1. ទំព័រដើម
  2. ថ្នាក់ទី ១២
  3. មេរៀន
  4. ជំពូកទី ៥ · មេរៀនទី ២
២
ជំពូកទី ៥ : វ៉ិចទ័រក្នុងលំហ · មេរៀនទី ២

ផលគុណនៃពីរវ៉ិចទ័រក្នុងលំហ

ឧទាហរណ៍ ៩ប្រតិបត្តិ ៣
✓វត្ថុបំណង
  1. កំណត់ផលគុណនៃពីរវ៉ិចទ័រក្នុងលំហ
  2. កំណត់និយមន័យផលគុណពីរវ៉ិចទ័រក្នុងលំហ
  3. កំណត់លក្ខណៈនៃផលគុណពីរវ៉ិចទ័រក្នុងលំហនិងផលគុណចម្រុះ
  4. អនុវត្តនៅក្នុងរូបវិទ្យា ។

1. និយមន័យផលគុណនៃពីរវ៉ិចទ័រ

1.1. និយមន័យ

ឧទាហរណ៍ : គេឱ្យវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}=2\vec{i}+\vec{j}-2\vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{v}=\vec{i}-3\vec{j}+2\vec{k}\) ក្នុងតម្រុយអរតូណរម៉ាល់មានទិសដៅវិជ្ជមាន \(\displaystyle (O, \vec{i}, \vec{j}, \vec{k})\) ។ គេកំណត់វ៉ិចទ័រថ្មីមួយទៀតគឺ

\[\begin{aligned} \vec{w} &= \begin{vmatrix} 1 & -2 \\ -3 & 2 \end{vmatrix}\vec{i} - \begin{vmatrix} 2 & -2 \\ 1 & 2 \end{vmatrix}\vec{j} + \begin{vmatrix} 2 & 1 \\ 1 & -3 \end{vmatrix}\vec{k} \\ &= (1 \times 2 - (-2)(-3))\vec{i} - (2 \times 2 - (-2)(1))\vec{j} + (2(-3) - 1 \times 1)\vec{k} = -4\vec{i} - 6\vec{j} - 7\vec{k} \end{aligned}\]

គេថា \(\displaystyle \vec{w}\) ជាផលគុណនៃពីរវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) ហើយកំណត់សរសេរ \(\displaystyle \vec{w} = \vec{u} \times \vec{v}\) ឬ \(\displaystyle \vec{w} = \vec{u} \wedge \vec{v}\) ។

  • \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\) ឬ \(\displaystyle \vec{u} \wedge \vec{v}\) អានថា “\(\displaystyle \vec{u}\) វ៉ិចទ័រយ៉ែល \(\displaystyle \vec{v}\)”

បើ \(\displaystyle \vec{u} = u_{1}\vec{i} + u_{2}\vec{j} + u_{3}\vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{v} = v_{1}\vec{i} + v_{2}\vec{j} + v_{3}\vec{k}\) ជាវ៉ិចទ័រក្នុងលំហ ។ ផលគុណនៃពីរវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) គឺជាវ៉ិចទ័រកំណត់ដោយ \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = (u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})\vec{i} - (u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})\vec{j} + (u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})\vec{k}\) ។

!សម្គាល់

ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគណនាផលគុណនៃពីរវ៉ិចទ័រ គេសន្មតប្រើដេទែមីណង់លំដាប់បីដូចខាងក្រោម ៖

\[\vec{u} \times \vec{v} = \begin{vmatrix} \vec{i} & \vec{j} & \vec{k} \\ u_{1} & u_{2} & u_{3} \\ v_{1} & v_{2} & v_{3} \end{vmatrix}\]

ដាក់កូអរដោនេវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) ក្នុងជួរដេកទី 2 និងដាក់កូអរដោនេវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{v}\) ក្នុងជួរដេកទី 3 នោះ គេបាន

\[\begin{aligned} \vec{u} \times \vec{v} &= \begin{vmatrix} \vec{i} & \vec{j} & \vec{k} \\ u_{1} & u_{2} & u_{3} \\ v_{1} & v_{2} & v_{3} \end{vmatrix} \\ &= \begin{vmatrix} u_{2} & u_{3} \\ v_{2} & v_{3} \end{vmatrix}\vec{i} - \begin{vmatrix} u_{1} & u_{3} \\ v_{1} & v_{3} \end{vmatrix}\vec{j} + \begin{vmatrix} u_{1} & u_{2} \\ v_{1} & v_{2} \end{vmatrix}\vec{k} \\ &= (u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})\vec{i} - (u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})\vec{j} + (u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})\vec{k} \text{ ។} \end{aligned}\]
•លំហាត់គំរូ

គេឱ្យ \(\displaystyle \vec{u} = \vec{i} - 2\vec{j} + \vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{v} = 3\vec{i} + \vec{j} - 2\vec{k}\) ។ រកវ៉ិចទ័រ

  1. ក. \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\)
  2. ខ. \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{u}\)
  3. គ. \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{v}\) ។
ដំណោះស្រាយ
  1. ក. \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = \begin{vmatrix} \vec{i} & \vec{j} & \vec{k} \\ 1 & -2 & 1 \\ 3 & 1 & -2 \end{vmatrix} = \begin{vmatrix} -2 & 1 \\ 1 & -2 \end{vmatrix}\vec{i} - \begin{vmatrix} 1 & 1 \\ 3 & -2 \end{vmatrix}\vec{j} + \begin{vmatrix} 1 & -2 \\ 3 & 1 \end{vmatrix}\vec{k} = (4 - 1)\vec{i} - (-2 - 3)\vec{j} + (1 + 6)\vec{k} = 3\vec{i} + 5\vec{j} + 7\vec{k}\)
  2. ខ. \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{u} = \begin{vmatrix} \vec{i} & \vec{j} & \vec{k} \\ 3 & 1 & -2 \\ 1 & -2 & 1 \end{vmatrix} = \begin{vmatrix} 1 & -2 \\ -2 & 1 \end{vmatrix}\vec{i} - \begin{vmatrix} 3 & -2 \\ 1 & 1 \end{vmatrix}\vec{j} + \begin{vmatrix} 3 & 1 \\ 1 & -2 \end{vmatrix}\vec{k} = (1 - 4)\vec{i} - (3 + 2)\vec{j} + (-6 - 1)\vec{k} = -3\vec{i} - 5\vec{j} - 7\vec{k}\)
  3. គ. \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{v} = \begin{vmatrix} \vec{i} & \vec{j} & \vec{k} \\ 3 & 1 & -2 \\ 3 & 1 & -2 \end{vmatrix} = \begin{vmatrix} 1 & -2 \\ 1 & -2 \end{vmatrix}\vec{i} - \begin{vmatrix} 3 & -2 \\ 3 & -2 \end{vmatrix}\vec{j} + \begin{vmatrix} 3 & 1 \\ 3 & 1 \end{vmatrix}\vec{k} = \vec{0}\) ។

