▶ វីដេអូមេរៀន
វីដេអូពន្យល់មេរៀននេះ កំពុងរៀបចំ។ ក្នុងពេលនេះ សូមអានមេរៀនខាងក្រោមសិន។
វត្ថុបំណង
- បង្ហាញសញ្ញាណចំនួនគត់និងតាងចំនួនគត់លើបន្ទាត់ចំនួន
- ធ្វើប្រមាណវិធីទាំងបួន(បូក ដក គុណ និងចែក)លើចំនួនគត់
- គណនាការ៉េ គូប និងឫសការ៉េ ឫសគូបនៃចំនួនគត់
- ដោះស្រាយចំណោទដែលទាក់ទងនិងចំនួនគត់
1. សញ្ញាណចំនួនគត់
ប្រព័ន្ធរបាប់ដែលគេប្រើសព្វថ្ងៃនេះហៅថា ប្រព័ន្ធរបាប់ហ៊ុនឌូអារ៉ាប់ ។ ប្រព័ន្ធរបាប់គោលដប់នេះមានលេខ \(\displaystyle 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8\) និង \(\displaystyle 9\) ។ លេខទាំងដប់នេះ៖ អាចសរសេរបានជាចំនួន ។
ឧទាហរណ៍ ៖ មួយពាន់ប្រាំបួនរយហាសិបបី តាងដោយ \(\displaystyle 1953\) ។
ចំនួន \(\displaystyle 0, 1, 2, 3, 4, \dots\) ហៅថា ចំនួនគត់ ។
ចំនួនគត់ \(\displaystyle 1, 2, 3, 4, \dots\) ដែលគ្មាន \(\displaystyle 0\) ហៅថា ចំនួនគត់ធម្មជាតិ ។
គេតាងចំនួនគត់ ដោយចំណុចនៅលើបន្ទាត់មួយហៅថា បន្ទាត់ចំនួន ។
គេសង្កេតឃើញថា ចំនួនគត់មានច្រើនរាប់មិនអស់ដែលគេពុំអាចរាប់វាអស់បានទេ មានន័យថា បើគេមានចំនួនគត់មួយ គេនឹងមានចំនួនគត់មួយទៀតធំបន្ទាប់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ចំនួនគត់ធំបន្ទាប់ពី \(\displaystyle 10\) គឺ \(\displaystyle 11\) ។
✎ ពិនិត្យខ្លួនឯង៖ សញ្ញាណចំនួនគត់ (៦ សំណួរ)
សាកល្បងដោះស្រាយដោយខ្លួនឯង រួចចុច «ពិនិត្យ» ដើម្បីដឹងចម្លើយ និងមើលដំណោះស្រាយ។
2. លំដាប់នៃចំនួនគត់
នៅលើបន្ទាត់ចំនួន គេសង្កេតឃើញថា \(\displaystyle 7\) ធំជាង \(\displaystyle 4\) ហើយ \(\displaystyle 7\) នៅខាងស្តាំ \(\displaystyle 4\) គេកំណត់សរសេរ \(\displaystyle 7>4\)
\(\displaystyle 7\) តូចជាង \(\displaystyle 10\) ហើយ \(\displaystyle 7\) នៅខាងឆ្វេង \(\displaystyle 10\) គេកំណត់សរសេរ \(\displaystyle 7<10\) ។
ឧទាហរណ៍ ៖ \(\displaystyle 0<1<2<3<4<5<6<7\dots\)
- គ្រប់ចំនួនគត់ដែលស្ថិតនៅខាងស្តាំ ធំជាងចំនួនគត់ដែលស្ថិតនៅខាងឆ្វេង
- គ្រប់ចំនួនគត់ដែលស្ថិតនៅខាងឆ្វេង តូចជាងចំនួនគត់ដែលស្ថិតនៅខាងស្តាំ ។
កំណត់ផ្នែកនៃបន្ទាត់ចំនួនដែលមានចំណុចតាងចំនួនគត់ “ ធំជាង 4 និងតូចជាង 11 ” ។ កំណត់ចំនួនទាំងនោះ ។
ចំនួនធំជាង \(\displaystyle 4\) គឺចំនួនដែលនៅខាងស្ដាំវាចាប់ពី \(\displaystyle 5\) ទៅខាងស្តាំ
ចំនួនតូចជាង \(\displaystyle 11\) គឺចំនួនដែលនៅខាងឆ្វេងវាចាប់ពី \(\displaystyle 10\) មកខាងឆ្វេង
ដូច្នេះចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងផ្នែកបន្ទាត់ចំនួននោះគឺ \(\displaystyle 5, 6, 7, 8, 9, 10\) ។
បើគេរៀបឆ្លាស់លេខ \(\displaystyle 3, 4, 5\) តើគេអាចបង្កើតចំនួនផ្សេងៗគ្នាបានប៉ុន្មាន? តើចំនួនធំបំផុតស្មើនឹងប៉ុន្មាន? ចំនួនតូចបំផុតស្មើនឹងប៉ុន្មាន?
គេបាន \(\displaystyle 6\) ចំនួនគឺ \(\displaystyle 345, 435, 543, 354, 453, 534\) ចំនួនធំបំផុតគឺចំនួន \(\displaystyle 543\) និងចំនួន \(\displaystyle 345\) ជាចំនួនតូចបំផុត ។
កំណត់ផ្នែកនៃបន្ទាត់ចំនួនដែលមានចំណុចតាងចំនួនគត់តូចជាង \(\displaystyle 19\) ហើយធំជាង \(\displaystyle 8\) ។
មើលចម្លើយ
តាង \(\displaystyle n\) ជាចំនួនគត់ដែលត្រូវកំណត់នៅលើបន្ទាត់ចំនួន ។
តាមបម្រាប់ប្រធាន ចំនួនគត់ \(\displaystyle n\) ត្រូវតែធំជាង \(\displaystyle 8\) និងតូចជាង \(\displaystyle 19\) នោះយើងបាន ៖
ចំនួនគត់ដែលនៅចន្លោះពី \(\displaystyle 8\) ទៅ \(\displaystyle 19\) (ដោយមិនរាប់បញ្ចូល \(\displaystyle 8\) និង \(\displaystyle 19\)) រួមមាន ៖
ដូចនេះ ផ្នែកនៃបន្ទាត់ចំនួនដែលត្រូវកំណត់ គឺជាកំណាត់បន្ទាត់ចន្លោះពីចំណុច \(\displaystyle 8\) ទៅ \(\displaystyle 19\) ដែលតាងដោយបណ្តាចំណុចនៃចំនួនគត់ ៖
✎ ពិនិត្យខ្លួនឯង៖ លំដាប់នៃចំនួនគត់ (៨ សំណួរ)
សាកល្បងដោះស្រាយដោយខ្លួនឯង រួចចុច «ពិនិត្យ» ដើម្បីដឹងចម្លើយ និងមើលដំណោះស្រាយ។
3. ចំនួនគត់គូនិងចំនួនគត់សេស
ឧទាហរណ៍ 1 ៖ ចំនួនគត់ \(\displaystyle 2, 4, 6, 8\dots\) ជាចំនួនគត់ចែកដាច់នឹង \(\displaystyle 2\) ។ ចំនួននេះហៅថា ចំនួនគត់គូ ។
ឧទាហរណ៍ 2 ៖ ចំនួនគត់ \(\displaystyle 1, 3, 5, 7\dots\) ជាចំនួនដែលមិនអាចចែកដាច់នឹង \(\displaystyle 2\) ។ ចំនួននេះហៅថា ចំនួនគត់សេស ។
- ចំនួនគត់គូ គឺគ្រប់ចំនួនគត់ដែលចែកដាច់នឹង \(\displaystyle 2\)
- ចំនួនគត់សេស គឺគ្រប់ចំនួនគត់ដែលចែកមិនដាច់នឹង \(\displaystyle 2\) ។
រកគ្រប់ចំនួនគត់គូនៅចន្លោះ \(\displaystyle 20\) និង \(\displaystyle 43\) ។
ចំនួនគត់គូនៅចន្លោះ \(\displaystyle 20\) និង \(\displaystyle 43\) គឺ \(\displaystyle 22, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 36, 38, 40\) និង \(\displaystyle 42\) ។
ក. រកគ្រប់ចំនួនគត់សេស \(\displaystyle n\) ដែល \(\displaystyle 84<n<99\) ។
ខ. រកគ្រប់ចំនួនគត់គូ \(\displaystyle n\) ដែល \(\displaystyle 72<n\le 90\) ។
មើលចម្លើយ
- ក.
