1. ទំព័រដើម
  2. ថ្នាក់ទី ១២
  3. មេរៀន
  4. ជំពូកទី ៦ · មេរៀនទី ២
២
ជំពូកទី ៦ : អាំងតេក្រាល · មេរៀនទី ២

អាំងតេក្រាលកំណត់

ឧទាហរណ៍ ១០ប្រតិបត្តិ ៣
✓វត្ថុបំណង
  1. កំណត់និយមន័យអាំងតេក្រាលនៃអនុគមន៍ជាប់លើចន្លោះបិទមួយ
  2. គណនាអាំងតេក្រាលកំណត់តាមលក្ខណៈគ្រឹះ
  3. គណនាអាំងតេក្រាលកំណត់ដោយប្រើអថេរជំនួស
  4. គណនាអាំងតេក្រាលកំណត់ដោយផ្នែក
  5. កំណត់អនុគមន៍ដែលកំណត់តាមអាំងតេក្រាលកំណត់ ។

A. និយមន័យ

ចំណោទ 1 : តាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញឱ្យឃើញថាចំនួនប្រជាជននៅក្នុងសហគមន៍មួយកើនឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំដោយអត្រានៃ \(\displaystyle t(x) = 5 + 3x\) ដែល \(\displaystyle x\) ជាចំនួនឆ្នាំ ។ រកកំណើនប្រជាជននៅរយៈពេល \(\displaystyle 8\) ឆ្នាំទៅមុខទៀត ។

តាង \(\displaystyle T(x)\) ជាកំណើនប្រជាជន គេបាន \(\displaystyle T(x)\) ជាអាំងតេក្រាលនៃ \(\displaystyle t(x)\) គេបាន \(\displaystyle T(x) = \int t(x)dx = \int (5 + 3x)dx = \int 5dx + 3\int xdx = 5x + \frac{3}{2}x^{2} + c\) ។ ប្រជាជនក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន \(\displaystyle T(0) = 5 \times 0 + \frac{3}{2} \times 0^{2} + c = c\) ។ កំណើនប្រជាជនរយៈពេល \(\displaystyle 8\) ឆ្នាំ \(\displaystyle T(8) = 5 \times 8 + \frac{3}{2} \times 8^{2} + c = 40 + 96 + c = 136 + c\) ដូច្នេះ កំណើនប្រជាជនរយៈពេល \(\displaystyle 8\) ឆ្នាំទៅមុខទៀត \(\displaystyle T(8) - T(0) = 136 + c - c = 136\) នាក់ ផលដកនេះ ហៅថាអាំងតេក្រាលកំណត់ពី \(\displaystyle 0\) ទៅ \(\displaystyle 8\) នៃ \(\displaystyle t(x)\) ។

ចំណោទ 2 : វត្ថុមួយផ្លាស់ទីតាមទិសដេកដោយល្បឿន \(\displaystyle V(t) = 5 + 3t^{2}\text{ m/mn}\) ។ រកកំណើនចម្ងាយនៃវត្ថុដែលត្រូវនឹងកំណើនពេលពីខណៈ \(\displaystyle t = 3\text{ mn}\) ទៅដល់ខណៈ \(\displaystyle t = 5\text{ mn}\) ។

តាង \(\displaystyle S(t)\) ជាចម្ងាយចរ នោះគេបាន \(\displaystyle S'(t) = V(t)\) ដូច្នេះ \(\displaystyle S(t) = \int V(t)dt = \int (5 + 3t^{2})dt = 5t + t^{3} + c\) ចម្ងាយចរនៃវត្ថុនៅខណៈ \(\displaystyle t = 3\text{ mn}\) គឺ \(\displaystyle S(3) = 5 \times 3 + 3^{3} + c = 42 + c\) ចម្ងាយចរនៃវត្ថុនៅខណៈ \(\displaystyle t = 5\text{ mn}\) គឺ \(\displaystyle S(5) = 5 \times 5 + 5^{3} + c = 150 + c\) ដូច្នេះ កំណើនចម្ងាយចរនៃវត្ថុនៅចន្លោះខណៈ \(\displaystyle t = 3\text{ mn}\) និង \(\displaystyle t = 5\text{ mn}\) \(\displaystyle S(5) - S(3) = 150 + c - 42 - c = 108\text{ m}\) ។ ផលដកនេះហៅថា អាំងតេក្រាលកំណត់ពី \(\displaystyle 3\) ទៅ \(\displaystyle 5\) នៃ \(\displaystyle V(t)\) ។