តាមឧទាហរណ៍ខាងលើ គេសង្កេតឃើញថា \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = -(\vec{v} \times \vec{u})\) និង \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{v} = \vec{0}\) ។

✎ប្រតិបត្តិ

គេឱ្យ \(\displaystyle \vec{u} = \sqrt{2}\vec{i} + \sqrt{3}\vec{j} + 2\vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{v} = \vec{i} + \vec{j}\) ។ ចូរប្រៀបធៀប \(\displaystyle |\vec{u} \times \vec{v}|\) និង \(\displaystyle |\vec{v} \times \vec{u}|\) ។

មើលចម្លើយ

\(\displaystyle |\vec{u} \times \vec{v}| = |\vec{v} \times \vec{u}|\) ។

B. លក្ខណៈផលគុណនៃពីរវ៉ិចទ័រ

បើ \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{w}\) ជាបីវ៉ិចទ័រនៅក្នុងលំហ ហើយ \(\displaystyle c\) ជាចំនួនពិត នោះ៖

  1. ក. \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = -(\vec{v} \times \vec{u})\)
  2. ខ. \(\displaystyle \vec{u} \times (\vec{v} + \vec{w}) = (\vec{u} \times \vec{v}) + (\vec{u} \times \vec{w})\)
  3. គ. \(\displaystyle c(\vec{u} \times \vec{v}) = (c\vec{u}) \times \vec{v} = \vec{u} \times (c\vec{v})\)
  4. ឃ. \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{0} = \vec{0} \times \vec{u} = \vec{0}\)
  5. ង. \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{u} = \vec{0}\)
  6. ច. \(\displaystyle \vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w}) = (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{w}\) ។

សម្រាយបញ្ជាក់

  1. ក. តាង \(\displaystyle \vec{u} = u_{1}\vec{i} + u_{2}\vec{j} + u_{3}\vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{v} = v_{1}\vec{i} + v_{2}\vec{j} + v_{3}\vec{k}\)
    គេបាន \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = (u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})\vec{i} - (u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})\vec{j} + (u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})\vec{k}\) និង
    \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{u} = (v_{2}u_{3} - v_{3}u_{2})\vec{i} - (v_{1}u_{3} - v_{3}u_{1})\vec{j} + (v_{1}u_{2} - v_{2}u_{1})\vec{k}\)
    នាំឱ្យ \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = -(\vec{v} \times \vec{u})\) ។
  2. ខ.

    តាង \(\displaystyle \vec{u} = u_{1}\vec{i} + u_{2}\vec{j} + u_{3}\vec{k}, \vec{v} = v_{1}\vec{i} + v_{2}\vec{j} + v_{3}\vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{w} = w_{1}\vec{i} + w_{2}\vec{j} + w_{3}\vec{k}\)
    នោះគេបាន \(\displaystyle \vec{v} + \vec{w} = (v_{1} + w_{1})\vec{i} + (v_{2} + w_{2})\vec{j} + (v_{3} + w_{3})\vec{k}\)
    នាំឱ្យ

    \[\begin{aligned} \vec{u} \times (\vec{v} + \vec{w}) &= [u_{2}(v_{3} + w_{3}) - u_{3}(v_{2} + w_{2})]\vec{i} - [u_{1}(v_{3} + w_{3}) - u_{3}(v_{1} + w_{1})]\vec{j} + [u_{1}(v_{2} + w_{2}) - u_{2}(v_{1} + w_{1})]\vec{k} \\ &= [(u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})\vec{i} - (u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})\vec{j} + (u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})\vec{k}] + [(u_{2}w_{3} - u_{3}w_{2})\vec{i} - (u_{1}w_{3} - u_{3}w_{1})\vec{j} + (u_{1}w_{2} - u_{2}w_{1})\vec{k}] \\ &= \vec{u} \times \vec{v} + \vec{u} \times \vec{w} \text{ ។} \end{aligned}\]
  3. គ.

    តាង \(\displaystyle \vec{u} = u_{1}\vec{i} + u_{2}\vec{j} + u_{3}\vec{k}, \vec{v} = v_{1}\vec{i} + v_{2}\vec{j} + v_{3}\vec{k}\) និង \(\displaystyle c\) ជាចំនួនថេរ
    គេបាន

    \[\begin{aligned} c(\vec{u} \times \vec{v}) &= c(u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})\vec{i} - c(u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})\vec{j} + c(u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})\vec{k} \\ &= (cu_{2}v_{3} - cu_{3}v_{2})\vec{i} - (cu_{1}v_{3} - cu_{3}v_{1})\vec{j} + (cu_{1}v_{2} - cu_{2}v_{1})\vec{k} \\ &= (c\vec{u}) \times \vec{v} \text{ ។} \end{aligned}\]
  4. ឃ. តាង \(\displaystyle \vec{u} = u_{1}\vec{i} + u_{2}\vec{j} + u_{3}\vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{0} = 0\vec{i} + 0\vec{j} + 0\vec{k}\)
    គេបាន \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{0} = (u_{2}0 - u_{3}0)\vec{i} - (u_{1}0 - u_{3}0)\vec{j} + (u_{1}0 - u_{2}0)\vec{k} = \vec{0}\) និង
    \(\displaystyle \vec{0} \times \vec{u} = (0u_{2} - 0u_{3})\vec{i} - (0u_{1} - 0u_{3})\vec{j} + (0u_{1} - 0u_{2})\vec{k} = \vec{0}\)
    នាំឱ្យ \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{0} = \vec{0} \times \vec{u} = \vec{0}\) ។
  5. ង. តាង \(\displaystyle \vec{u} = u_{1}\vec{i} + u_{2}\vec{j} + u_{3}\vec{k}\)
    គេបាន \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{u} = (u_{2}u_{3} - u_{3}u_{2})\vec{i} - (u_{1}u_{3} - u_{3}u_{1})\vec{j} + (u_{1}u_{2} - u_{2}u_{1})\vec{k} = \vec{0}\)
    ដូច្នេះ \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{u} = \vec{0}\) ។
  6. ច.

