកោណនីមួយៗកែង ហើយមានជ្រុងកែងមួយស្មើ \(\displaystyle 1\) ។ អនុវត្តទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រជាបន្តបន្ទាប់ ៖

  • ត្រីកោណទី១ ៖ \(\displaystyle OB^2=1^2+1^2=2\) ដូច្នេះ \(\displaystyle OB=\sqrt2\) ។
  • ត្រីកោណទី២ ៖ \(\displaystyle OC^2=OB^2+1^2=2+1=3\) ដូច្នេះ \(\displaystyle OC=\sqrt3\) ។
  • ត្រីកោណទី៣ ៖ \(\displaystyle x^2=OD^2=OC^2+1^2=3+1=4\) ដូច្នេះ \(\displaystyle x=\sqrt4=2\ \mathrm{cm}\) ។

B. អនុវត្តន៍ទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ

អនុវត្តន៍ដើម្បីគណនារង្វាស់ជ្រុង

៤ឧទាហរណ៍ទី ៤ឧទាហរណ៍ទី៤ - អង្កត់ទ្រូងនៃការ៉េ

គណនាអង្កត់ទ្រូងនៃការ៉េដែលមានជ្រុង \(\displaystyle a\) ។


១. គិត៖ អង្កត់ទ្រូងចែកការ៉េជាត្រីកោណកែងពីរ ដែលមានអ៊ីប៉ូតេនុសជាអង្កត់ទ្រូង \(\displaystyle d\) ។

២. ជ្រើសវិធី៖ ប្រើទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រក្នុងត្រីកោណកែងមួយ។

៣. ធ្វើ៖

\[\begin{aligned} d^2 &= a^2+a^2 \\ &= 2a^2 \\ d &= a\sqrt{2} \end{aligned}\]

៤. ពិនិត្យ៖ បើ \(\displaystyle a=1\) នោះ \(\displaystyle d=\sqrt{2}\approx 1.41\) ដែលវែងជាង \(\displaystyle 1\) ហើយខ្លីជាង \(\displaystyle 1+1=2\) ត្រឹមត្រូវ។

៥ឧទាហរណ៍ទី ៥ឧទាហរណ៍ទី៥ - កម្ពស់នៃត្រីកោណសម័ង្ស

គណនាកម្ពស់នៃត្រីកោណសម័ង្ស \(\displaystyle ABC\) ដែលមានរង្វាស់ជ្រុង \(\displaystyle a\) ។ កម្ពស់ \(\displaystyle [AH]\) កាត់ \(\displaystyle BC\) ត្រង់ចំណុចកណ្តាល \(\displaystyle H\) ។


១. គិត៖ \(\displaystyle H\) ជាចំណុចកណ្តាលនៃ \(\displaystyle BC\) ដូច្នេះ \(\displaystyle BH=\dfrac{a}{2}\) ហើយ \(\displaystyle ABH\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle H\) ។

២. ជ្រើសវិធី៖ ប្រើទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle ABH\) ។

៣. ធ្វើ៖

\[\begin{aligned} BH^2+AH^2 &= AB^2 \\ AH^2 &= AB^2-BH^2 \\ &= a^2-\left(\frac{a}{2}\right)^2 = a^2-\frac{a^2}{4}=\frac{3a^2}{4} \\ AH &= \frac{a\sqrt{3}}{2} \end{aligned}\]

៤. ពិនិត្យ៖ កម្ពស់ \(\displaystyle h=\dfrac{a\sqrt{3}}{2}\approx 0.87a\) ខ្លីជាងជ្រុង \(\displaystyle a\) ត្រឹមត្រូវ។

៦ឧទាហរណ៍ទី ៦ឧទាហរណ៍ទី៦ - អង្កត់ទ្រូងនៃប្រលេពីប៉ែតកែង

គណនាអង្កត់ទ្រូងនៃប្រលេពីប៉ែតកែង \(\displaystyle ABCDEFGH\) ដែលមានរង្វាស់ជ្រុងរៀងគ្នា \(\displaystyle x,\ y,\ z\) ហើយ \(\displaystyle t\) ជារង្វាស់នៃអង្កត់ទ្រូង។


១. គិត៖ ត្រូវរកអង្កត់ទ្រូង \(\displaystyle EC\) ។ មុនដំបូងរក \(\displaystyle AC\) ជាអង្កត់ទ្រូងនៃមូលដ្ឋាន រួចរក \(\displaystyle EC\) ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle EAC\) ។