  • បើ \(\displaystyle F(x)\) និង \(\displaystyle G(x)\) ជាព្រីមីទីវនៃអនុគមន៍ \(\displaystyle f(x)\) នោះគេបាន \(\displaystyle F(x) = G(x) + c\)
  • បើ \(\displaystyle x = a\) គេបាន \(\displaystyle F(a) = G(a) + c\)
  • បើ \(\displaystyle x = b\) គេបាន \(\displaystyle F(b) = G(b) + c\)

គេបាន \(\displaystyle F(b) - F(a) = G(b) + c - G(a) - c = G(b) - G(a)\) ។ គេសង្កេតឃើញថាកាលណា \(\displaystyle x\) កើនពី \(\displaystyle a\) ទៅ \(\displaystyle b\) នោះកំណើននៃព្រីមីទីវ \(\displaystyle F(x)\) និង \(\displaystyle G(x)\) ស្មើគ្នាហើយមិនទាក់ទងនឹងចំនួនថេរ \(\displaystyle c\) ទេ ។ ផលដក \(\displaystyle F(b) - F(a)\) ហៅថាអាំងតេក្រាលកំណត់ពី \(\displaystyle a\) ទៅ \(\displaystyle b\) នៃអនុគមន៍ \(\displaystyle y = f(x)\) ។ គេកំណត់សរសេរ \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x)dx\) ។

និយមន័យ អាំងតេក្រាលកំណត់ពី \(\displaystyle a\) ទៅ \(\displaystyle b\) នៃអនុគមន៍ \(\displaystyle y = f(x)\) គឺជាកំណើននៃអនុគមន៍ព្រីមីទីវ \(\displaystyle F(x)\) ដែលត្រូវនឹងកំណើននៃ \(\displaystyle x\) ពី \(\displaystyle a\) ទៅ \(\displaystyle b\) ។ គេកំណត់សរសេរ \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x)dx = [F(x)]_{a}^{b} = F(b) - F(a)\) ។

!សម្គាល់
  • ក្នុងការគណនាអាំងតេក្រាលកំណត់គេតែងតែប្រើសញ្ញា \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x)dx = [F(x)]_{a}^{b} = F(b) - F(a)\) ឬ \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x)dx = F(x)\Big|_{a}^{b} = F(b) - F(a)\) ដែល \(\displaystyle a\) ជាគោលក្រោម និង \(\displaystyle b\) ជាគោលលើ ។
  • ផលដក \(\displaystyle F(b) - F(a)\) មិនទាក់ទងនឹងចំនួនថេរ \(\displaystyle c\) ទេ ។
•លំហាត់គំរូ

គណនា

  1. ក. \(\displaystyle \int_{1}^{3} x^{2}dx\)
  2. ខ. \(\displaystyle \int_{1}^{4} (2x^{2} - 4x + 5)dx\)
  3. គ. \(\displaystyle \int_{1}^{3} \left(x^{2} + \frac{1}{x} - e^{x}\right)dx\) ។
ដំណោះស្រាយ
  1. ក. \(\displaystyle \int_{1}^{3} x^{2}dx = \left[\frac{1}{3}x^{3}\right]_{1}^{3} = \left(\frac{1}{3} \cdot 3^{3}\right) - \left(\frac{1}{3} \cdot 1^{3}\right) = 9 - \frac{1}{3} = \frac{26}{3}\)
    ដូច្នេះ \(\displaystyle \int_{1}^{3} x^{2}dx = \frac{26}{3} \approx 8.6\) ។
  2. ខ.
    \[\begin{aligned} \int_{1}^{4} (2x^{2} - 4x + 5)dx &= \left[\frac{2}{3}x^{3} - 2x^{2} + 5x\right]_{1}^{4} \\ &= \left(\frac{2}{3} \cdot 4^{3} - 2 \cdot 4^{2} + 5 \cdot 4\right) - \left(\frac{2}{3} \cdot 1^{3} - 2 \cdot 1^{2} + 5 \cdot 1\right) \\ &= \frac{128}{3} - 32 + 20 - \frac{2}{3} + 2 - 5 = 27 \end{aligned}\]

    នាំឱ្យ \(\displaystyle \int_{1}^{4} (2x^{2} - 4x + 5)dx = 27\) ។

  3. គ.
    \[\begin{aligned} \int_{1}^{3} \left(x^{2} + \frac{1}{x} - e^{x}\right)dx &= \left[\frac{x^{3}}{3} + \ln x - e^{x}\right]_{1}^{3} = \left(\frac{3^{3}}{3} + \ln 3 - e^{3}\right) - \left(\frac{1^{3}}{3} + \ln 1 - e^{1}\right) \\ &= \frac{26}{3} + \ln 3 - e^{3} + e \end{aligned}\]