រកគ្រប់ចំនួនគត់សេស \(\displaystyle n\) ដែល \(\displaystyle 84 < n < 99\) ៖
ចំនួនគត់សេស គឺជាចំនួនគត់ដែលចែកមិនដាច់នឹង \(\displaystyle 2\) (មានលេខខ្ទង់រាយជា \(\displaystyle 1, 3, 5, 7, 9\)) ។
ដោយ \(\displaystyle 84 < n < 99\) នោះ \(\displaystyle n\) ត្រូវតែជាចំនួនគត់សេសដែលធំជាង \(\displaystyle 84\) និងតូចជាង \(\displaystyle 99\) ។
ដូចនេះ គ្រប់ចំនួនគត់សេស \(\displaystyle n\) ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់លក្ខខណ្ឌគឺ ៖
\[n \in \{85, 87, 89, 91, 93, 95, 97\}\] - ខ.
រកគ្រប់ចំនួនគត់គូ \(\displaystyle n\) ដែល \(\displaystyle 72 < n \le 90\) ៖
ចំនួនគត់គូ គឺជាចំនួនគត់ដែលចែកដាច់នឹង \(\displaystyle 2\) (មានលេខខ្ទង់រាយជា \(\displaystyle 0, 2, 4, 6, 8\)) ។
ដោយ \(\displaystyle 72 < n \le 90\) នោះ \(\displaystyle n\) ត្រូវតែជាចំនួនគត់គូដែលធំជាង \(\displaystyle 72\) និងតូចជាង ឬស្មើ \(\displaystyle 90\) (រាប់បញ្ចូលទាំង \(\displaystyle 90\)) ។
ដូចនេះ គ្រប់ចំនួនគត់គូ \(\displaystyle n\) ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់លក្ខខណ្ឌគឺ ៖
\[n \in \{74, 76, 78, 80, 82, 84, 86, 88, 90\}\]
✎ ពិនិត្យខ្លួនឯង៖ ចំនួនគត់គូ និងចំនួនគត់សេស (៦ សំណួរ)
សាកល្បងដោះស្រាយដោយខ្លួនឯង រួចចុច «ពិនិត្យ» ដើម្បីដឹងចម្លើយ និងមើលដំណោះស្រាយ។
4. ប្រមាណវិធីលើចំនួនគត់
4.1. វិធីបូកនិងដកនៃចំនួនគត់
ក. រកផលបូកនៃចំនួន \(\displaystyle 735\) និង \(\displaystyle 196\)
ដូច្នេះ \(\displaystyle 735+196=931\) ។
ខ. រកផលបូកនៃចំនួន \(\displaystyle 680, 302\) និង \(\displaystyle 96\) ។
ដូច្នេះ \(\displaystyle 680+302+96=1078\) ។
នៅក្នុងសាលារៀនមួយមានសិស្សថ្នាក់ទី \(\displaystyle 7\) ចំនួន \(\displaystyle 589\) នាក់ ថ្នាក់ទី \(\displaystyle 8\) ចំនួន \(\displaystyle 546\) នាក់និងថ្នាក់ទី \(\displaystyle 9\) ចំនួន \(\displaystyle 503\) នាក់ ។ រកចំនួនសិស្សសរុបនៅក្នុងសាលារៀន ។
ចំនួនសិស្សសរុបគឺ \(\displaystyle 589 + 546 + 503 = 1638\) នាក់ ។
ឧទាហរណ៍ 3 ៖ ក. រកផលដករវាងចំនួន \(\displaystyle 903\) និង \(\displaystyle 347\)
ដូច្នេះ \(\displaystyle 903-347=556\) ។
ខ. ធ្វើវិធីដកនៃចំនួន \(\displaystyle 8023-4571\)
ដូច្នេះ \(\displaystyle 8023-4571 = 3452\) ។
ឧទាហរណ៍ 4 ៖ ឆ្នាំនេះពូសុខប្រមូលផលសណ្តែកខៀវនិងសណ្តែកសៀងបានចំនួន \(\displaystyle 3250 \text{ kg}\) ក្នុងនោះគាត់ដឹងថាគាត់បានសណ្តែកខៀវចំនួន \(\displaystyle 1598 \text{ kg}\) ។ តើពូសុខបានផលសណ្តែកសៀងប៉ុន្មានគីឡូក្រាម?
ផលដករវាងម៉ាសសណ្តែកសរុប និងម៉ាសសណ្តែកខៀវ \(\displaystyle 3250-1598 = 1652\)
ដូច្នេះ៖ពូសុខបានផលសណ្តែកសៀងចំនួន \(\displaystyle 1652 \text{ kg}\) ។
សម្គាល់៖ គេសង្កេតឃើញថា ផលបូកម៉ាសសណ្តែកខៀវនិងម៉ាសសណ្តែកសៀងគឺ \(\displaystyle 1598+1652=3250\)
ផលដកម៉ាសសណ្តែកសរុបនិងម៉ាសសណ្តែកខៀវគឺ \(\displaystyle 3250-1598=1652\)
ផលដកម៉ាសសណ្តែកសរុបនិងម៉ាសសណ្តែកសៀងគឺ \(\displaystyle 3250 - 1652=1598\) ។
- បើ \(\displaystyle a+b=c\) នោះ \(\displaystyle a=c-b\) និង \(\displaystyle b=c-a\)
- បើ \(\displaystyle a-b=c\) នោះ \(\displaystyle a=c+b\) និង \(\displaystyle b=a-c\) ។
តារាងខាងក្រោមនេះ៖ បង្ហាញពីចំនួនភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិដែលបានទិញសំបុត្រចូលទស្សនាប្រាសាទអង្គរវត្តក្នុងខែកុម្ភៈ មីនា និងមេសា ។ រកចំនួនភ្ញៀវទេសចរសរុបក្នុងរយៈពេលបីខែ ។
| ខែ | កុម្ភៈ | មីនា | មេសា |
| ចំនួនភ្ញៀវ | \(\displaystyle 58 930\) | \(\displaystyle 47 650\) | \(\displaystyle 73 280\) |
ចំនួនភ្ញៀវទេសចរក្នុងរយៈពេលបីខែ \(\displaystyle 58 930+47 650+73 280 = 179 860\) នាក់
ដូច្នេះភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិដែលបានចូលទស្សនាប្រាសាទអង្គរវត្តក្នុងរយៈពេលបីខែ មានចំនួន \(\displaystyle 179 860\) នាក់ ។
គណនាផលបូកនិងផលដកខាងក្រោម៖
ក. \(\displaystyle 46382+6948+164968+1896\)
ខ. \(\displaystyle 1712366-492135-54201\) ។
មើលចម្លើយ
- ក.
គណនា \(\displaystyle 46382 + 6948 + 164968 + 1896\) ៖
អនុវត្តវិធីបូកពីឆ្វេងទៅស្តាំតាមលំដាប់ ៖
\[46382 + 6948 = 53330\]\[53330 + 164968 = 218298\]\[218298 + 1896 = 220194\](ឬអាចតម្រៀបលេខតាមជួរឈរបូកចូលគ្នា ៖ \(\displaystyle 46382 + 6948 + 164968 + 1896 = 220194\)) ។
ដូចនេះ \(\displaystyle 46382 + 6948 + 164968 + 1896 = 220194\) ។
- ខ.