    តាង \(\displaystyle \vec{u} = u_{1}\vec{i} + u_{2}\vec{j} + u_{3}\vec{k}, \vec{v} = v_{1}\vec{i} + v_{2}\vec{j} + v_{3}\vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{w} = w_{1}\vec{i} + w_{2}\vec{j} + w_{3}\vec{k}\)
    គេបាន \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{w} = (v_{2}w_{3} - v_{3}w_{2})\vec{i} - (v_{1}w_{3} - v_{3}w_{1})\vec{j} + (v_{1}w_{2} - v_{2}w_{1})\vec{k}\)
    នាំឱ្យ

    \[\begin{aligned} \vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w}) &= u_{1}(v_{2}w_{3} - v_{3}w_{2}) - u_{2}(v_{1}w_{3} - v_{3}w_{1}) + u_{3}(v_{1}w_{2} - v_{2}w_{1}) \\ &= u_{1}v_{2}w_{3} - u_{1}v_{3}w_{2} - u_{2}v_{1}w_{3} + u_{2}v_{3}w_{1} + u_{3}v_{1}w_{2} - u_{3}v_{2}w_{1} \end{aligned}\]

    ម្យ៉ាងទៀត \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = (u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})\vec{i} - (u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})\vec{j} + (u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})\vec{k}\)
    នាំឱ្យ

    \[\begin{aligned} (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{w} &= (u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})w_{1} - (u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})w_{2} + (u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})w_{3} \\ &= u_{2}v_{3}w_{1} - u_{3}v_{2}w_{1} - u_{1}v_{3}w_{2} + u_{3}v_{1}w_{2} + u_{1}v_{2}w_{3} - u_{2}v_{1}w_{3} \end{aligned}\]

    តាម (1) និង (2) គេបាន \(\displaystyle \vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w}) = (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{w}\) ។

C. បំណកស្រាយផលគុណនៃពីរវ៉ិចទ័រតាមបែបធរណីមាត្រ

បើ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) ខុសពីវ៉ិចទ័រសូន្យនៅក្នុងលំហ និង \(\displaystyle \theta\) ជាមុំផ្គុំរវាង \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) នោះ

  1. ក. \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\) អរតូកូណាល់ទៅនឹង \(\displaystyle \vec{u}\) ផង និង \(\displaystyle \vec{v}\) ផង ។
  2. ខ. \(\displaystyle |\vec{u} \times \vec{v}| = |\vec{u}| \cdot |\vec{v}|\sin\theta\) ។
  3. គ. បើ \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = \vec{0}\) នោះ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) ជាវ៉ិចទ័រកូលីនេអ៊ែរនឹងគ្នា ។
  4. ឃ. \(\displaystyle |\vec{u} \times \vec{v}| =\) ផ្ទៃក្រឡារបស់ប្រលេឡូក្រាមដែលសង់លើវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) ។
  5. ង. \(\displaystyle \frac{1}{2}|\vec{u} \times \vec{v}| =\) ផ្ទៃក្រឡារបស់ត្រីកោណដែលសង់លើវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) ។

សម្រាយបញ្ជាក់ ដោយគណនា \(\displaystyle (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{u}\) និង \(\displaystyle (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{v}\)

  1. ក.

    តាង \(\displaystyle \vec{u} = u_{1}\vec{i} + u_{2}\vec{j} + u_{3}\vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{v} = v_{1}\vec{i} + v_{2}\vec{j} + v_{3}\vec{k}\)
    នោះគេបាន \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = (u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})\vec{i} - (u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})\vec{j} + (u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})\vec{k}\)
    នាំឱ្យ

    \[\begin{aligned} (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{u} &= (u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})u_{1} - (u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})u_{2} + (u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})u_{3} \\ &= u_{2}v_{3}u_{1} - u_{3}v_{2}u_{1} - u_{1}v_{3}u_{2} + u_{3}v_{1}u_{2} + u_{1}v_{2}u_{3} - u_{2}v_{1}u_{3} = 0 \end{aligned}\]

    ដូច្នេះ \(\displaystyle (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{u} = 0\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\) អរតូកូណាល់ទៅនឹង \(\displaystyle \vec{u}\) ។

    \[\begin{aligned} (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{v} &= (u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})v_{1} - (u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})v_{2} + (u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})v_{3} \\ &= u_{2}v_{3}v_{1} - u_{3}v_{2}v_{1} - u_{1}v_{3}v_{2} + u_{3}v_{1}v_{2} + u_{1}v_{2}v_{3} - u_{2}v_{1}v_{3} = 0 \end{aligned}\]

    \(\displaystyle (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{v} = 0\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\) អរតូកូណាល់ទៅនឹង \(\displaystyle \vec{v}\) ។
    ដូច្នេះ \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\) អរតូកូណាល់ទៅនឹង \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) ផង ។