    ដូច្នេះ \(\displaystyle \int_{1}^{3} \left(x^{2} + \frac{1}{x} - e^{x}\right)dx = \frac{26}{3} + \ln 3 - e^{3} + e \approx -7.60198\) ។

✎ប្រតិបត្តិ

គណនាអាំងតេក្រាលខាងក្រោម៖

  1. ក. \(\displaystyle \int_{1}^{0} (-3x^{5} - 3x^{2} + 2x + 5)dx\)
  2. ខ. \(\displaystyle \int_{1}^{0} \left(\sqrt{x} - \frac{4}{\sqrt{x}}\right)dx\)
  3. គ. \(\displaystyle \int_{1}^{2} \left(x^{2} + \frac{1}{x} - 3e^{x}\right)dx\) ។
មើលចម្លើយ
  1. ក. \(\displaystyle -\frac{9}{2}\)
  2. ខ. \(\displaystyle \frac{22}{3}\)
  3. គ. \(\displaystyle \frac{7}{3} + \ln 2 - 3e^{2} + 3e\) ។

B. លក្ខណៈ

ឧទាហរណ៍ : គេមានអនុគមន៍ \(\displaystyle f(x) = 4x^{3}\)

\[\int_{-2}^{1} 4x^{3}dx = [x^{4}]_{-2}^{1} = 1^{4} - (-2)^{4} = -15\]
\[\int_{1}^{-2} 4x^{3}dx = [x^{4}]_{1}^{-2} = (-2)^{4} - 1^{4} = 15\]

ដូច្នេះ \(\displaystyle \int_{-2}^{1} 4x^{3}dx = -\int_{1}^{-2} 4x^{3}dx\) ។

  1. ក.

    បើអនុគមន៍ \(\displaystyle f\) កំណត់ និងជាប់លើចន្លោះ \(\displaystyle [a, b]\) នោះ \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x)dx = -\int_{b}^{a} f(x)dx\) ។
    សម្រាយបញ្ជាក់ : \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x)dx = F(b) - F(a) = -[F(a) - F(b)] = -\int_{b}^{a} f(x)dx\) ។
    នាំឱ្យ \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x)dx = -\int_{b}^{a} f(x)dx\) ។

    ឧទាហរណ៍ : គណនា \(\displaystyle \int_{10}^{10} e^{x}dx\)
    \(\displaystyle \int_{10}^{10} e^{x}dx = [e^{x}]_{10}^{10} = e^{10} - e^{10} = 0\) ។

  2. ខ.

    \(\displaystyle \int_{a}^{a} f(x)dx = 0\) ។
    សម្រាយបញ្ជាក់ : គេមាន \(\displaystyle \int_{a}^{a} f(x)dx = F(a) - F(a) = 0\) ពិត ។ ដូច្នេះ \(\displaystyle \int_{a}^{a} f(x)dx = 0\) ។

    ឧទាហរណ៍ : បង្ហាញថា \(\displaystyle \int_{0}^{4} 3e^{x}dx = \int_{0}^{2} 3e^{x}dx + \int_{2}^{4} 3e^{x}dx\)
    \(\displaystyle \int_{0}^{4} 3e^{x}dx = [3e^{x}]_{0}^{4} = 3e^{4} - 3e^{0} = 3e^{4} - 3\)
    \(\displaystyle \int_{0}^{2} 3e^{x}dx + \int_{2}^{4} 3e^{x}dx = [3e^{x}]_{0}^{2} + [3e^{x}]_{2}^{4} = 3e^{2} - 3e^{0} + 3e^{4} - 3e^{2} = 3e^{4} - 3\)
    ដូច្នេះ \(\displaystyle \int_{0}^{4} 3e^{x}dx = \int_{0}^{2} 3e^{x}dx + \int_{2}^{4} 3e^{x}dx\) ។

  3. គ.

    បើអនុគមន៍ \(\displaystyle f\) កំណត់ និងជាប់លើចន្លោះ \(\displaystyle [a, c]\) និង \(\displaystyle a < b < c\) នោះ \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x)dx + \int_{b}^{c} f(x)dx = \int_{a}^{c} f(x)dx\) ។
    សម្រាយបញ្ជាក់ :

    \[\int_{a}^{b} f(x)dx + \int_{b}^{c} f(x)dx = F(b) - F(a) + F(c) - F(b) = F(c) - F(a) = \int_{a}^{c} f(x)dx\]

    នាំឱ្យ \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x)dx + \int_{b}^{c} f(x)dx = \int_{a}^{c} f(x)dx\) ។