គណនា \(\displaystyle 1712366 - 492135 - 54201\) ៖
អនុវត្តវិធីដកពីឆ្វេងទៅស្តាំតាមលំដាប់ ៖
\[1712366 - 492135 = 1220231\]\[1220231 - 54201 = 1166030\]ដូចនេះ \(\displaystyle 1712366 - 492135 - 54201 = 1166030\) ។
4.2. វិធីគុណនិងចែកចំនួនគត់
ឧទាហរណ៍ 1 ៖ បន្ទះនំប៉័ងអាំងមានចំនួន
\(\displaystyle \frac{3+3+3+3}{4 \text{ ដង}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}}=3\times 4=12\)
រកផលគុណនៃចំនួន \(\displaystyle 7428\times 64\) ។
ឬ
ដូច្នេះ \(\displaystyle 7428\times 64=475392\) ។
ឧទាហរណ៍ 3 ៖ គេចែកមង្ឃុត \(\displaystyle 6\) ផ្លែឱ្យសុខនិងសៅក្នុងចំណែកស្មើៗគ្នា ។ តើម្នាក់ៗទទួលបានប៉ុន្មានផ្លែ? ដូច្នេះម្នាក់ៗទទួលបានផ្លែមង្ឃុត \(\displaystyle 3\) ផ្លែ ។

គេធ្វើវិធីចែកខាងក្រោម៖ ក. \(\displaystyle 6645\div 15\)
\(\displaystyle 6645=15\times 443+0\)
ខ. \(\displaystyle 5406\div 128\)
\(\displaystyle 5406=128\times 42+30\) ។
សម្គាល់ ៖ បើ \(\displaystyle a\times 15=450\) នោះ៖ \(\displaystyle a=450\div 15=30\)
បើ \(\displaystyle a\div 7=35\) នោះ \(\displaystyle a=7\times 35=245\) ។
បើ \(\displaystyle a\times b=c\) នោះ \(\displaystyle a=c\div b\) និង \(\displaystyle b=c\div a\) ។
បណ្ណាគារមួយលក់សៀវភៅក្នុងមួយថ្ងៃបាន \(\displaystyle 85\) ក្បាល ។ តើក្នុងរយៈពេលពីរសប្តាហ៍បណ្ណាគារនោះនឹងលក់សៀវភៅបានប៉ុន្មានក្បាល បើក្នុងមួយថ្ងៃៗលក់បានសៀវភៅស្មើគ្នា?
ចំនួនសៀវភៅសរុបដែលបណ្ណាគារលក់បាន \(\displaystyle 85 \text{ ក្បាល} \times 14 \text{ ថ្ងៃ} = 1190 \text{ ក្បាល}\) ។
ដូច្នេះក្នុងរយៈពេលពីរសប្តាហ៍បណ្ណាគារលក់សៀវភៅបានចំនួន \(\displaystyle 1190\) ក្បាល ។
សាលារៀនមួយមាន \(\displaystyle 32\) បន្ទប់ និងមានតុសិស្សចំនួន \(\displaystyle 1280\) ។ បើបន្ទប់រៀននីមួយៗមានចំនួនតុស្មើគ្នា រកចំនួនតុសិស្សសម្រាប់បន្ទប់រៀននីមួយៗ ។
ចំនួនតុសិស្សក្នុងបន្ទប់រៀននីមួយៗ \(\displaystyle 1280\div 32=40\)
ដូច្នេះក្នុងបន្ទប់រៀននីមួយៗមានតុសិស្សចំនួន \(\displaystyle 40\) ។
ធ្វើវិធីចែកនិងគុណខាងក្រោម៖
ក. \(\displaystyle 669292\div 122\)
ខ. \(\displaystyle 7769\times 324\times 189\) ។
មើលចម្លើយ
- ក.
ធ្វើវិធីចែក \(\displaystyle 669292 \div 122\) ៖
យើងអនុវត្តវិធីចែកតាមដំណាក់កាលដូចខាងក្រោម ៖
- យក \(\displaystyle 669 \div 122\) បានផលចែក \(\displaystyle 5\) សំណល់ \(\displaystyle 59\) (ព្រោះ \(\displaystyle 122 \times 5 = 610\) ហើយ \(\displaystyle 669 - 610 = 59\))
- ទម្លាក់លេខ \(\displaystyle 2\) ចុះ បាន \(\displaystyle 592 \div 122\) បានផលចែក \(\displaystyle 4\) សំណល់ \(\displaystyle 104\) (ព្រោះ \(\displaystyle 122 \times 4 = 488\) ហើយ \(\displaystyle 592 - 488 = 104\))
- ទម្លាក់លេខ \(\displaystyle 9\) ចុះ បាន \(\displaystyle 1049 \div 122\) បានផលចែក \(\displaystyle 8\) សំណល់ \(\displaystyle 73\) (ព្រោះ \(\displaystyle 122 \times 8 = 976\) ហើយ \(\displaystyle 1049 - 976 = 73\))
- ទម្លាក់លេខ \(\displaystyle 2\) ចុះ បាន \(\displaystyle 732 \div 122\) បានផលចែក \(\displaystyle 6\) សំណល់ \(\displaystyle 0\) (ព្រោះ \(\displaystyle 122 \times 6 = 732\) ហើយ \(\displaystyle 732 - 732 = 0\))
ដូចនេះ ផលចែកគឺ \(\displaystyle 669292 \div 122 = 5486\) ។
- ខ.