  2. ខ.
    \[\begin{aligned} |\vec{u}| \cdot |\vec{v}| \sin\theta &= |\vec{u}| |\vec{v}| \sqrt{1 - \cos^{2}\theta} \\ &= |\vec{u}| \cdot |\vec{v}| \sqrt{1 - \frac{(\vec{u} \cdot \vec{v})^{2}}{|\vec{u}|^{2} |\vec{v}|^{2}}} \quad \left(\text{ព្រោះ } \cos\theta = \frac{\vec{u} \cdot \vec{v}}{|\vec{u}| \cdot |\vec{v}|}\right) \\ &= \sqrt{|\vec{u}|^{2} |\vec{v}|^{2} - (\vec{u} \cdot \vec{v})^{2}} \\ &= \sqrt{(u_{1}^{2} + u_{2}^{2} + u_{3}^{2})(v_{1}^{2} + v_{2}^{2} + v_{3}^{2}) - (u_{1}v_{1} + u_{2}v_{2} + u_{3}v_{3})^{2}} \\ &= \sqrt{(u_{2}v_{3} - u_{3}v_{2})^{2} + (u_{1}v_{3} - u_{3}v_{1})^{2} + (u_{1}v_{2} - u_{2}v_{1})^{2}} \\ &= |\vec{u} \times \vec{v}| \text{ ។} \end{aligned}\]
  3. គ. ដោយប្រលេឡូក្រាមសង់លើវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) ហើយ \(\displaystyle \theta\) ជាមុំរវាង \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) នោះគេបាន
    កម្ពស់នៃប្រលេឡូក្រាម ស្មើ \(\displaystyle |\vec{v}|\sin\theta\)
    ផ្ទៃក្រឡានៃប្រលេឡូក្រាម \(\displaystyle \mathcal{A} = |\vec{u}| |\vec{v}| \sin\theta = |\vec{u} \times \vec{v}|\) ។

វិបាក :

  1. ក. បើ \(\displaystyle \vec{n}\) ជាវ៉ិចទ័រឯកតា ហើយអរតូកូណាល់ទៅនឹង \(\displaystyle \vec{u}\) ផង និង \(\displaystyle \vec{v}\) ផង នោះ \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = \pm |\vec{u} \times \vec{v}|\vec{n}\) ។
  2. ខ. គេឃើញថា \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{u}\) ជាវ៉ិចទ័រដែលកែងទៅនឹងប្លង់ដែលកំណត់ដោយ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) ។
១លំហាត់គំរូ ១

ចំពោះវ៉ិចទ័រឯកតា \(\displaystyle \vec{i}, \vec{j}\) និង \(\displaystyle \vec{k}\) គេបាន \(\displaystyle \vec{k} = \vec{i} \times \vec{j}\), \(\displaystyle \vec{i} = \vec{j} \times \vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{j} = \vec{k} \times \vec{i}\) ។

ដំណោះស្រាយ

ដោយ \(\displaystyle \vec{i} \times \vec{j} = (|\vec{i}||\vec{j}|\sin\theta)\vec{k}\) (\(\displaystyle \theta\) ជាមុំផ្គុំឡើងដោយវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{i}\) និង \(\displaystyle \vec{j}\)) ដោយ \(\displaystyle \vec{i}\) អរតូកូណាល់ \(\displaystyle \vec{j}\) គេបាន \(\displaystyle \theta = \frac{\pi}{2}\) ហើយ \(\displaystyle \vec{i}\) និង \(\displaystyle \vec{j}\) ជាវ៉ិចទ័រឯកតា នោះគេបាន \(\displaystyle |\vec{i}| = 1\), \(\displaystyle |\vec{j}| = 1\) និង \(\displaystyle \sin\theta = 1\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \vec{i} \times \vec{j} = (|\vec{i}||\vec{j}|\sin\theta)\vec{k} \implies \vec{i} \times \vec{j} = \vec{k}\) ។ ស្រាយដូចគ្នាដែរ គេបាន \(\displaystyle \vec{i} = \vec{j} \times \vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{j} = \vec{k} \times \vec{i}\) ។

២លំហាត់គំរូ ២

រកវ៉ិចទ័រឯកតាដែលអរតូកូណាល់ទៅនឹងវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u} = \vec{i} - 4\vec{j} + \vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{v} = 2\vec{i} + 3\vec{j}\) ។

ដំណោះស្រាយ

ផលគុណវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\) អរតូកូណាល់ទៅនឹងវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) គឺ

\[\vec{u} \times \vec{v} = \begin{vmatrix} \vec{i} & \vec{j} & \vec{k} \\ 1 & -4 & 1 \\ 2 & 3 & 0 \end{vmatrix} = -3\vec{i} + 2\vec{j} + 11\vec{k}\]

ដោយ \(\displaystyle |\vec{u} \times \vec{v}| = \sqrt{(-3)^{2} + 2^{2} + 11^{2}} = \sqrt{134}\) នោះគេបានវ៉ិចទ័រឯកតាដែលអរតូកូណាល់ទៅនឹងវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) គឺ \(\displaystyle \frac{\vec{u} \times \vec{v}}{|\vec{u} \times \vec{v}|} = -\frac{3}{\sqrt{134}}\vec{i} + \frac{2}{\sqrt{134}}\vec{j} + \frac{11}{\sqrt{134}}\vec{k}\) ។ វ៉ិចទ័រនេះជាវ៉ិចទ័រឯកតា ព្រោះ

\[\left|\frac{\vec{u} \times \vec{v}}{|\vec{u} \times \vec{v}|}\right| = \sqrt{\frac{9}{134} + \frac{4}{134} + \frac{121}{134}} = \sqrt{\frac{134}{134}} = 1 \text{ ។}\]
៣លំហាត់គំរូ ៣

បង្ហាញថាចតុកោណដែលមានកំពូល \(\displaystyle A(5,2,0)\), \(\displaystyle B(2,6,1)\), \(\displaystyle C(2,4,7)\) និង \(\displaystyle D(5,0,6)\) ជាប្រលេឡូក្រាម រួចរកផ្ទៃក្រឡានៃប្រលេឡូក្រាមនេះ ។

ដំណោះស្រាយ

ដោយជ្រុងឈមគ្នានៃចតុកោណនេះ តាមវ៉ិចទ័រដូចខាងក្រោម ៖ \(\displaystyle \vec{AB} = -3\vec{i} + 4\vec{j} + \vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{DC} = -3\vec{i} + 4\vec{j} + \vec{k}\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \vec{AB} = \vec{DC}\) ដូច្នេះ ចតុកោណនេះជាប្រលេឡូក្រាមដែលមាន \(\displaystyle \vec{AB}\) និង \(\displaystyle \vec{AD}\) ជាជ្រុងជាប់ ។ ម្យ៉ាងទៀត \(\displaystyle \vec{AD} = -2\vec{j} + 6\vec{k}\)

\[\vec{AB} \times \vec{AD} = \begin{vmatrix} \vec{i} & \vec{j} & \vec{k} \\ -3 & 4 & 1 \\ 0 & -2 & 6 \end{vmatrix} = 26\vec{i} + 18\vec{j} + 6\vec{k}\]