២. ជ្រើសវិធី៖ ប្រើទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រពីរដង។

៣. ធ្វើ៖

ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle ABC\) កែងត្រង់ \(\displaystyle B\)៖

\[AC^2=AB^2+BC^2=y^2+z^2\]

ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle EAC\) កែងត្រង់ \(\displaystyle A\)៖

\[EC^2=AE^2+AC^2\]
\[t^2=x^2+y^2+z^2 \quad\Rightarrow\quad t=\sqrt{x^2+y^2+z^2}\]

៤. ពិនិត្យ៖ បើ \(\displaystyle x=y=z=1\) (គូប) នោះ \(\displaystyle t=\sqrt{3}\) ដែលជាអង្កត់ទ្រូងនៃគូបមួយឯកតា ត្រឹមត្រូវ។

៧ឧទាហរណ៍ទី ៧ឧទាហរណ៍ទី៧ - ផ្ទៃក្រឡានៃត្រីកោណសម័ង្ស

ចូរគណនាផ្ទៃក្រឡានៃត្រីកោណសម័ង្សដែលមានរង្វាស់ជ្រុងស្មើនឹង \(\displaystyle 4\mathrm{cm}\) ។


១. គិត៖ ផ្ទៃក្រឡាត្រីកោណ \(\displaystyle S=\dfrac{1}{2}\times\) ជ្រុង \(\displaystyle \times\) កម្ពស់ ។ ត្រូវរកកម្ពស់ជាមុនសិន។

២. ជ្រើសវិធី៖ ប្រើរូបមន្តកម្ពស់ \(\displaystyle h=\dfrac{a\sqrt{3}}{2}\) ពីឧទាហរណ៍ទី៥ ។

៣. ធ្វើ៖ កម្ពស់នៃត្រីកោណសម័ង្សកំណត់៖

\[h=\frac{a\sqrt{3}}{2}=\frac{4\sqrt{3}}{2}=2\sqrt{3}\ (\mathrm{cm})\]

ផ្ទៃក្រឡានៃត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\)៖

\[S=\frac{1}{2}\times h\times a=\frac{1}{2}\times 2\sqrt{3}\times 4=4\sqrt{3}\]

ដោយ \(\displaystyle \sqrt{3}\approx 1.73\) នោះ \(\displaystyle S\approx 4\times 1.73=6.92\ \mathrm{cm}^2\) ។

៤. ពិនិត្យ៖ ត្រីកោណមានមូលដ្ឋាន \(\displaystyle 4\) និងកម្ពស់ប្រហែល \(\displaystyle 3.46\) ដូច្នេះផ្ទៃក្រឡាប្រហែល \(\displaystyle \frac12\times4\times3.46\approx6.92\) ត្រឹមត្រូវ។

៨ឧទាហរណ៍ទី ៨ឧទាហរណ៍ទី៨ - ជ្រុងនៃការ៉េ ពីអង្កត់ទ្រូង

អង្កត់ទ្រូងនៃការ៉េមួយមានរង្វាស់ស្មើនឹង \(\displaystyle 6\sqrt{2}\ \mathrm{dm}\) ។ ចូរកំណត់រង្វាស់ជ្រុងនៃការ៉េនោះ។


១. គិត៖ បើ \(\displaystyle a\) ជារង្វាស់ជ្រុង ហើយ \(\displaystyle d\) ជាអង្កត់ទ្រូង នោះ \(\displaystyle d=a\sqrt{2}\) (ឧទាហរណ៍ទី៤) ។

២. ជ្រើសវិធី៖ ដាក់ \(\displaystyle d=6\sqrt{2}\) ក្នុងរូបមន្តនោះ រួចដោះស្រាយរក \(\displaystyle a\) ។

៣. ធ្វើ៖

\[6\sqrt{2}=a\sqrt{2}\quad\Rightarrow\quad a=6\ \mathrm{dm}\]

៤. ពិនិត្យ៖ \(\displaystyle 6\sqrt{2}=6\times1.41\approx8.5\) ហើយ \(\displaystyle a\sqrt{2}=6\sqrt{2}\) ត្រឹមត្រូវ។

២សាកល្បងខ្លួនឯងទី ២

ចូរគណនាអង្កត់ទ្រូងនៃប្រលេពីប៉ែតកែងដែលមានរង្វាស់ជ្រុងរៀងគ្នា \(\displaystyle 2,\ 3,\ 4\) គិតជា \(\displaystyle \mathrm{m}\) ។