ធ្វើវិធីគុណ \(\displaystyle 7769 \times 324 \times 189\) ៖
យើងគណនាផលគុណពីឆ្វេងទៅស្តាំ ៖
- ជំហានទី១ ៖ គុណពីរចំនួនដំបូង \(\displaystyle 7769 \times 324 = 2517156\)
- ជំហានទី២ ៖ យកលទ្ធផលគុណនឹង \(\displaystyle 189\) គឺ \(\displaystyle 2517156 \times 189 = 475742484\)
ដូចនេះ \(\displaystyle 7769 \times 324 \times 189 = 475742484\) ។
✎ ពិនិត្យខ្លួនឯង៖ ប្រមាណវិធីលើចំនួនគត់ (១៦ សំណួរ)
សាកល្បងដោះស្រាយដោយខ្លួនឯង រួចចុច «ពិនិត្យ» ដើម្បីដឹងចម្លើយ និងមើលដំណោះស្រាយ។
5. លក្ខណៈនៃប្រមាណវិធី
5.1. លក្ខណៈនៃវិធីបូក
ឧទាហរណ៍ 1 ៖ គេដឹងថា \(\displaystyle 4+5=9\) និង \(\displaystyle 5+4=9\) ។ ដូច្នេះ \(\displaystyle 4+5=5+4=9\) ។ គេឃើញថាលំដាប់នៃការបូកពីរចំនួនមិនប្រែប្រួលលទ្ធផលទេ។ ក្នុងករណីនេះ៖ គេថា វិធីបូកមានលក្ខណៈត្រឡប់ ។
ឧទាហរណ៍ 2 ៖ គេដឹងថា \(\displaystyle 2+3+5=(2+3)+5=5+5=10\) ម្យ៉ាងទៀត \(\displaystyle 2+3+5=2+(3+5)=2+8=10\)
ដូច្នេះ \(\displaystyle 2+3+5=(2+3)+5=2+(3+5)\)
គេឃើញថាលំដាប់នៃការផ្តុំពីរចំនួនមិនប្រែប្រួលលទ្ធផលទេ ។ ក្នុងករណីនេះ គេថា វិធីបូកមានលក្ខណៈផ្តុំ ។
ឧទាហរណ៍: គេដឹងថា \(\displaystyle 1+0=1\) និង \(\displaystyle 0+1=1\)
ដូច្នេះ៖ \(\displaystyle 1+0=0+1=1\) ចំនួន \(\displaystyle 0\) ហៅថា ធាតុអព្យាក្រឹតចំពោះវិធីបូក ។
ចំពោះគ្រប់ចំនួនគត់ \(\displaystyle a, b\) និង \(\displaystyle c\)
- \(\displaystyle a+b=b+a\)
- \(\displaystyle a+(b+c)=(a+b)+c\)
- \(\displaystyle a+0=0+a=a\), \(\displaystyle 0\) ជាធាតុអព្យាក្រឹតចំពោះវិធីបូក ។
5.2. លក្ខណៈនៃវិធីគុណ
ឧទាហរណ៍ 1 ៖ រូបទី 1 : \(\displaystyle 7\times 5=35\) និងរូបទី 2 : \(\displaystyle 5\times 7=35\) ។ ដូច្នេះ \(\displaystyle 7\times 5=5\times 7=35\) ។ គេថា វិធីគុណមានលក្ខណៈត្រឡប់ ។
រូបទី 1: \(\displaystyle 3\times 4\) រូបទី 2: \(\displaystyle 5\times (3\times 4)\) និងរូបទី 3: \(\displaystyle 4\times (3\times 5)\)
រូបទី 2: \(\displaystyle 5\times (3\times 4)=5\times 12=60\)
រូបទី 3: \(\displaystyle 4\times (3\times 5)=4\times 15=60\)
ដូច្នេះ៖ វិធីគុណមានលក្ខណៈផ្តុំ ។
ឧទាហរណ៍ 3 ៖ តាមរូបបង្ហាញថា \(\displaystyle 6\times (3+4)=(6\times 3)+(6\times 4)\) និង \(\displaystyle (3+4)\times 6=(3\times 6)+(4\times 6)\) ។
គេឃើញថា វិធីគុណមានលក្ខណៈបំបែកចំពោះវិធីបូក ។
ឧទាហរណ៍ 4 ៖ គេដឹងថា \(\displaystyle 1\times 14=14\) និង \(\displaystyle 14\times 1=14\) ។ ចំនួន \(\displaystyle 1\) ហៅថា ធាតុណឺត ចំពោះវិធីគុណ ។
ចំពោះគ្រប់ចំនួនគត់ \(\displaystyle a, b\) និង \(\displaystyle c\)
- \(\displaystyle a\times b=b\times a\)
- \(\displaystyle a\times (b\times c)=(a\times b)\times c\)
- \(\displaystyle a(b+c)=(a\times b)+(a\times c)\)
- \(\displaystyle a\times 1=1\times a=a\), \(\displaystyle 1\) ជាធាតុណឺតចំពោះវិធីគុណ ។
ចានមួយមានកូនឃ្លីច្រើនជាង \(\displaystyle 80\) គ្រាប់ ប៉ុន្តែតិចជាង \(\displaystyle 90\) គ្រាប់ ហើយវាស្មើនិង \(\displaystyle 7\) ដងនៃផលបូកតួលេខនៃចំនួនឃ្លីទាំងអស់ ។ តើកូនឃ្លីសរុបដែលនៅក្នុងចានមានចំនួនប៉ុន្មានគ្រាប់?

តាង \(\displaystyle n\) ជាចំនួនគ្រាប់ឃ្លីទាំងអស់ដែល \(\displaystyle 80<n<90\)
បើ \(\displaystyle n=81\) នោះ \(\displaystyle (8+1)\times 7=63<80\) (មិនផ្ទៀងផ្ទាត់)
\(\displaystyle n=82\) នោះ \(\displaystyle (8+2)\times 7=70<80\) (មិនផ្ទៀងផ្ទាត់)
\(\displaystyle n=83\) នោះ \(\displaystyle (8+3)\times 7=77<80\) (មិនផ្ទៀងផ្ទាត់)
\(\displaystyle n=84\) នោះ \(\displaystyle (8+4)\times 7=84\), \(\displaystyle 80<84<90\) (ផ្ទៀងផ្ទាត់)
\(\displaystyle n=85\) នោះ \(\displaystyle (8+5)\times 7=91>90\) (មិនផ្ទៀងផ្ទាត់)
ដូច្នេះនៅក្នុងចានមានឃ្លីទាំងអស់ចំនួន \(\displaystyle 84\) គ្រាប់ ។
គេដាក់ផ្លែក្រូចក្នុងកេសធំបី ដែលក្នុងមួយកេសផ្ទុកក្រូច \(\displaystyle 98\) ផ្លែ និងដាក់ក្នុងកេសតូចពីរដែលក្នុងមួយកេសផ្ទុកផ្លែក្រូច \(\displaystyle 24\) ផ្លែ ។ តើក្រូចសរុបមានប៉ុន្មានផ្លែ?
មើលចម្លើយ
រកចំនួនផ្លែក្រូចសរុបទាំងអស់ ៖
ចំនួនផ្លែក្រូចនៅក្នុងកេសធំទាំង \(\displaystyle 3\) គឺ ៖
\[3 \times 98 = 294 \text{ ផ្លែ}\]ចំនួនផ្លែក្រូចនៅក្នុងកេសតូចទាំង \(\displaystyle 2\) គឺ ៖
\[2 \times 24 = 48 \text{ ផ្លែ}\]ចំនួនផ្លែក្រូចសរុបទាំងអស់មាន ៖
\[294 + 48 = 342 \text{ ផ្លែ}\]
(ឬអាចសរសេរជាកន្សោមប្រមាណវិធីរួម ៖ \(\displaystyle 3 \times 98 + 2 \times 24 = 294 + 48 = 342 \text{ ផ្លែ}\)) ។
ដូចនេះ ផ្លែក្រូចសរុបមានចំនួន \(\displaystyle 342\) ផ្លែ ។
✎ ពិនិត្យខ្លួនឯង៖ លក្ខណៈនៃប្រមាណវិធី (៨ សំណួរ)
សាកល្បងដោះស្រាយដោយខ្លួនឯង រួចចុច «ពិនិត្យ» ដើម្បីដឹងចម្លើយ និងមើលដំណោះស្រាយ។
6. លំដាប់នៃប្រមាណវិធីលើចំនួនគត់
គណនា \(\displaystyle 19-3+7\) ។ បើគេធ្វើវិធីបូកមុន គេបាន \(\displaystyle 19-3+7=19-(3+7)=19-10=9\)