    ឧទាហរណ៍ : បង្ហាញថា \(\displaystyle \int_{0}^{\frac{\pi}{3}} 3\sin xdx = 3\int_{0}^{\frac{\pi}{3}} \sin xdx\)
    \(\displaystyle \int_{0}^{\frac{\pi}{3}} 3\sin xdx = [-3\cos x]_{0}^{\frac{\pi}{3}} = -3\cos\frac{\pi}{3} + 3\cos 0 = \frac{-3}{2} + 3 = \frac{3}{2}\)
    \(\displaystyle 3\int_{0}^{\frac{\pi}{3}} \sin xdx = 3[-\cos x]_{0}^{\frac{\pi}{3}} = 3\left(-\cos\frac{\pi}{3} + \cos 0\right) = -\frac{3}{2} + 3 = \frac{3}{2}\)
    ដូច្នេះ \(\displaystyle \int_{0}^{\frac{\pi}{3}} 3\sin xdx = 3\int_{0}^{\frac{\pi}{3}} \sin xdx\) ។

  4. ឃ. \(\displaystyle \int_{a}^{b} kf(x)dx = k\int_{a}^{b} f(x)dx\) ដែល \(\displaystyle k \in \mathbb{R}\) ។
    សម្រាយបញ្ជាក់ : \(\displaystyle k\int_{a}^{b} f(x)dx = k[F(b) - F(a)] = kF(b) - kF(a) = \int_{a}^{b} kf(x)dx\) ។
  5. ង.

    បើ \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x)dx\) និង \(\displaystyle \int_{a}^{b} g(x)dx\) មានន័យ នោះ \(\displaystyle \int_{a}^{b} [f(x) \pm g(x)]dx = \int_{a}^{b} f(x)dx \pm \int_{a}^{b} g(x)dx\) ។
    សម្រាយបញ្ជាក់ :

    \[\begin{aligned} \int_{a}^{b} [f(x) - g(x)]dx &= F(b) - G(b) - F(a) + G(a) \quad (F, G \text{ ជាព្រីមីទីវរៀងគ្នានៃ } f, g) \\ &= [F(b) - F(a)] - [G(b) - G(a)] \\ &= \int_{a}^{b} f(x)dx - \int_{a}^{b} g(x)dx \text{ ។} \end{aligned}\]
    \[\begin{aligned} \int_{a}^{b} [f(x) + g(x)]dx &= F(b) + G(b) - F(a) - G(a) \quad (F, G \text{ ជាព្រីមីទីវរៀងគ្នានៃ } f, g) \\ &= [F(b) - F(a)] + [G(b) - G(a)] \\ &= \int_{a}^{b} f(x)dx + \int_{a}^{b} g(x)dx \text{ ។} \end{aligned}\]

    ឧទាហរណ៍ : គណនា \(\displaystyle \int_{2}^{4} (4x - 5)dx + \int_{2}^{4} (5 - 6x)dx\)

    \[\begin{aligned} \int_{2}^{4} (4x - 5)dx + \int_{2}^{4} (5 - 6x)dx &= \int_{2}^{4} [(4x - 5) + (5 - 6x)]dx \\ &= \int_{2}^{4} -2xdx = [-x^{2}]_{2}^{4} = -16 + 4 = -12 \end{aligned}\]

    ដូច្នេះ \(\displaystyle \int_{2}^{4} (4x - 5)dx + \int_{2}^{4} (5 - 6x)dx = -12\) ។

  6. ច.

    បើ \(\displaystyle \int_{a}^{b} [\alpha f(x) + \beta g(x)]dx = \alpha \int_{a}^{b} f(x)dx + \beta \int_{a}^{b} g(x)dx\) ។

    ឧទាហរណ៍ : គណនា \(\displaystyle \int_{2}^{4} \left[\frac{3}{x^{2}} + \frac{1}{2}x\right]dx\)

    \[\begin{aligned} \int_{2}^{4} \left[\frac{3}{x^{2}} + \frac{1}{2}x\right]dx &= \int_{2}^{4} \frac{3}{x^{2}}dx + \int_{2}^{4} \frac{1}{2}xdx = 3\int_{2}^{4} \frac{1}{x^{2}}dx + \frac{1}{2}\int_{2}^{4} xdx \\ &= \left[-\frac{3}{x}\right]_{2}^{4} + \left[\frac{1}{4}x^{2}\right]_{2}^{4} = \frac{-3}{4} + \frac{3}{2} + \frac{1}{4}4^{2} - \frac{1}{4}2^{2} = \frac{-3 + 6}{4} + 3 = \frac{15}{4} \text{ ។} \end{aligned}\]