មើលដំណោះស្រាយ

អង្កត់ទ្រូងនៃប្រលេពីប៉ែតកែងដែលមានវិមាត្រ \(\displaystyle a,b,c\) គឺ \(\displaystyle d=\sqrt{a^2+b^2+c^2}\) (ប្រើទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រពីរដង ៖ អង្កត់ទ្រូងបាត \(\displaystyle \sqrt{a^2+b^2}\) រួចជាមួយកម្ពស់ \(\displaystyle c\)) ។

\[d=\sqrt{2^2+3^2+4^2}=\sqrt{4+9+16}=\sqrt{29}\approx5.39\ \mathrm{m}\]

អនុវត្តន៍ក្នុងជីវភាពរស់នៅ

៩ឧទាហរណ៍ទី ៩ឧទាហរណ៍ទី៩ - សង់បន្ទាត់កែង

នៅលើទីធ្លាមួយ \(\displaystyle A\) ជាចំណុចនឹង ហើយ \(\displaystyle Ax\) ជាបន្ទាត់នឹង។ តើគេត្រូវសង់បន្ទាត់ \(\displaystyle Ay\) យ៉ាងដូចម្តេច ដើម្បីឱ្យ \(\displaystyle Ax\perp Ay\) ?


១. គិត៖ ដើម្បីឱ្យ \(\displaystyle Ay\) កែងនឹង \(\displaystyle Ax\) យើងត្រូវធ្វើឱ្យត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle A\) ។

២. ជ្រើសវិធី៖ ប្រើទ្រឹស្តីបទច្រាសនៃពីតាគ័រ ជាមួយត្រីកោណ \(\displaystyle 3,\ 4,\ 5\) ។

៣. ធ្វើ៖

  • នៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle Ax\) កំណត់ចំណុច \(\displaystyle B\) ដែល \(\displaystyle AB=3\mathrm{dm}\) ហើយនៅលើបន្ទាត់ \(\displaystyle Ay\) កំណត់ចំណុច \(\displaystyle C\) ដែល \(\displaystyle AC=4\mathrm{dm}\) ។
  • គេកិលខ្សែ \(\displaystyle AC\) ដោយលៃយ៉ាងណាឱ្យ \(\displaystyle BC=5\mathrm{dm}\) ។ ធ្វើយ៉ាងនេះគេបាន \(\displaystyle 5^2=3^2+4^2\) មានន័យថា \(\displaystyle BC^2=AB^2+AC^2\) ។

ដូច្នេះ \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle A\) ។

៤. ពិនិត្យ៖ \(\displaystyle 3^2+4^2=9+16=25=5^2\) ត្រឹមត្រូវ។ ជាងសំណង់តែងប្រើវិធីនេះ ដើម្បីដាក់មុំកែងនៃជញ្ជាំងដោយប្រើខ្សែ។

១០ឧទាហរណ៍ទី ១០ឧទាហរណ៍ទី១០ - ការដាក់ទូចូលក្នុងបន្ទប់

តើគេអាចលើកទូដែលមានកម្ពស់ \(\displaystyle 2.10\mathrm{m}\) និងទទឹង \(\displaystyle 0.60\mathrm{m}\) ឱ្យបញ្ឈរនៅឡោះតៀមួយដែលមានកម្ពស់ត្រឹម \(\displaystyle 2.16\mathrm{m}\) ឬទេ?


១. គិត៖ ពេលលើកទូឱ្យបញ្ឈរ គេត្រូវបង្វិលវា។ ទូអាចបង្វិលបានលុះត្រាតែអង្កត់ទ្រូងនៃមុខទូ មិនវែងជាងកម្ពស់នៃឡោះតៀ។

២. ជ្រើសវិធី៖ គណនាអង្កត់ទ្រូង \(\displaystyle d\) នៃមុខទូ ដោយប្រើទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ រួចប្រៀបធៀបជាមួយ \(\displaystyle 2.16\mathrm{m}\) ។

៣. ធ្វើ៖

\[\begin{aligned} d^2 &= (2.10)^2+(0.60)^2 \\ &= 4.41+0.36 \\ &= 4.77 \\ d &= \sqrt{4.77}\approx 2.18\ \mathrm{m} \end{aligned}\]

ឡោះតៀមានកម្ពស់ត្រឹមតែ \(\displaystyle 2.16\mathrm{m}\) ខ្លីជាងអង្កត់ទ្រូងនៃទូ \(\displaystyle 2.18\mathrm{m}\) ។ ដូច្នេះគេមិនអាចលើកបញ្ឈរទូនោះបានឡើយ។