បើគេធ្វើវិធីដកមុន គេបាន \(\displaystyle 19-3+7=(19-3)+7=16+7=23\)
ដូច្នេះគេឃើញថា \(\displaystyle 19-(3+7)\ne (19-3)+7\) ។
គេត្រូវមានវិធានមួយច្បាស់លាស់ ក្នុងការធ្វើប្រមាណវិធីដែលមានតែវិធីបូកនិងដកគឺ \(\displaystyle 19-3+7=16+7=23\) ដែលជាវិធានត្រឹមត្រូវ ។
ឧទាហរណ៍ 2 ៖ គណនា \(\displaystyle 12-2+10-14\) ។ គេបាន \(\displaystyle 12-2+10-14 = 10+10-14 = 20-14=6\)
បើកន្សោមមានតែវិធីបូកនិងដក គេត្រូវធ្វើប្រមាណវិធីពីឆ្វេងទៅស្តាំ ។
ឧទាហរណ៍ 3 ៖ គណនា \(\displaystyle 6\times 12\div 4\) ។ គេបាន \(\displaystyle 6\times 12\div 4=72\div 4=18\) ។
ឧទាហរណ៍ 4 ៖ គណនា \(\displaystyle 125\div 5\times 15\) ។ គេបាន \(\displaystyle 125\div 5\times 15=25\times 15=375\) ។
បើកន្សោមមានតែវិធីគុណនិងចែក គេត្រូវធ្វើប្រមាណវិធីពីឆ្វេងទៅស្តាំ ។
គណនា \(\displaystyle 52-4\times 12+18\div 6\times 3\) ។ គេបាន \(\displaystyle 52-\underline{4\times 12}+\underline{18\div 6\times 3}=\underline{52-48}+\underline{3\times 3}=4+9=13\) ។
បើកន្សោមមួយមានប្រមាណវិធីទាំងបួន គេត្រូវធ្វើប្រមាណវិធីគុណ ឬប្រមាណវិធីចែកមុនប្រមាណវិធីបូក ដក ពីឆ្វេងទៅស្តាំ ។
ឧទាហរណ៍ 6 ៖ គណនា \(\displaystyle 12-(4\times 3-2)+9\) ។ គេបាន \(\displaystyle 12-(4\times 3-2)+9=12-(12-2)+9=12-10+9=2+9=11\) ។
បើកន្សោមមួយមានវង់ក្រចក គេត្រូវធ្វើប្រមាណវិធីក្នុងវង់ក្រចកជាមុនសិន ។
ឧទាហរណ៍ 7 ៖ គណនា \(\displaystyle [(3+6)\div (5-2)+8]\times (19-13)\) គេបាន \(\displaystyle [(\underline{3+6})\div (\underline{5-2})+8]\times (19-13)=[\underline{9\div 3}+8]\times 6=[\underline{3+8}]\times 6 =11\times 6=66\)
បើកន្សោមមួយមានវង់ក្រចកនិងតង្កៀប គេត្រូវធ្វើប្រមាណវិធីក្នុងវង់ក្រចកមុនរួចធ្វើប្រមាណវិធីនៅក្នុងតង្កៀបជាក្រោយ ។
7. ការបង្កត់ចំនួនគត់
បង្កត់ចំនួនខាងក្រោម៖ ក. \(\displaystyle 647\) យកត្រឹមខ្ទង់ដប់
\(\displaystyle 647\) នៅជិត \(\displaystyle 650\) ជាង \(\displaystyle 640\) ដូច្នេះ \(\displaystyle 647\approx 650\) (យកត្រឹមខ្ទង់ដប់) ។
ខ. \(\displaystyle 2931\) យកត្រឹមខ្ទង់រយ
\(\displaystyle 2931\) នៅជិត \(\displaystyle 2900\) ជាង \(\displaystyle 3000\) ដូច្នេះ \(\displaystyle 2931\approx 2900\) (យកត្រឹមខ្ទង់រយ) ។
ក្នុងការបង្កត់ចំនួន គេត្រូវមើលលេខដែលនៅខ្ទង់ខាងស្ដាំបន្ទាប់ពីខ្ទង់ដែលត្រូវបង្កត់ បើនៅខ្ទង់នោះមានលេខពី \(\displaystyle 0\) ដល់ \(\displaystyle 4\) ត្រូវបង្កត់ចុះ និងមានលេខពី \(\displaystyle 5\) ដល់ \(\displaystyle 9\) ត្រូវបង្កត់ឡើង ។
ឧទាហរណ៍ 2 ៖ បង្កត់ចំនួន \(\displaystyle 15824\) យកត្រឹមខ្ទង់រយ រួចហើយយកត្រឹមខ្ទង់ពាន់ ។ \(\displaystyle 15824 \rightarrow 15800\) (លេខ \(\displaystyle 24\) នេះតូចជាង \(\displaystyle 50\)) (បង្កត់យកត្រឹមខ្ទង់ \(\displaystyle 100\))
\(\displaystyle 15824 \rightarrow 16000\) (លេខ \(\displaystyle 824\) នេះធំជាង \(\displaystyle 500\)) (បង្កត់យកត្រឹមខ្ទង់ \(\displaystyle 1000\))
- ដើម្បីបង្កត់ចំនួនគត់យកត្រឹមខ្ទង់ដប់ គេពិនិត្យលេខខ្ទង់រាយ ។ បើវាតូចជាង \(\displaystyle 5\) គេជំនួសវាដោយ \(\displaystyle 0\) តែបើវាធំជាងឬស្មើនឹង \(\displaystyle 5\) គេបន្ថែម \(\displaystyle 1\) ទៅលើខ្ទង់ដប់ ហើយជំនួសខ្ទង់រាយដោយ \(\displaystyle 0\) ។
- ដើម្បីបង្កត់ចំនួនគត់យកត្រឹមខ្ទង់រយ គេពិនិត្យលេខខ្ទង់ដប់ ។ បើវាតូចជាង \(\displaystyle 5\) គេជំនួសលេខខ្ទង់ដប់ និងខ្ទង់រាយដោយ \(\displaystyle 0\) តែបើវាធំជាងឬស្មើនឹង \(\displaystyle 5\) គេបន្ថែម \(\displaystyle 1\) ទៅលើខ្ទង់រយ ហើយជំនួសលេខខ្ទង់ដប់ និងខ្ទង់រាយដោយ \(\displaystyle 0\) ។ល ។
ការប៉ាន់ស្មាន ៖ ក្នុងការប៉ាន់ស្មានចម្លើយ គេអាចប្រើការបង្កត់ចំនួន រួចធ្វើមុធាគណនា ។ ឧទាហរណ៍៖ គេមានវិធីបូក \(\displaystyle 732+576+342\) ។ គេត្រូវបង្កត់ចំនួន \(\displaystyle 732+576+342\approx 700+600+300\) រួចមុធាគណនាឃើញ \(\displaystyle 1600\) ។
ធ្វើការប៉ាន់ស្មានចម្លើយនៃប្រមាណវិធីនេះ៖ \(\displaystyle 870\times 38+95\) ។
\(\displaystyle 870\times 38+95\approx 900\times 40+100=36000+100\approx 36100\) ។
បង្កត់ចំនួនខាងក្រោមយកត្រឹមខ្ទង់ដប់ ខ្ទង់រយ និងខ្ទង់ពាន់ ។ ក. \(\displaystyle 7663692\)
ខ. \(\displaystyle 996972\)
គ. \(\displaystyle 3500004\) ។
មើលចម្លើយ
វិធានបង្កត់ចំនួន ៖
- បើលេខនៅខាងស្តាំបន្ទាប់ពីខ្ទង់ត្រូវបង្កត់តូចជាង \(\displaystyle 5\) (\(\displaystyle 0, 1, 2, 3, 4\)) នោះខ្ទង់ត្រូវបង្កត់រក្សាទុកដដែល ហើយលេខនៅខាងស្តាំទាំងអស់ត្រូវជំនួសដោយលេខ \(\displaystyle 0\) (បង្កត់ចុះ) ។
- បើលេខនៅខាងស្តាំបន្ទាប់ពីខ្ទង់ត្រូវបង្កត់ធំជាង ឬស្មើ \(\displaystyle 5\) (\(\displaystyle 5, 6, 7, 8, 9\)) នោះត្រូវបូក \(\displaystyle 1\) បន្ថែមទៅលើខ្ទង់ត្រូវបង្កត់ ហើយលេខនៅខាងស្តាំទាំងអស់ត្រូវជំនួសដោយលេខ \(\displaystyle 0\) (បង្កត់ឡើង) ។
ដំណោះស្រាយលម្អិត ៖
- ក.