យើងបានផ្ទៃក្រឡានៃប្រលេឡូក្រាមគឺ \(\displaystyle |\vec{AB} \times \vec{AD}| = \sqrt{1036} \approx 32.19\) ឯកតាផ្ទៃក្រឡា ។

✎ប្រតិបត្តិ
  1. ក. គេឱ្យបីចំណុច \(\displaystyle A(1,1,1)\), \(\displaystyle B(2,0,3)\) និង \(\displaystyle C(-1,2,0)\) នៅក្នុងលំហ ។ រកផ្ទៃក្រឡាត្រីកោណ \(\displaystyle ABC\) ។
  2. ខ. បង្ហាញថាចតុកោណដែលមានកំពូលត្រង់ចំណុច \(\displaystyle A(5,2,0)\), \(\displaystyle B(2,6,1)\), \(\displaystyle C(2,4,7)\) និង \(\displaystyle D(5,0,6)\) ជាប្រលេឡូក្រាម រួចរកផ្ទៃក្រឡានៃប្រលេឡូក្រាមនោះ ។
មើលចម្លើយ
  1. ក. \(\displaystyle \mathcal{A}_{ABC} = \frac{\sqrt{11}}{2}\) ឯកតាផ្ទៃ
  2. ខ. ប្រើកូអរដោនេស្មើគ្នានៃពីរវ៉ិចទ័រ និង \(\displaystyle \mathcal{A}_{ABCD} = 2\sqrt{259}\) ឯកតាផ្ទៃ ។

D. អនុវត្តន៍ផលគុណពីរវ៉ិចទ័រនៅក្នុងរូបវិទ្យា : ម៉ូម៉ង់ \(\displaystyle \vec{M}\) នៃកម្លាំង \(\displaystyle \vec{F}\) ចំពោះចំណុច \(\displaystyle P\)

បើ \(\displaystyle Q\) ជាចំណុចចាប់នៃកម្លាំង \(\displaystyle \vec{F}\) នោះម៉ូម៉ង់នៃកម្លាំង \(\displaystyle \vec{F}\) ចំពោះចំណុច \(\displaystyle P\) គឺ \(\displaystyle |\vec{M}| = |\vec{PQ} \times \vec{F}|\) ។

•លំហាត់គំរូ

កម្លាំងបញ្ឈរ \(\displaystyle 50\text{ N}\) (ញូតុន) មានអំពើត្រង់ចុងនៃដងថ្លឹងមួយដែលជើងនៃដងថ្លឹងនេះភ្ជាប់ចំណុច \(\displaystyle P\) ដូចបង្ហាញក្នុងរូប ។ រកម៉ូម៉ង់នៃកម្លាំងនេះចំពោះចំណុច \(\displaystyle P\) កាលណាមុំ \(\displaystyle \theta = 60^{\circ}\) ។

ដំណោះស្រាយ

យើងតាងកម្លាំង \(\displaystyle 50\text{ N}\) ដោយ \(\displaystyle \vec{F} = -50\vec{k}\) និងតាងដងថ្លឹងដោយ \(\displaystyle \vec{PQ} = \cos(60^{\circ})\vec{j} + \sin(60^{\circ})\vec{k} = \frac{1}{2}\vec{j} + \frac{\sqrt{3}}{2}\vec{k}\) យើងបាន

\[\vec{M} = \vec{PQ} \times \vec{F} = \begin{vmatrix} \vec{i} & \vec{j} & \vec{k} \\ 0 & \frac{1}{2} & \frac{\sqrt{3}}{2} \\ 0 & 0 & -50 \end{vmatrix} = -25\vec{i}\]

ម៉ូម៉ង់នៃ \(\displaystyle \vec{F}\) ចំពោះ \(\displaystyle P\) គឺ \(\displaystyle |\vec{M}| = 25\text{ Nm}\) (ញូតុន-ម៉ែត្រ) ។

E. ផលគុណចម្រុះនៃបីវ៉ិចទ័រក្នុងលំហ

និយមន័យ

ឧទាហរណ៍ : គេឱ្យ \(\displaystyle \vec{u} = (1,2,4)\), \(\displaystyle \vec{v} = (-2,0,-1)\) និង \(\displaystyle \vec{w} = (0,1,2)\) ។ គេបាន \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v} = (-2,-7,4)\), \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{w} = (1,4,-2)\) និង \(\displaystyle \vec{w} \times \vec{u} = (1,2,-1)\) ។ ហើយ \(\displaystyle (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{w} = 1\), \(\displaystyle \vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w}) = 1\) និង \(\displaystyle (\vec{w} \times \vec{u}) \cdot \vec{v} = 1\) ។ គេហៅ \(\displaystyle \vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w})\) ថាជាផលគុណចម្រុះនៃវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}, \vec{w}\) ។

និយមន័យ គេមាន \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{w}\) ជាបីវ៉ិចទ័រក្នុងលំហ ។ ផលគុណចម្រុះនៃ \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{w}\) គឺជាចំនួនពិត ដែលកំណត់សរសេរដោយ

\[(\vec{u}, \vec{v}, \vec{w}) = \vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w}) = (\vec{u} \times \vec{v}) \cdot \vec{w} = (\vec{w} \times \vec{u}) \cdot \vec{v} \text{ ។}\]

ទ្រឹស្តីបទ 1

ឧទាហរណ៍ : គេឱ្យ \(\displaystyle \vec{u} = (1,2,4)\), \(\displaystyle \vec{v} = (-2,0,-1)\) និង \(\displaystyle \vec{w} = (0,1,2)\) ។ គេបាន \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{w} = (1,4,-2)\) និង \(\displaystyle \vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w}) = 1\) (តាមឧទាហរណ៍ក្នុង 5.1) ហើយ

\[\begin{vmatrix} 1 & 2 & 4 \\ -2 & 0 & -1 \\ 0 & 1 & 2 \end{vmatrix} = 1\begin{vmatrix} 0 & -1 \\ 1 & 2 \end{vmatrix} - 2\begin{vmatrix} -2 & -1 \\ 0 & 2 \end{vmatrix} + 4\begin{vmatrix} -2 & 0 \\ 0 & 1 \end{vmatrix} = 1 + 8 - 8 = 1\]