C. គណនាអាំងតេក្រាលកំណត់ដោយប្តូរអថេរ

បើ \(\displaystyle u = g(x)\) ជាប់ និងមានដេរីវេលើ \(\displaystyle [a, b]\) នោះ \(\displaystyle \int_{a}^{b} f[g(x)]g'(x)dx = \int_{g(a)}^{g(b)} f(u)du\) ។

សម្រាយបញ្ជាក់ : តាង \(\displaystyle F\) ជាព្រីមីទីវនៃ \(\displaystyle f\) នោះ \(\displaystyle F' = f\) និង

\[\int_{a}^{b} f[g(x)]g'(x)dx = \int_{a}^{b} F'(g(x))g'(x)dx = \Big[F[g(x)]\Big]_{a}^{b} = F[g(b)] - F[g(a)] = \int_{g(a)}^{g(b)} f(u)du \text{ ។}\]
•លំហាត់គំរូ

គណនា

  1. ក. \(\displaystyle \int_{0}^{2} x(x^{2} + 1)^{3}dx\)
  2. ខ. \(\displaystyle \int_{1}^{2} \frac{3x^{2}}{(x^{3} + 1)^{2}}dx\) ។
ដំណោះស្រាយ
  1. ក. គណនា \(\displaystyle \int_{0}^{2} x(x^{2} + 1)^{3}dx\)
    តាង \(\displaystyle u = x^{2} + 1\), \(\displaystyle du = 2xdx\) ឬ \(\displaystyle \frac{1}{2}du = xdx\)
    បើ \(\displaystyle x = 0\) នោះ \(\displaystyle u = 1\)
    បើ \(\displaystyle x = 2\) នោះ \(\displaystyle u = 5\)
    គេបាន \(\displaystyle \int_{0}^{2} x(x^{2} + 1)^{3}dx = \int_{1}^{5} u^{3}\frac{1}{2}du = \frac{1}{2}\int_{1}^{5} u^{3}du = \left[\frac{u^{4}}{8}\right]_{1}^{5} = \frac{625}{8} - \frac{1}{8} = 78\)
    នាំឱ្យ \(\displaystyle \int_{0}^{2} x(x^{2} + 1)^{3}dx = 78\) ។
  2. ខ. គណនា \(\displaystyle \int_{1}^{2} \frac{3x^{2}}{(x^{3} + 1)^{2}}dx\)
    តាង \(\displaystyle u = x^{3} + 1\), \(\displaystyle du = 3x^{2}dx\)
    បើ \(\displaystyle x = 1\) នោះ \(\displaystyle u = 2\)
    បើ \(\displaystyle x = 2\) នោះ \(\displaystyle u = 9\)
    គេបាន \(\displaystyle \int_{1}^{2} \frac{3x^{2}}{(x^{3} + 1)^{2}}dx = \int_{2}^{9} \frac{1}{u^{2}}du = \left[-\frac{1}{u}\right]_{2}^{9} = -\frac{1}{9} + \frac{1}{2} = \frac{7}{18}\)
    ដូច្នេះ \(\displaystyle \int_{1}^{2} \frac{3x^{2}}{(x^{3} + 1)^{2}}dx = \frac{7}{18}\) ។
✎ប្រតិបត្តិ

គណនាអាំងតេក្រាលខាងក្រោម៖

  1. ក. \(\displaystyle \int_{0}^{4} \frac{x + 1}{(x^{2} + 2x + 2)^{3}}dx\)
  2. ខ. \(\displaystyle \int_{1}^{2} \frac{x + 2}{\sqrt{x^{2} + 4x + 1}}dx\)
  3. គ. \(\displaystyle \int_{1}^{4} \frac{e^{\sqrt{x}}}{\sqrt{x}}dx\) ។
មើលចម្លើយ
  1. ក. \(\displaystyle \frac{21}{338}\)
  2. ខ. \(\displaystyle \sqrt{13} - \sqrt{6}\)
  3. គ. \(\displaystyle 2(e^{2} - e)\) ។

D. រូបមន្តអាំងតេក្រាលដោយផ្នែក

បើ \(\displaystyle f\) និង \(\displaystyle g\) ជាអនុគមន៍ជាប់លើចន្លោះ \(\displaystyle [a, b]\) និងមានដេរីវេលើចន្លោះ \(\displaystyle (a, b)\) នោះ \(\displaystyle \int_{a}^{b} f(x) \cdot g'(x)dx = [f(x) \cdot g(x)]_{a}^{b} - \int_{a}^{b} g(x) \cdot f'(x)dx\) ។