ចំពោះចំនួន \(\displaystyle 7663692\) ៖
- ត្រឹមខ្ទង់ដប់ ៖ ខ្ទង់ដប់គឺលេខ \(\displaystyle 9\) លេខបន្ទាប់ (ខ្ទង់រាយ) គឺ \(\displaystyle 2 < 5\) \(\displaystyle \Rightarrow\) បង្កត់ចុះបាន \(\displaystyle 7663690\) ។
- ត្រឹមខ្ទង់រយ ៖ ខ្ទង់រយគឺលេខ \(\displaystyle 6\) លេខបន្ទាប់ (ខ្ទង់ដប់) គឺ \(\displaystyle 9 \ge 5\) \(\displaystyle \Rightarrow\) បូក \(\displaystyle 1\) លើខ្ទង់រយ (\(\displaystyle 6+1=7\)) បង្កត់ឡើងបាន \(\displaystyle 7663700\) ។
- ត្រឹមខ្ទង់ពាន់ ៖ ខ្ទង់ពាន់គឺលេខ \(\displaystyle 3\) លេខបន្ទាប់ (ខ្ទង់រយ) គឺ \(\displaystyle 6 \ge 5\) \(\displaystyle \Rightarrow\) បូក \(\displaystyle 1\) លើខ្ទង់ពាន់ (\(\displaystyle 3+1=4\)) បង្កត់ឡើងបាន \(\displaystyle 7664000\) ។
- ខ.
ចំពោះចំនួន \(\displaystyle 996972\) ៖
- ត្រឹមខ្ទង់ដប់ ៖ ខ្ទង់ដប់គឺលេខ \(\displaystyle 7\) លេខបន្ទាប់គឺ \(\displaystyle 2 < 5\) \(\displaystyle \Rightarrow\) បង្កត់ចុះបាន \(\displaystyle 996970\) ។
- ត្រឹមខ្ទង់រយ ៖ ខ្ទង់រយគឺលេខ \(\displaystyle 9\) លេខបន្ទាប់គឺ \(\displaystyle 7 \ge 5\) \(\displaystyle \Rightarrow\) បូក \(\displaystyle 1\) លើខ្ទង់រយ (\(\displaystyle 9+1=10\) ត្រឡប់មកខ្ទង់ពាន់ \(\displaystyle 6+1=7\)) បង្កត់ឡើងបាន \(\displaystyle 997000\) ។
- ត្រឹមខ្ទង់ពាន់ ៖ ខ្ទង់ពាន់គឺលេខ \(\displaystyle 6\) លេខបន្ទាប់គឺ \(\displaystyle 9 \ge 5\) \(\displaystyle \Rightarrow\) បូក \(\displaystyle 1\) លើខ្ទង់ពាន់ (\(\displaystyle 6+1=7\)) បង្កត់ឡើងបាន \(\displaystyle 997000\) ។
- គ.
ចំពោះចំនួន \(\displaystyle 3500004\) ៖
- ត្រឹមខ្ទង់ដប់ ៖ ខ្ទង់ដប់គឺលេខ \(\displaystyle 0\) លេខបន្ទាប់គឺ \(\displaystyle 4 < 5\) \(\displaystyle \Rightarrow\) បង្កត់ចុះបាន \(\displaystyle 3500000\) ។
- ត្រឹមខ្ទង់រយ ៖ ខ្ទង់រយគឺលេខ \(\displaystyle 0\) លេខបន្ទាប់គឺ \(\displaystyle 0 < 5\) \(\displaystyle \Rightarrow\) បង្កត់ចុះបាន \(\displaystyle 3500000\) ។
- ត្រឹមខ្ទង់ពាន់ ៖ ខ្ទង់ពាន់គឺលេខ \(\displaystyle 0\) លេខបន្ទាប់គឺ \(\displaystyle 0 < 5\) \(\displaystyle \Rightarrow\) បង្កត់ចុះបាន \(\displaystyle 3500000\) ។
8. ការ៉េ គូប និងឫសការ៉េ ឫសគូប
8.1. ការ៉េនិងគូប
ឧទាហរណ៍ ៖ រកផ្ទៃក្រឡាការ៉េនិងមាឌគូបនៃរូបខាងក្រោម៖ ផ្ទៃក្រឡាការ៉េ \(\displaystyle 5\times 5=5^{2}=25\)
ផ្ទៃក្រឡាការ៉េ \(\displaystyle 25 \text{ cm}^{2}\) ។
មាឌគូប \(\displaystyle 5\times 5\times 5=5^{3}=125\)
មាឌគូប \(\displaystyle 125 \text{ cm}^{3}\) ។
គេសង្កេតឃើញថា \(\displaystyle 5\times 5\) សរសេរជា \(\displaystyle 5^{2}\) អានថាប្រាំការ៉េ ។ (២ កត្តា)
គេសង្កេតឃើញថា \(\displaystyle 5\times 5\times 5\) សរសេរជា \(\displaystyle 5^{3}\) អានថាប្រាំគូប ។ (៣ កត្តា)
8.2. ឫសការ៉េនិងឫសគូប
ឧទាហរណ៍ ៖ រកជ្រុងការ៉េនិងជ្រុងគូបដោយដឹងថា ការ៉េមានផ្ទៃក្រឡា \(\displaystyle \mathcal{A}=100 \text{ cm}^{2}\) ហើយគូបមានមាឌ \(\displaystyle V=27 \text{ dm}^{3}\) ដូចរូបខាងក្រោម ។
ការ៉េមានផ្ទៃក្រឡា \(\displaystyle \mathcal{A}=100 \text{ cm}^{2}=10 \text{ cm}\times 10 \text{ cm}\) \(\displaystyle 10\) ហៅថា ឫសការ៉េនៃ \(\displaystyle 100\) គេសរសេរ \(\displaystyle \sqrt{100}=\sqrt{10^{2}}=10\) ដូច្នេះជ្រុងការ៉េគឺ \(\displaystyle a=\sqrt{100}=10 \text{ cm}\) ។
គូបមានមាឌ \(\displaystyle V=27 \text{ dm}^{3}=3 \text{ dm}\times 3 \text{ dm}\times 3 \text{ dm}\) \(\displaystyle 3\) ហៅថា ឫសគូបនៃ \(\displaystyle 27\) គេសរសេរ \(\displaystyle \sqrt[3]{27}=\sqrt[3]{3^{3}}=3\) ដូច្នេះជ្រុងនៃគូបគឺ \(\displaystyle a=\sqrt[3]{27}=3 \text{ dm}\) ។
សម្គាល់៖ ចំពោះ៖ \(\displaystyle \sqrt{100}\), \(\displaystyle \sqrt[3]{27}\)
- សញ្ញា \(\displaystyle \sqrt{}\) ហៅថា រ៉ាឌីកាល់
- \(\displaystyle 100\) និង \(\displaystyle 27\) ហៅថា រ៉ាឌីកង់ ។
8.3. ការគណនាដោយប្រើម៉ាស៊ីនគិតលេខ
ឧទាហរណ៍៖ ប្រើម៉ាស៊ីនគិតលេខ ដើម្បីគណនា
- ក. \(\displaystyle 321+4027-2902\)
- ខ. \(\displaystyle 150\times 12\div 18\)
- គ. \(\displaystyle \sqrt{625}\)
- ឃ. \(\displaystyle 9^{2}\)
- ង. \(\displaystyle 11^{3}\) ។
របៀបចុចលើម៉ាស៊ីនគិតលេខ ៖
- ក. ចុច: \(\displaystyle 321+4027-2902=\) រួចចុច បានលទ្ធផល \(\displaystyle 1446\) ។
- ខ. ចុច: \(\displaystyle 150\times 12\div 18=\) រួចចុច បានលទ្ធផល \(\displaystyle 100\) ។
- គ. ចុច : \(\displaystyle \sqrt{625}=\) រួចចុច បានលទ្ធផល \(\displaystyle 25\) ។