៤. ពិនិត្យ៖ \(\displaystyle 2.18>2.16\) ដូច្នេះការសន្និដ្ឋាននេះត្រឹមត្រូវ។

៣សាកល្បងខ្លួនឯងទី ៣

គេយកជណ្តើរមួយដែលមានប្រវែង \(\displaystyle 8\mathrm{m}\) ទៅផ្អែកនឹងជញ្ជាំងមួយ។ បើជើងជណ្តើរឃ្លាតពីជញ្ជាំង \(\displaystyle 2\mathrm{m}\) ចូររកកម្ពស់នៃជញ្ជាំងនោះ។

មើលដំណោះស្រាយ

ជណ្តើរ ជញ្ជាំង និងដីបង្កើតបានជាត្រីកោណកែង ដែលអ៊ីប៉ូតេនុសគឺជណ្តើរ \(\displaystyle 8\mathrm{m}\) ហើយជ្រុងកែងមួយគឺ \(\displaystyle 2\mathrm{m}\) (ចម្ងាយពីជើងជណ្តើរដល់ជញ្ជាំង) ។ តាមទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ ៖

\[h^2=8^2-2^2=64-4=60\ \Rightarrow\ h=\sqrt{60}=2\sqrt{15}\approx7.75\ \mathrm{m}\]

ដូច្នេះកម្ពស់នៃជញ្ជាំងដែលជណ្តើរទៅដល់គឺប្រហែល \(\displaystyle 7.75\mathrm{m}\) ។

▷លំហាត់

លំហាត់អនុវត្តន៍

  1. ចូរគណនា \(\displaystyle x\) ក្នុងរូបខាងស្តាំនេះ។

    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} x^2 &= 10^2 - 6^2 && \text{(ទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ៖ $10\mathrm{m}$ ជាអ៊ីប៉ូតេនុស)} \\ &= 100 - 36 = 64 \\ x &= \sqrt{64} = 8\mathrm{m} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle x = 8\mathrm{m}\) ។

  2. ចំពោះរង្វាស់ជ្រុងនីមួយៗខាងក្រោមនេះ តើ \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណកែងឬទេ?

    ក. \(\displaystyle AB=7,\ BC=9,\ AC=12\)

    ខ. \(\displaystyle AB=52.8,\ BC=45.5,\ AC=69.7\)

    គ. \(\displaystyle AB=83,\ BC=49,\ AC=67\) ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ជ្រុងវែងជាងគេជាអ៊ីប៉ូតេនុសបើវាជាត្រីកោណកែង ។ ត្រូវប្រៀបធៀបការ៉េនៃជ្រុងវែងជាងគេ នឹងផលបូកការ៉េនៃជ្រុងពីរទៀត ។

    ក.

    \[\begin{aligned} AC^2 &= 12^2 = 144 \\ AB^2 + BC^2 &= 7^2 + 9^2 = 49 + 81 = 130 \\ 144 &\neq 130 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle ABC\) មិនមែនជាត្រីកោណកែងទេ ។

    ខ.

    \[\begin{aligned} AC^2 &= 69.7^2 = 4\,858.09 \\ AB^2 + BC^2 &= 52.8^2 + 45.5^2 = 2\,787.84 + 2\,070.25 = 4\,858.09 \\ 4\,858.09 &= 4\,858.09 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle ABC\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(\displaystyle B\) (តាមទ្រឹស្តីបទច្រាសនៃពីតាគ័រ) ។

    គ.

    \[\begin{aligned} AB^2 &= 83^2 = 6\,889 \\ BC^2 + AC^2 &= 49^2 + 67^2 = 2\,401 + 4\,489 = 6\,890 \\ 6\,889 &\neq 6\,890 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle ABC\) មិនមែនជាត្រីកោណកែងទេ (ជិតស្មើ តែមិនស្មើពិតប្រាកដ) ។

  3. ចូរគណនាផ្ទៃក្រឡានៃត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ។

    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} AD^2 &= AB^2 - BD^2 = 15^2 - 12^2 = 225 - 144 = 81 && \text{(ត្រីកោណកែង $ABD$)} \\ AD &= 9\mathrm{cm} \\ DC^2 &= AC^2 - AD^2 = 41^2 - 9^2 = 1\,681 - 81 = 1\,600 && \text{(ត្រីកោណកែង $ADC$)} \\ DC &= 40\mathrm{cm} \\ BC &= BD + DC = 12 + 40 = 52\mathrm{cm} \\ S &= \frac{1}{2}\times BC\times AD = \frac{1}{2}\times 52\times 9 = 234\ \mathrm{cm}^2 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ ផ្ទៃក្រឡានៃត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ស្មើ \(\displaystyle 234\ \mathrm{cm}^2\) ។