សម្រាយបញ្ជាក់ : គេបាន \(\displaystyle (f(x) \cdot g(x))' = f'(x) \cdot g(x) + f(x) \cdot g'(x)\)

\[\int_{a}^{b} (f(x) \cdot g(x))'dx = \int_{a}^{b} f(x) \cdot g'(x)dx + \int_{a}^{b} g(x) \cdot f'(x)dx\]
\[\int_{a}^{b} f(x) \cdot g'(x)dx + \int_{a}^{b} g(x) \cdot f'(x)dx = [f(x) \cdot g(x)]_{a}^{b}\]
\[\int_{a}^{b} f(x) \cdot g'(x)dx = [f(x) \cdot g(x)]_{a}^{b} - \int_{a}^{b} g(x) \cdot f'(x)dx \text{ ។}\]
•លំហាត់គំរូ

គណនា \(\displaystyle A = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} x\cos xdx\), \(\displaystyle B = \int_{0}^{1} xe^{x}dx\) ។

ដំណោះស្រាយ
  • គណនា \(\displaystyle A = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} x\cos xdx\)
    តាង \(\displaystyle f(x) = x\), \(\displaystyle f'(x) = 1\)
    \(\displaystyle g(x) = \sin x\), \(\displaystyle g'(x) = \cos x\)

    \[\begin{aligned} A &= \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} x\cos xdx = [x\sin x]_{0}^{\frac{\pi}{2}} - \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \sin xdx \\ &= \frac{\pi}{2}\sin\frac{\pi}{2} - 0 + [\cos x]_{0}^{\frac{\pi}{2}} = \frac{\pi}{2} + 0 - 1 = \frac{\pi}{2} - 1 \end{aligned}\]

    ដូច្នេះ \(\displaystyle A = \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} x\cos xdx = \frac{\pi}{2} - 1\) ។

  • គណនា \(\displaystyle B = \int_{0}^{1} xe^{x}dx\)
    តាង \(\displaystyle f(x) = x\), \(\displaystyle f'(x) = 1\)
    \(\displaystyle g(x) = e^{x}\), \(\displaystyle g'(x) = e^{x}\)

    \[B = \int_{0}^{1} xe^{x}dx = [xe^{x}]_{0}^{1} - \int_{0}^{1} e^{x}dx = e - 0 - [e^{x}]_{0}^{1} = e - e + 1 = 1\]

    ដូច្នេះ \(\displaystyle B = \int_{0}^{1} xe^{x}dx = 1\) ។

✎ប្រតិបត្តិ

គណនា

  1. ក. \(\displaystyle A = \int_{0}^{2} xe^{2x}dx\)
  2. ខ. \(\displaystyle B = \int_{0}^{\frac{\pi}{3}} x\sin xdx\)
  3. គ. \(\displaystyle C = \int_{1}^{e} x\ln xdx\) ។
មើលចម្លើយ
  1. ក. \(\displaystyle A = \frac{3e^{4} + 1}{4}\)
  2. ខ. \(\displaystyle B = -\frac{\pi}{6} + \frac{\sqrt{3}}{2}\)
  3. គ. \(\displaystyle C = \frac{e^{2} + 1}{4}\) ។

E. ការអនុវត្តលើអាំងតេក្រាល

•លំហាត់គំរូ

ក្រុមហ៊ុនលក់រថយន្តមួយទទួលប្រាក់ចំណេញតាមបម្រែបម្រួលនៃរថយន្តដែលបានលក់ ។ អត្រាប្រាក់ចំណេញបន្ថែមកំណត់ដោយអនុគមន៍ \(\displaystyle P(x) = 30 - 0.28x\) ដែល \(\displaystyle x\) ជាចំនួនរថយន្តនិង \(\displaystyle P(x)\) គិតជាសែនរៀល ។ រកបម្រែបម្រួលនៃប្រាក់ចំណេញពីការលក់រថយន្តចាប់ពីចំនួន \(\displaystyle 10\) ទៅ \(\displaystyle 30\) គ្រឿង ។

ដំណោះស្រាយ

បម្រែបម្រួលនៃប្រាក់ចំណេញពីការលក់រថយន្តចាប់ពីចំនួន \(\displaystyle 10\) ទៅ \(\displaystyle 30\) គ្រឿង អាចគណនាតាមអាំងតេក្រាលកំណត់នៃអនុគមន៍ប្រាក់ចំណេញបន្ថែម \(\displaystyle P(x) = 30 - 0.28x\) ពី \(\displaystyle 10\) ទៅ \(\displaystyle 30\) គេបាន

\[\begin{aligned} \int_{10}^{30} P(x)dx &= \int_{10}^{30} (30 - 0.28x)dx \\ &= \left[30x - \frac{0.28x^{2}}{2}\right]_{10}^{30} \\ &= \left(30 \cdot 30 - \frac{0.28 \cdot 30^{2}}{2}\right) - \left(30 \cdot 10 - \frac{0.28 \cdot 10^{2}}{2}\right) = 488 \end{aligned}\]