- ឃ. ចុច : \(\displaystyle 9^{2}=\) រួចចុច បានលទ្ធផល \(\displaystyle 81\) ។
- ង. ចុច: \(\displaystyle 11^{3}=\) រួចចុច បានលទ្ធផល \(\displaystyle 1331\) ។
ការគណនាដោយប្រើម៉ាស៊ីនគិតលេខ (Interactive Pocket Calculator)
ចុចលើប៊ូតុងគំរូ (ក, ខ, គ, ឃ, ង) ដើម្បីរៀនមើលរបៀបចុចប៊ូតុងស្វ័យប្រវត្តិតាមសៀវភៅពុម្ព ឬចុចគណនាដោយសេរី ៖
គណនា ក. \(\displaystyle \sqrt{4900}+\sqrt{1600}\)
ខ. \(\displaystyle \sqrt[3]{\frac{8}{125}}\) ។
ក. \(\displaystyle \sqrt{4900}+\sqrt{1600} =\sqrt{(70)^{2}}+\sqrt{(40)^{2}}=70+40=110\) \(\displaystyle \sqrt{4900}+\sqrt{1600}=110\) ។
ខ. \(\displaystyle \sqrt[3]{\frac{8}{125}}=\sqrt[3]{\frac{2}{5}\times \frac{2}{5}\times \frac{2}{5}}=\sqrt[3]{(\frac{2}{5})^{3}}\) \(\displaystyle \sqrt[3]{\frac{8}{125}}=\frac{2}{5}\)
គណនា \(\displaystyle \sqrt{12^{2}}\times \sqrt{34^{2}}\) និង \(\displaystyle \sqrt[3]{\frac{216}{1000}}\) ។
មើលចម្លើយ
គណនាតម្លៃនៃកន្សោម ៖
គណនា \(\displaystyle \sqrt{12^{2}} \times \sqrt{34^{2}}\) ៖
តាមនិយមន័យឫសការ៉េ ចំពោះចំនួនវិជ្ជមាន \(\displaystyle a > 0\) គេមាន \(\displaystyle \sqrt{a^2} = a\) ។
ដូច្នេះ ៖
\[\sqrt{12^{2}} = 12 \quad \text{និង} \quad \sqrt{34^{2}} = 34\]យើងទាញបាន ៖
\[\sqrt{12^{2}} \times \sqrt{34^{2}} = 12 \times 34 = 408\]គណនា \(\displaystyle \sqrt[3]{\frac{216}{1000}}\) ៖
បំបែកចំនួនជាស្វ័យគុណគូប ៖
\[216 = 6^3 \quad \text{និង} \quad 1000 = 10^3\]គេបាន ៖
\[\frac{216}{1000} = \frac{6^3}{10^3} = \left(\frac{6}{10}\right)^3 = \left(\frac{3}{5}\right)^3\]តាមនិយមន័យឫសគូប \(\displaystyle \sqrt[3]{a^3} = a\) គេបាន ៖
\[\sqrt[3]{\frac{216}{1000}} = \sqrt[3]{\left(\frac{3}{5}\right)^3} = \frac{3}{5}\]
ដូចនេះ \(\displaystyle \sqrt{12^{2}} \times \sqrt{34^{2}} = 408\) និង \(\displaystyle \sqrt[3]{\frac{216}{1000}} = \frac{3}{5}\) ។
លំហាត់
ក. រកចំនួនគត់ \(\displaystyle n\) ដែល \(\displaystyle 43<n<67\) ខ. រកចំនួនគត់សេស \(\displaystyle a\) ដែល \(\displaystyle 55\le a<65\) ។
មើលដំណោះស្រាយ
- ក. ចំនួនគត់ \(\displaystyle n\) ដែល \(\displaystyle 43<n<67\) គឺ ៖ \(\displaystyle n \in \{44, 45, 46, \dots, 66\}\) ។
- ខ. ចំនួនគត់សេស \(\displaystyle a\) ដែល \(\displaystyle 55\le a<65\) គឺ ៖ \(\displaystyle a \in \{55, 57, 59, 61, 63\}\) ។
គណនាប្រមាណវិធីនៃកន្សោមខាងក្រោម៖
- ក. \(\displaystyle 40\times 5+50\times 6-7\times 60\)
- ខ. \(\displaystyle (57+43-7\times 5)\times 20+4\times 90\)
- គ. \(\displaystyle 56\div 8+(47-17)\div 5-13\)
- ឃ. \(\displaystyle [4\times 15+72\div 8-(47-23)\div 6]\times 2\)
- ង. \(\displaystyle 75-38\div 2+75\div 5\times 7+81\div 3\div 9\times 7-15+6\times 7\) ។
មើលដំណោះស្រាយ
- ក. \(\displaystyle 40\times 5+50\times 6-7\times 60 = 200+300-420 = 500-420 = 80\)
- ខ. \(\displaystyle (57+43-7\times 5)\times 20+4\times 90 = (100-35)\times 20+360 = 65\times 20+360 = 1300+360 = 1660\)
- គ. \(\displaystyle 56\div 8+(47-17)\div 5-13 = 7+30\div 5-13 = 7+6-13 = 13-13 = 0\)
- ឃ. \(\displaystyle [4\times 15+72\div 8-(47-23)\div 6]\times 2 = [60+9-24\div 6]\times 2 = [69-4]\times 2 = 65\times 2 = 130\)
- ង.
\(\displaystyle 75-38\div 2+75\div 5\times 7+81\div 3\div 9\times 7-15+6\times 7\)
\[= 75-19+15\times 7+27\div 9\times 7-15+42\]\[= 75-19+105+3\times 7-15+42\]\[= 75-19+105+21-15+42 = 209\]
នៅអនុវិទ្យាល័យមួយមានសិស្សប្រុស \(\displaystyle 679\) នាក់និងសិស្សស្រី \(\displaystyle 578\) នាក់ ។ ក្នុងមួយឆ្នាំសិស្សដែលអានសៀវភៅនៅក្នុងបណ្ណាល័យបាន \(\displaystyle 4\) ក្បាលឬច្រើនជាង \(\displaystyle 4\) ក្បាល មានចំនួន \(\displaystyle 824\) នាក់ ។ តើសិស្សដែលបានអានសៀវភៅនៅក្នុងបណ្ណាល័យតិចជាង \(\displaystyle 4\) ក្បាលមានចំនួនប៉ុន្មាននាក់?
មើលដំណោះស្រាយ
ចំនួនសិស្សសរុបក្នុងអនុវិទ្យាល័យ ៖
\[679 + 578 = 1257 \text{ នាក់}\]ចំនួនសិស្សដែលបានអានសៀវភៅតិចជាង \(\displaystyle 4\) ក្បាល ៖
\[1257 - 824 = 433 \text{ នាក់}\]
ដូចនេះ សិស្សដែលបានអានសៀវភៅតិចជាង \(\displaystyle 4\) ក្បាលមានចំនួន \(\displaystyle 433\) នាក់ ។
ប៊ុនណាបានទិញផ្លែមៀន \(\displaystyle 5\) ចង្កោម ដែលក្នុងមួយចង្កោមមាន \(\displaystyle 10\) ផ្លែ ។ គាត់បានញ៉ាំអស់ \(\displaystyle 8\) ផ្លែ ហើយផ្លែមៀននៅសល់បានបែងចែកឱ្យប្អូនៗគាត់ \(\displaystyle 6\) នាក់ ។ តើប្អូនគាត់ម្នាក់ៗទទួលបានមៀនប៉ុន្មានផ្លែ?