  4. រង្វង់មួយដែលមានផ្ចិត \(\displaystyle O\) និងកាំស្មើនឹង \(\displaystyle 5\mathrm{cm}\) ។ \(\displaystyle [AB]\) ជាអង្កត់ធ្នូដែលមានរង្វាស់ស្មើ \(\displaystyle 8\mathrm{cm}\) ។ ចូរគណនាប្រវែង \(\displaystyle OM\) ។

    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} AM &= \frac{AB}{2} = \frac{8}{2} = 4\mathrm{cm} && \text{(កាំកែងនឹងអង្កត់ធ្នូ កាត់ចំណុចកណ្ដាល)} \\ OM^2 &= OA^2 - AM^2 && \text{(ត្រីកោណកែង $OMA$)} \\ &= 5^2 - 4^2 = 25 - 16 = 9 \\ OM &= 3\mathrm{cm} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle OM = 3\mathrm{cm}\) ។

  5. ត្រីកោណសម័ង្សមួយមានកម្ពស់ស្មើនឹង \(\displaystyle \sqrt{3}\mathrm{cm}\) ។ ចូរគណនាផ្ទៃក្រឡានៃត្រីកោណសម័ង្សនេះ។

    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} h &= \frac{a\sqrt{3}}{2} = \sqrt{3} && \text{(កម្ពស់ត្រីកោណសម័ង្ស ជ្រុង $a$)} \\ a &= 2\mathrm{cm} \\ S &= \frac{1}{2}\times a\times h = \frac{1}{2}\times 2\times\sqrt{3} = \sqrt{3}\approx 1.73\ \mathrm{cm}^2 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ ផ្ទៃក្រឡាស្មើ \(\displaystyle \sqrt{3}\ \mathrm{cm}^2 \approx 1.73\ \mathrm{cm}^2\) ។

  6. ចូរកំណត់ \(\displaystyle x\) និង \(\displaystyle y\) នៃរូបខាងក្រោមគិតជា \(\displaystyle \mathrm{m}\) ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    រូបខាងឆ្វេង៖

    \[\begin{aligned} x^2 &= 6^2 + 8^2 = 36 + 64 = 100 && \text{(ត្រីកោណកែងមានជ្រុងកែង $6$ និង $8$)} \\ x &= 10\mathrm{m} \\ y^2 &= 12^2 - x^2 = 144 - 100 = 44 && \text{(ត្រីកោណកែងមានអ៊ីប៉ូតេនុស $12$)} \\ y &= \sqrt{44} = 2\sqrt{11}\approx 6.63\mathrm{m} \end{aligned}\]

    រូបខាងស្តាំ៖

    \[\begin{aligned} 50 - 38 &= 12 && \text{(ភាពខុសគ្នានៃកម្ពស់ជ្រុងទាំងពីរ)} \\ x^2 &= 16^2 + 12^2 = 256 + 144 = 400 \\ x &= 20\mathrm{m} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ រូបខាងឆ្វេង \(\displaystyle x = 10\mathrm{m}\) និង \(\displaystyle y = 2\sqrt{11}\mathrm{m}\approx 6.63\mathrm{m}\) ហើយរូបខាងស្តាំ \(\displaystyle x = 20\mathrm{m}\) ។

  7. ចូរគណនាកម្ពស់នៃកោណនៃរូបខាងស្តាំ រួចគណនាមាឌនៃកោណនោះ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    \[\begin{aligned} h^2 &= l^2 - r^2 = 18^2 - 12^2 && \text{(ត្រីកោណកែងមានអ៊ីប៉ូតេនុស $l = 18$ និងជ្រុងកែង $r = 12$)} \\ &= 324 - 144 = 180 \\ h &= \sqrt{180} = 6\sqrt{5}\approx 13.42\mathrm{cm} \\ V &= \frac{1}{3}\pi r^2 h = \frac{1}{3}\pi\times 144\times 6\sqrt{5} \\ &= 288\sqrt{5}\,\pi\approx 2\,023\ \mathrm{cm}^3 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ កម្ពស់កោណ \(\displaystyle \approx 13.42\mathrm{cm}\) និងមាឌ \(\displaystyle \approx 2\,023\ \mathrm{cm}^3\) ។