ដូច្នេះ បម្រែបម្រួលនៃប្រាក់ចំណេញពីការលក់រថយន្តចាប់ពីចំនួន \(\displaystyle 10\) ទៅ \(\displaystyle 30\) គ្រឿងគឺ \(\displaystyle 488\) (គិតជាសែនរៀល) ឬ \(\displaystyle 48\,800\,000\) រៀល ។

លំហាត់

  1. គណនាតម្លៃនៃ

    1. ក. \(\displaystyle \int_{1}^{2} f(x)dx + \int_{2}^{1} f(x)dx\)
    2. ខ. \(\displaystyle \int_{1}^{1} \frac{f(x)}{3}dx\) ។
  2. គេមាន \(\displaystyle f\) និង \(\displaystyle g\) ជាអនុគមន៍ជាប់ហើយ \(\displaystyle \int_{1}^{2} f(x)dx = -4\), \(\displaystyle \int_{1}^{5} f(x)dx = 6\), \(\displaystyle \int_{1}^{5} g(x)dx = 8\) ។ គណនា

    1. ក. \(\displaystyle \int_{2}^{5} f(x)dx\)
    2. ខ. \(\displaystyle \int_{5}^{1} [-4f(x)]dx\)
    3. គ. \(\displaystyle \int_{1}^{5} [4f(x) - 2g(x)]dx\) ។
  3. ចូរគណនាតម្លៃនៃ \(\displaystyle k\) បើ \(\displaystyle \int_{1}^{k} \frac{1}{\sqrt{2x - 1}}dx = 2\) ។
  4. គណនា

    1. ក. \(\displaystyle \int_{1}^{4} (3x^{2} + 1)dx\)
    2. ខ. \(\displaystyle \int_{0}^{1} (3x^{2} - 2x)^{2}dx\)
    3. គ. \(\displaystyle \int_{4}^{9} \frac{2}{\sqrt{x}}dx\)
    4. ឃ. \(\displaystyle \int_{2}^{4} \sqrt{x - 2}dx\)
    5. ង. \(\displaystyle \int_{2}^{4} \sqrt[3]{x - 2}dx\)
    6. ច. \(\displaystyle \int_{-4}^{0} \frac{1}{\sqrt{4 - x}}dx\)
    7. ឆ. \(\displaystyle \int_{5}^{1} \frac{1}{\sqrt{3x + 1}}dx\)
    8. ជ. \(\displaystyle \int_{1}^{3} 5x(x^{2} - 7)^{3}dx\)
    9. ឈ. \(\displaystyle \int_{0}^{2} 3x^{2}\sqrt{x^{3} + 1}dx\)
    10. ញ. \(\displaystyle \int_{1}^{2} \frac{x + 2}{\sqrt{x^{2} + 4x + 1}}dx\)
    11. ដ. \(\displaystyle \int_{1}^{4} \left(\frac{3 - \sqrt{x}}{\sqrt{x}}\right)dx\)
    12. ឋ. \(\displaystyle \int_{0}^{4} \left[\frac{x + 1}{(x^{2} + 2x + 2)^{3}}\right]dx\) ។
  5. គណនា

    1. ក. \(\displaystyle \int_{1}^{2} 3e^{4x}dx\)
    2. ខ. \(\displaystyle \int_{0}^{1} 3x^{3}e^{2x^{4}}dx\)
    3. គ. \(\displaystyle \int_{1}^{4} \frac{e^{\sqrt{x}}}{\sqrt{x}}dx\)
    4. ឃ. \(\displaystyle \int_{1}^{3} 3e^{2x}(e^{-2x} - 1)dx\)
    5. ង. \(\displaystyle \int_{0}^{1} xe^{2x^{2}}dx\) ។
  6. គណនា