គេបាន \(\displaystyle \vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w}) = \begin{vmatrix} 1 & 2 & 4 \\ -2 & 0 & -1 \\ 0 & 1 & 2 \end{vmatrix}\) ។

ជាទូទៅ

បើគេមានវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u} = u_{1}\vec{i} + u_{2}\vec{j} + u_{3}\vec{k}\), \(\displaystyle \vec{v} = v_{1}\vec{i} + v_{2}\vec{j} + v_{3}\vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{w} = w_{1}\vec{i} + w_{2}\vec{j} + w_{3}\vec{k}\) នោះ

\[\vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w}) = \begin{vmatrix} u_{1} & u_{2} & u_{3} \\ v_{1} & v_{2} & v_{3} \\ w_{1} & w_{2} & w_{3} \end{vmatrix} \text{ ។}\]

បើវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{w}\) មិននៅក្នុងប្លង់តែមួយ នោះផលគុណចម្រុះនៃវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{w}\) តាមលំដាប់ គឺជាមាឌរបស់ប្រលេពីប៉ែតដែលសង់លើ \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{w}\) ។ ដូច្នេះ យើងបានទ្រឹស្តីបទដូចខាងក្រោម ៖

ទ្រឹស្តីបទ 2 (បំណកស្រាយផលគុណចម្រុះនៃបីវ៉ិចទ័រ)

មាឌ \(\displaystyle V\) របស់ប្រលេពីប៉ែតដែលសង់លើវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{w}\) គឺ \(\displaystyle V = |\vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w})|\) និងមាឌ \(\displaystyle W\) របស់តេត្រាអែតគឺ \(\displaystyle W = \frac{|\vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w})|}{6}\) បានន័យថា យកមាឌរបស់ប្រលេពីប៉ែតចែកនឹង \(\displaystyle 6\) ។

សម្រាយបញ្ជាក់ ដោយផ្ទៃក្រឡាបាត \(\displaystyle = |\vec{v} \times \vec{w}|\) និងកម្ពស់របស់ប្រលេពីប៉ែតដែលបានមកពីចំណោលកែងរបស់វ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) មកលើវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{v} \times \vec{w}\) ដែលតាងដោយ \(\displaystyle \vec{u}'\) នោះមាឌរបស់ប្រលេពីប៉ែតគឺ

\[\begin{aligned} V &= (\text{កម្ពស់}) \times (\text{ផ្ទៃក្រឡាបាត}) \\ V &= |\vec{u}'| |\vec{v} \times \vec{w}| \\ V &= |\vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w})| \text{ ។} \end{aligned}\]
•លំហាត់គំរូ

រកមាឌរបស់ប្រលេពីប៉ែតដែលមាន \(\displaystyle \vec{u} = 3\vec{i} - 5\vec{j} + \vec{k}\), \(\displaystyle \vec{v} = 2\vec{j} - 2\vec{k}\) និង \(\displaystyle \vec{w} = 3\vec{i} + \vec{j} + \vec{k}\) ជាជ្រុងជាប់ ។

ដំណោះស្រាយ

តាមទ្រឹស្តីបទ យើងបានមាឌរបស់ប្រលេពីប៉ែត \(\displaystyle V = |\vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w})|\)

\[V = \left| \begin{vmatrix} 3 & -5 & 1 \\ 0 & 2 & -2 \\ 3 & 1 & 1 \end{vmatrix} \right| = \left| 3\begin{vmatrix} 2 & -2 \\ 1 & 1 \end{vmatrix} - (-5)\begin{vmatrix} 0 & -2 \\ 3 & 1 \end{vmatrix} + (1)\begin{vmatrix} 0 & 2 \\ 3 & 1 \end{vmatrix} \right| = |3(4) + 5(6) + 1(-6)| = 36 \text{ ។}\]
!សម្គាល់

បើវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w}) = \begin{vmatrix} u_{1} & u_{2} & u_{3} \\ v_{1} & v_{2} & v_{3} \\ w_{1} & w_{2} & w_{3} \end{vmatrix} = 0\) នោះគេថា \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{w}\) ជាវ៉ិចទ័រស្ថិតក្នុងប្លង់តែមួយ ។

✎ប្រតិបត្តិ

រកមាឌប្រលេពីប៉ែតដែលមានជ្រុងជាប់ \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{w}\) ដូចខាងក្រោម ៖

  1. ក. \(\displaystyle \vec{u} = \vec{i} + \vec{j}\), \(\displaystyle \vec{v} = \vec{j} + \vec{k}\), \(\displaystyle \vec{w} = \vec{i} + \vec{k}\)
  2. ខ. \(\displaystyle \vec{u} = (1,3,1)\), \(\displaystyle \vec{v} = (0,5,5)\), \(\displaystyle \vec{w} = (4,0,4)\) ។
មើលចម្លើយ
  1. ក. \(\displaystyle 2\) ឯកតាមាឌ
  2. ខ. \(\displaystyle 60\) ឯកតាមាឌ ។

លំហាត់

  1. រកផលគុណនៃវ៉ិចទ័រ រួចគូសរូបតាង

    1. ក. \(\displaystyle \vec{j} \times \vec{i}\)
    2. ខ. \(\displaystyle \vec{i} \times \vec{j}\)
    3. គ. \(\displaystyle \vec{j} \times \vec{k}\)
    4. ឃ. \(\displaystyle \vec{k} \times \vec{j}\)
    5. ង. \(\displaystyle \vec{i} \times \vec{k}\)
    6. ច. \(\displaystyle \vec{k} \times \vec{i}\) ។
  2. រក \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\) ហើយបង្ហាញថា \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\) អរតូកូណាល់ទៅនឹង \(\displaystyle \vec{u}\) ផង និង \(\displaystyle \vec{v}\) ផងក្នុងករណីនីមួយៗខាងក្រោមនេះ ៖