មើលដំណោះស្រាយ
ចំនួនផ្លែមៀនសរុបដែលបានទិញ ៖
\[5 \times 10 = 50 \text{ ផ្លែ}\]ចំនួនផ្លែមៀនដែលនៅសល់ក្រោយញ៉ាំអស់ \(\displaystyle 8\) ផ្លែ ៖
\[50 - 8 = 42 \text{ ផ្លែ}\]ចំនួនផ្លែមៀនដែលប្អូនៗម្នាក់ៗទទួលបាន ៖
\[42 \div 6 = 7 \text{ ផ្លែ}\]
ដូចនេះ ប្អូនៗរបស់គាត់ម្នាក់ៗទទួលបានមៀន \(\displaystyle 7\) ផ្លែ ។
នៅក្នុងថ្នាក់រៀនមួយមានសិស្សប្រុស \(\displaystyle 18\) នាក់និងសិស្សស្រីខ្លះ ។ បើសិស្សម្នាក់ៗទទួលបានសៀវភៅលំហាត់ \(\displaystyle 2\) ក្បាល ហើយសៀវភៅលំហាត់ដែលបានទិញទាំងអស់មានចំនួន \(\displaystyle 76\) ក្បាល ។ រកចំនួនសិស្សស្រី ។
មើលដំណោះស្រាយ
ចំនួនសិស្សសរុបក្នុងថ្នាក់រៀន ៖
\[76 \div 2 = 38 \text{ នាក់}\]ចំនួនសិស្សស្រីក្នុងថ្នាក់រៀន ៖
\[38 - 18 = 20 \text{ នាក់}\]
ដូចនេះ នៅក្នុងថ្នាក់រៀននោះមានសិស្សស្រីចំនួន \(\displaystyle 20\) នាក់ ។
បង្កត់ចំនួននីមួយៗខាងក្រោមយកត្រឹមខ្ទង់ដប់ ខ្ទង់រយ និងខ្ទង់ពាន់៖
- ក. \(\displaystyle 149905\)
- ខ. \(\displaystyle 384000\)
- គ. \(\displaystyle 2990346\)
- ឃ. \(\displaystyle 6754550\) ។
មើលដំណោះស្រាយ
- ក.
ចំពោះចំនួន \(\displaystyle 149905\) ៖
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់ដប់ ៖ \(\displaystyle 149910\) (ព្រោះខ្ទង់រាយគឺ \(\displaystyle 5 \ge 5\))
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់រយ ៖ \(\displaystyle 149900\) (ព្រោះខ្ទង់ដប់គឺ \(\displaystyle 0 < 5\))
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់ពាន់ ៖ \(\displaystyle 150000\) (ព្រោះខ្ទង់រយគឺ \(\displaystyle 9 \ge 5\))
- ខ.
ចំពោះចំនួន \(\displaystyle 384000\) ៖
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់ដប់ ៖ \(\displaystyle 384000\)
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់រយ ៖ \(\displaystyle 384000\)
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់ពាន់ ៖ \(\displaystyle 384000\)
- គ.
ចំពោះចំនួន \(\displaystyle 2990346\) ៖
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់ដប់ ៖ \(\displaystyle 2990350\) (ព្រោះខ្ទង់រាយគឺ \(\displaystyle 6 \ge 5\))
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់រយ ៖ \(\displaystyle 2990300\) (ព្រោះខ្ទង់ដប់គឺ \(\displaystyle 4 < 5\))
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់ពាន់ ៖ \(\displaystyle 2990000\) (ព្រោះខ្ទង់រយគឺ \(\displaystyle 3 < 5\))
- ឃ.
ចំពោះចំនួន \(\displaystyle 6754550\) ៖
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់ដប់ ៖ \(\displaystyle 6754550\)
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់រយ ៖ \(\displaystyle 6754600\) (ព្រោះខ្ទង់ដប់គឺ \(\displaystyle 5 \ge 5\))
- បង្កត់ត្រឹមខ្ទង់ពាន់ ៖ \(\displaystyle 6755000\) (ព្រោះខ្ទង់រយគឺ \(\displaystyle 5 \ge 5\))
ធ្វើការប៉ាន់ស្មានតម្លៃនៃ
- ក. \(\displaystyle 398+527\)
- ខ. \(\displaystyle 3648\times 999\)
- គ. \(\displaystyle 4201\div 58\) ។
មើលដំណោះស្រាយ
- ក. \(\displaystyle 398+527\) ៖ បង្កត់ \(\displaystyle 398 \approx 400\) និង \(\displaystyle 527 \approx 500\) តម្លៃប៉ាន់ស្មានគឺ \(\displaystyle 400 + 500 = 900\) ។
- ខ. \(\displaystyle 3648\times 999\) ៖ បង្កត់ \(\displaystyle 3648 \approx 3600\) (ឬ \(\displaystyle 4000\)) និង \(\displaystyle 999 \approx 1000\) តម្លៃប៉ាន់ស្មានគឺ \(\displaystyle 3600 \times 1000 = 3600000\) (ឬ \(\displaystyle 4000 \times 1000 = 4000000\)) ។
- គ. \(\displaystyle 4201\div 58\) ៖ បង្កត់ \(\displaystyle 4201 \approx 4200\) និង \(\displaystyle 58 \approx 60\) តម្លៃប៉ាន់ស្មានគឺ \(\displaystyle 4200 \div 60 = 70\) ។
គណនាតម្លៃនៃ
- ក. \(\displaystyle 2^{2}\times 5^{3}\)
- ខ. \(\displaystyle 5^{3}+3^{2}\)
- គ. \(\displaystyle 8^{2}-3^{3}\)
- ឃ. \(\displaystyle 3x^{2}\) បើ \(\displaystyle x=5\) ។
មើលដំណោះស្រាយ
- ក. \(\displaystyle 2^{2}\times 5^{3} = 4 \times 125 = 500\)
- ខ. \(\displaystyle 5^{3}+3^{2} = 125 + 9 = 134\)
- គ. \(\displaystyle 8^{2}-3^{3} = 64 - 27 = 37\)
- ឃ.
ចំពោះ \(\displaystyle x=5\) ៖
\[3x^{2} = 3 \times (5)^{2} = 3 \times 25 = 75\]
សម្រួល
- ក. \(\displaystyle \sqrt{9}+\sqrt{16}\)
- ខ. \(\displaystyle 4^{2}-\sqrt{4}\)
- គ. \(\displaystyle \sqrt{100}\times \sqrt{196}\)
- ឃ. \(\displaystyle \frac{5^{3}+\sqrt[3]{64}-\sqrt[3]{8}}{3^{3}}\)
មើលដំណោះស្រាយ
- ក. \(\displaystyle \sqrt{9}+\sqrt{16} = 3 + 4 = 7\)
- ខ. \(\displaystyle 4^{2}-\sqrt{4} = 16 - 2 = 14\)
- គ. \(\displaystyle \sqrt{100}\times \sqrt{196} = 10 \times 14 = 140\)
- ឃ.
ដោយ \(\displaystyle 5^{3} = 125\), \(\displaystyle \sqrt[3]{64} = 4\), \(\displaystyle \sqrt[3]{8} = 2\) និង \(\displaystyle 3^{3} = 27\) ៖
\[\frac{5^{3}+\sqrt[3]{64}-\sqrt[3]{8}}{3^{3}} = \frac{125 + 4 - 2}{27} = \frac{127}{27}\]
✎ ពិនិត្យខ្លួនឯង៖ ពិនិត្យរួមទាំងមេរៀន (៨ សំណួរ)
សំណួរចម្រុះពីមេរៀនទាំងមូល។ ព្យាយាមដោះស្រាយដោយខ្លួនឯងសិន មុនចុច «គន្លឹះ»។
ខ្លឹមសារ៖ សៀវភៅពុម្ពគណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា · វាយអត្ថបទ គូររូបភាពឡើងវិញ និងរៀបចំលើអនឡាញដោយលោកគ្រូ សាន សុខលី សម្រាប់ការសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ និងមិនរកប្រាក់ចំណេញ។ មិនមែនជាការបោះពុម្ពផ្លូវការរបស់ក្រសួងទេ។