    1. ក. \(\displaystyle \int_{0}^{1} \frac{2x^{2}}{1 + 2x^{3}}dx\)
    2. ខ. \(\displaystyle \int_{0}^{1} \frac{dx}{2 + 3x}\)
    3. គ. \(\displaystyle \int_{0}^{2} \frac{x}{(1 + x^{2})}dx\)
    4. ឃ. \(\displaystyle \int_{1}^{e} \frac{(\ln x)^{2}}{x}dx\)
    5. ង. \(\displaystyle \int_{0}^{\ln 2} \frac{e^{x}}{4e^{x} - 2}dx\)
    6. ច. \(\displaystyle \int_{0}^{\frac{\pi}{3}} \tan xdx\)
    7. ឆ. \(\displaystyle \int_{1}^{e} \frac{(1 + \ln x)^{2}}{2x}dx\)
    8. ជ. \(\displaystyle \int_{e}^{e^{2}} \frac{1}{x\ln x}dx\) ។
  7. សហគ្រាសមួយទទួលបានប្រាក់ចំណូលបន្ថែមពីការលក់ផលិតផលប្រើប្រាស់ចំនួន \(\displaystyle t\) គ្រឿង ។ បើអត្រានៃចំណូលបន្ថែមកំណត់ដោយអនុគមន៍ \(\displaystyle R'(t) = 180 + 0.2t\) (គិតជាពាន់រៀល) ក្នុងមួយគ្រឿង ។ រកបម្រែបម្រួលនៃប្រាក់ចំណូលក្នុងការលក់កើនឡើងពីចំនួន \(\displaystyle 30\) ទៅ \(\displaystyle 40\) គ្រឿង ។

ចម្លើយលំហាត់

  1. 1. ក. \(\displaystyle \int_{1}^{2} f(x)dx - \int_{1}^{2} f(x)dx = 0\) ។ ខ. \(\displaystyle \int_{1}^{1} \frac{f(x)}{3}dx = 0\) ។
  2. 2. ក. \(\displaystyle \int_{2}^{5} f(x)dx = \int_{1}^{5} f(x)dx - \int_{1}^{2} f(x)dx = 6 - (-4) = 10\) ។ ខ. \(\displaystyle \int_{5}^{1} [-4f(x)]dx = 4\int_{1}^{5} f(x)dx = 24\) ។ គ. \(\displaystyle 4(6) - 2(8) = 8\) ។
  3. 3. \(\displaystyle \left[\sqrt{2x-1}\right]_{1}^{k} = \sqrt{2k-1} - 1 = 2 \implies \sqrt{2k-1} = 3 \implies 2k-1 = 9 \implies k = 5\) ។
  4. 4. ក. \(\displaystyle 66\) ។ ខ. \(\displaystyle \frac{2}{15}\) ។ គ. \(\displaystyle 4\) ។ ឃ. \(\displaystyle \frac{4\sqrt{2}}{3}\) ។ ង. \(\displaystyle \frac{3\sqrt[3]{2}}{2}\) ។ ច. \(\displaystyle 4\sqrt{2} - 4\) ។ ឆ. \(\displaystyle -\frac{4}{3}\) ។ ជ. \(\displaystyle -800\) ។ ឈ. \(\displaystyle \frac{52}{3}\) ។ ញ. \(\displaystyle \sqrt{13} - \sqrt{6}\) ។ ដ. \(\displaystyle 3\) ។ ឋ. \(\displaystyle \frac{21}{338}\) ។
  5. 5. ក. \(\displaystyle \frac{3}{4}(e^{8} - e^{4})\) ។ ខ. \(\displaystyle \frac{3}{8}(e^{2} - 1)\) ។ គ. \(\displaystyle 2(e^{2} - e)\) ។ ឃ. \(\displaystyle 6 - \frac{3}{2}(e^{6} - e^{2})\) ។ ង. \(\displaystyle \frac{1}{4}(e^{2} - 1)\) ។
  6. 6. ក. \(\displaystyle \frac{1}{3}\ln 3\) ។ ខ. \(\displaystyle \frac{1}{3}\ln\frac{5}{2}\) ។ គ. \(\displaystyle \frac{1}{2}\ln 5\) ។ ឃ. \(\displaystyle \frac{1}{3}\) ។ ង. \(\displaystyle \frac{1}{4}\ln 3\) ។ ច. \(\displaystyle \ln 2\) ។ ឆ. \(\displaystyle \frac{7}{6}\) ។ ជ. \(\displaystyle \ln 2\) ។
  7. 7. \(\displaystyle \int_{30}^{40} (180 + 0.2t)dt = [180t + 0.1t^{2}]_{30}^{40} = (7200 + 160) - (5400 + 90) = 1870\) (ពាន់រៀល) \(\displaystyle = 1\,870\,000\) រៀល ។

ខ្លឹមសារ៖ សៀវភៅពុម្ពគណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី១២ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា · វាយអត្ថបទ គូររូបភាពឡើងវិញ និងរៀបចំលើអនឡាញដោយលោកគ្រូ សាន សុខលី សម្រាប់ការសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ និងមិនរកប្រាក់ចំណេញ។ មិនមែនជាការបោះពុម្ពផ្លូវការរបស់ក្រសួងទេ។