    1. ក. \(\displaystyle \vec{u} = (2,-3,1)\), \(\displaystyle \vec{v} = (1,-2,1)\)
    2. ខ. \(\displaystyle \vec{u} = (-1,1,2)\), \(\displaystyle \vec{v} = (0,1,0)\)
    3. គ. \(\displaystyle \vec{u} = (12,-3,0)\), \(\displaystyle \vec{v} = (-2,5,0)\)
    4. ឃ. \(\displaystyle \vec{u} = (-10,0,6)\), \(\displaystyle \vec{v} = (7,0,0)\)
    5. ង. \(\displaystyle \vec{u} = \vec{i} + \vec{j} + \vec{k}\), \(\displaystyle \vec{v} = 2\vec{i} + \vec{j} - \vec{k}\)
    6. ច. \(\displaystyle \vec{u} = \vec{j} + 6\vec{k}\), \(\displaystyle \vec{v} = \vec{i} - 2\vec{j} + \vec{k}\) ។
  3. រក \(\displaystyle \vec{u} \times \vec{v}\) និងរកវ៉ិចទ័រឯកតា ដែលអរតូកូណាល់ទៅនឹងវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) ផង និង \(\displaystyle \vec{v}\) ផងក្នុងករណីនីមួយៗខាងក្រោម ៖

    1. ក. \(\displaystyle \vec{u} = (4,-3.5,7)\), \(\displaystyle \vec{v} = (-1,8,4)\)
    2. ខ. \(\displaystyle \vec{u} = (-8,-6,4)\), \(\displaystyle \vec{v} = (10,-12,-2)\)
    3. គ. \(\displaystyle \vec{u} = -3\vec{i} + 2\vec{j} - 5\vec{k}\), \(\displaystyle \vec{v} = \frac{1}{2}\vec{i} - \frac{3}{4}\vec{j} + \frac{1}{10}\vec{k}\)
    4. ឃ. \(\displaystyle \vec{u} = \frac{2}{3}\vec{k}\), \(\displaystyle \vec{v} = \frac{1}{2}\vec{i} + 6\vec{j}\) ។
  4. រកផ្ទៃក្រឡាប្រលេឡូក្រាមដែលមានវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}\) និង \(\displaystyle \vec{v}\) ជាជ្រុងជាប់ក្នុងករណីនីមួយៗខាងក្រោមនេះ ៖

    1. ក. \(\displaystyle \vec{u} = \vec{j}\), \(\displaystyle \vec{v} = \vec{j} + \vec{k}\)
    2. ខ. \(\displaystyle \vec{u} = \vec{i} + \vec{j} + \vec{k}\), \(\displaystyle \vec{v} = \vec{j} + \vec{k}\)
    3. គ. \(\displaystyle \vec{u} = (3,2,-1)\), \(\displaystyle \vec{v} = (1,2,3)\)
    4. ឃ. \(\displaystyle \vec{u} = (2,-1,0)\), \(\displaystyle \vec{v} = (-1,2,0)\) ។
  5. ផ្ទៀងផ្ទាត់ថាចំណុចខាងក្រោម ជាកំពូលរបស់ប្រលេឡូក្រាម រួចរកផ្ទៃក្រឡា ៖

    1. ក. \(\displaystyle (1, 1, 1), (2, 3, 4), (6, 5, 2), (7, 7, 5)\)
    2. ខ. \(\displaystyle (2, -1, 1), (5, 1, 4), (0, 1, 1), (3, 3, 4)\) ។
  6. រកផ្ទៃក្រឡាត្រីកោណ ដែលមានកំពូលដូចខាងក្រោម ៖

    1. ក. \(\displaystyle (0,0,0), (1,2,3), (-3, 0, 0)\)
    2. ខ. \(\displaystyle (2,3,4), (0,1,2), (-1, 2, 0)\)
    3. គ. \(\displaystyle (1,3,5), (3,3,0), (-2, 0, 5)\)
    4. ឃ. \(\displaystyle (1,2,0), (-2, 1, 0), (0,0,0)\) ។
  7. រក \(\displaystyle \vec{u} \cdot (\vec{v} \times \vec{w})\) ក្នុងករណីនីមួយៗខាងក្រោមនេះ ៖

    1. ក. \(\displaystyle \vec{u} = \vec{i}\), \(\displaystyle \vec{v} = \vec{j}\), \(\displaystyle \vec{w} = \vec{k}\)
    2. ខ. \(\displaystyle \vec{u} = (1,1,1)\), \(\displaystyle \vec{v} = (2,1,0)\), \(\displaystyle \vec{w} = (0,0,1)\)
    3. គ. \(\displaystyle \vec{u} = (2,0,1)\), \(\displaystyle \vec{v} = (0,3,0)\), \(\displaystyle \vec{w} = (0,0,1)\)
    4. ឃ. \(\displaystyle \vec{u} = (2,0,0)\), \(\displaystyle \vec{v} = (1,1,1)\), \(\displaystyle \vec{w} = (0,2,2)\) ។
  8. ចូរគណនាមាឌប្រលេពីប៉ែតដែលមានវ៉ិចទ័រ \(\displaystyle \vec{u}, \vec{v}\) និង \(\displaystyle \vec{w}\) ជាជ្រុងជាប់ដូចខាងក្រោម ដោយប្រើផលគុណចម្រុះនៃបីវ៉ិចទ័រ ៖

    1. ក. \(\displaystyle \vec{u} = \vec{i} + \vec{j}\), \(\displaystyle \vec{v} = \vec{j} + \vec{k}\), \(\displaystyle \vec{w} = \vec{i} + \vec{k}\)
    2. ខ. \(\displaystyle \vec{u} = (1,3,1)\), \(\displaystyle \vec{v} = (0,5,5)\), \(\displaystyle \vec{w} = (4,0,4)\) ។
  9. រកមាឌប្រលេពីប៉ែតដែលមានកំពូលដូចខាងក្រោម ៖

    1. ក. \(\displaystyle (0,0,0), (3,0,0), (0,5, 1), (3, 5, 1), (2, 0,5), (5, 0,5), (2, 5, 6), (5, 5, 6)\)
    2. ខ. \(\displaystyle (0,0,0), (1,1,0), (1, 0, 2), (0, 1, 1), (2, 1, 2), (1,1,3), (1, 2, 1), (2,2,3)\) ។