  8. គូបមួយមានរង្វាស់ជ្រុងស្មើនឹង \(\displaystyle 1\mathrm{cm}\) ។ ចូរគណនាអង្កត់ទ្រូងនៃគូបនោះ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    \[\begin{aligned} d^2 &= 1^2 + 1^2 + 1^2 = 3 && \text{(អង្កត់ទ្រូងនៃគូបជ្រុង $1\mathrm{cm}$)} \\ d &= \sqrt{3}\approx 1.73\mathrm{cm} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ អង្កត់ទ្រូងនៃគូបស្មើ \(\displaystyle \sqrt{3}\mathrm{cm}\) ។

  9. ចូរគណនារង្វាស់ជ្រុងនៃរូបខាងស្តាំគិតជា \(\displaystyle \mathrm{cm}\) ។

    ក. ចូរគណនា \(\displaystyle AB\)   ខ. ចូរគណនា \(\displaystyle AH\)   គ. ចូរគណនា \(\displaystyle BH\) និង \(\displaystyle HC\) ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) កែងត្រង់ \(\displaystyle A\) ដែល \(\displaystyle BC = 20\) និង \(\displaystyle AC = 16\) ។

    ក.

    \[\begin{aligned} AB^2 &= BC^2 - AC^2 = 20^2 - 16^2 = 400 - 256 = 144 \\ AB &= 12\mathrm{cm} \end{aligned}\]

    ខ.

    \[\begin{aligned} \frac{1}{2}\times AB\times AC &= \frac{1}{2}\times BC\times AH && \text{(ផ្ទៃក្រឡាត្រីកោណ $ABC$ គណនាពីរបៀប)} \\ AH &= \frac{AB\times AC}{BC} = \frac{12\times 16}{20} = 9.6\mathrm{cm} \end{aligned}\]

    គ.

    \[\begin{aligned} BH^2 &= AB^2 - AH^2 = 144 - 92.16 = 51.84 && \text{(ត្រីកោណកែង $ABH$)} \\ BH &= 7.2\mathrm{cm} \\ HC &= BC - BH = 20 - 7.2 = 12.8\mathrm{cm} \end{aligned}\]

    ផ្ទៀងផ្ទាត់ក្នុងត្រីកោណកែង \(\displaystyle AHC\) ៖ \(\displaystyle HC^2 = 16^2 - 9.6^2 = 163.84\) នាំឱ្យ \(\displaystyle HC = 12.8\mathrm{cm}\) ពិត ។

    ដូចនេះ \(\displaystyle AB = 12\mathrm{cm}\), \(\displaystyle AH = 9.6\mathrm{cm}\), \(\displaystyle BH = 7.2\mathrm{cm}\) និង \(\displaystyle HC = 12.8\mathrm{cm}\) ។

  10. យន្តហោះពីរហោះចេញពីចំណុច \(\displaystyle O\) ដូចគ្នាតាមទិសដៅរៀងគ្នា \(\displaystyle Ox\) និង \(\displaystyle Oy\) ។ គេដឹងថាយន្តហោះទាំងពីរធ្វើដំណើរដោយល្បឿនស្មើគ្នា ហើយហោះចេញពីចំណុច \(\displaystyle O\) នៅម៉ោងតែមួយ។ ចូរគណនាចម្ងាយចរនៃយន្តហោះនីមួយៗ នៅពេលដែលវាឃ្លាតពីគ្នាបាន \(\displaystyle 100\mathrm{km}\) ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle d\) ជាចម្ងាយចរនៃយន្តហោះនីមួយៗ ។ ដោយល្បឿនស្មើគ្នា ហើយចេញនៅម៉ោងតែមួយ ចម្ងាយចរទាំងពីរស្មើគ្នា ។

    \[\begin{aligned} d^2 + d^2 &= 100^2 && \text{(ទ្រឹស្តីបទពីតាគ័រ ព្រោះ $Ox \perp Oy$)} \\ 2d^2 &= 10\,000 \\ d^2 &= 5\,000 \\ d &= \sqrt{5\,000} = 50\sqrt{2}\approx 70.71\mathrm{km} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ យន្តហោះនីមួយៗបានហោះចម្ងាយ \(\displaystyle 50\sqrt{2}\mathrm{km}\approx 70.71\mathrm{km}\) ។

© ២០២៦ លោកគ្រូ សាន សុខលី · «គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី៩ បែបទំនើប» · រក្សាសិទ្ធិគ្រប់យ៉ាង។ សៀវភៅនេះកំពុងសរសេរ ខ្លឹមសារអាចនឹងកែប្រែ។