ចម្លើយលំហាត់

  1. 1. ក. \(\displaystyle \vec{j}\times\vec{i}=-\vec{k}\)   ខ. \(\displaystyle \vec{i}\times\vec{j}=\vec{k}\)   គ. \(\displaystyle \vec{j}\times\vec{k}=\vec{i}\)   ឃ. \(\displaystyle \vec{k}\times\vec{j}=-\vec{i}\)   ង. \(\displaystyle \vec{i}\times\vec{k}=-\vec{j}\)   ច. \(\displaystyle \vec{k}\times\vec{i}=\vec{j}\) ។
  2. 2. ក. \(\displaystyle \vec{u}\times\vec{v}=(-1,-1,-1)\) (ផ្ទៀងផ្ទាត់ \(\displaystyle (-1)(2)+(-1)(-3)+(-1)(1)=0\) និង \(\displaystyle (-1)(1)+(-1)(-2)+(-1)(1)=0\)) ។ ខ. \(\displaystyle \vec{u}\times\vec{v}=(-2,0,-1)\) ។ គ. \(\displaystyle \vec{u}\times\vec{v}=(0,0,54)\) ។ ឃ. \(\displaystyle \vec{u}\times\vec{v}=(0,42,0)\) ។ ង. \(\displaystyle \vec{u}\times\vec{v}=-2\vec{i}+3\vec{j}-\vec{k}\) ។ ច. \(\displaystyle \vec{u}\times\vec{v}=13\vec{i}+6\vec{j}-\vec{k}\) ។
  3. 3. ក. \(\displaystyle \vec{w}=\vec{u}\times\vec{v}=\left(-70,-23,\dfrac{57}{2}\right)\), \(\displaystyle |\vec{w}|=\dfrac{\sqrt{24965}}{2}\), វ៉ិចទ័រឯកតា \(\displaystyle \pm\dfrac{1}{\sqrt{24965}}(-140,-46,57)\) ។ ខ. \(\displaystyle \vec{w}=(60,24,156)\), \(\displaystyle |\vec{w}|=36\sqrt{22}\), វ៉ិចទ័រឯកតា \(\displaystyle \pm\dfrac{1}{3\sqrt{22}}(5,2,13)\) ។ គ. \(\displaystyle \vec{w}=\left(-\dfrac{71}{20},-\dfrac{11}{5},\dfrac{5}{4}\right)\), \(\displaystyle |\vec{w}|=\dfrac{\sqrt{7602}}{20}\), វ៉ិចទ័រឯកតា \(\displaystyle \pm\dfrac{1}{\sqrt{7602}}(-71,-44,25)\) ។ ឃ. \(\displaystyle \vec{w}=\left(-4,\dfrac{1}{3},0\right)\), \(\displaystyle |\vec{w}|=\dfrac{\sqrt{145}}{3}\), វ៉ិចទ័រឯកតា \(\displaystyle \pm\dfrac{1}{\sqrt{145}}(-12,1,0)\) ។
  4. 4. ក. \(\displaystyle |\vec{j}\times(\vec{j}+\vec{k})|=|\vec{i}|=1\) ។ ខ. \(\displaystyle |(1,1,1)\times(0,1,1)|=|(0,-1,1)|=\sqrt{2}\) ។ គ. \(\displaystyle |(3,2,-1)\times(1,2,3)|=|(8,-10,4)|=6\sqrt{5}\) ។ ឃ. \(\displaystyle |(2,-1,0)\times(-1,2,0)|=|(0,0,3)|=3\) ។
  5. 5. ក. \(\displaystyle \vec{AB}=(1,2,3)=\vec{CD}\) (ជាប្រលេឡូក្រាម) ; \(\displaystyle \vec{AC}=(5,4,1)\), ផ្ទៃក្រឡា \(\displaystyle |\vec{AB}\times\vec{AC}|=|(-10,14,-6)|=2\sqrt{83}\) ។ ខ. \(\displaystyle \vec{AB}=(3,2,3)=\vec{CD}\) (ជាប្រលេឡូក្រាម) ; \(\displaystyle \vec{AC}=(-2,2,0)\), ផ្ទៃក្រឡា \(\displaystyle |\vec{AB}\times\vec{AC}|=|(-6,-6,10)|=2\sqrt{43}\) ។
  6. 6. ក. \(\displaystyle \dfrac{1}{2}|(1,2,3)\times(-3,0,0)|=\dfrac{1}{2}|(0,-9,6)|=\dfrac{3\sqrt{13}}{2}\) ។ ខ. \(\displaystyle \dfrac{1}{2}|(-2,-2,-2)\times(-3,-1,-4)|=\dfrac{1}{2}|(6,-2,-4)|=\sqrt{14}\) ។ គ. \(\displaystyle \dfrac{1}{2}|(2,0,-5)\times(-3,-3,0)|=\dfrac{1}{2}|(-15,15,-6)|=\dfrac{9\sqrt{6}}{2}\) ។ ឃ. \(\displaystyle \dfrac{1}{2}|(1,2,0)\times(-2,1,0)|=\dfrac{1}{2}|(0,0,5)|=\dfrac{5}{2}\) ។
  7. 7. ក. \(\displaystyle 1\)   ខ. \(\displaystyle -1\)   គ. \(\displaystyle 6\)   ឃ. \(\displaystyle 0\) ។
  8. 8. ក. \(\displaystyle V=\left|\det\begin{pmatrix}1&1&0\\0&1&1\\1&0&1\end{pmatrix}\right|=2\)   ខ. \(\displaystyle V=\left|\det\begin{pmatrix}1&3&1\\0&5&5\\4&0&4\end{pmatrix}\right|=60\) ។
  9. 9. ក. ជ្រុងជាប់ \(\displaystyle (3,0,0),(0,5,1),(2,0,5)\) នោះ \(\displaystyle V=75\) ។ ខ. ជ្រុងជាប់ \(\displaystyle (1,1,0),(1,0,2),(0,1,1)\) នោះ \(\displaystyle V=3\) ។

ខ្លឹមសារ៖ សៀវភៅពុម្ពគណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី១២ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា · វាយអត្ថបទ គូររូបភាពឡើងវិញ និងរៀបចំលើអនឡាញដោយលោកគ្រូ សាន សុខលី សម្រាប់ការសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ និងមិនរកប្រាក់ចំណេញ។ មិនមែនជាការបោះពុម្ពផ្លូវការរបស់ក្រសួងទេ។