1. ទំព័រដើម
  2. ថ្នាក់ទី ៧
  3. មេរៀន
  4. មេរៀនទី ២០
២០
មេរៀនទី ២០ · គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី ៧

មេរៀនទី 20 : ប្រូបាប

ឧទាហរណ៍ ២១ប្រតិបត្តិ ៤

វត្ថុបំណង

  1. កំណត់វិញ្ញាសានិងលទ្ធផលនៃវិញ្ញាសា
  2. កំណត់ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយ
  3. បកស្រាយប្រូបាបដោយចំនួនទសភាគនិងភាគរយ ។

1. វិញ្ញាសា

ឧទាហរណ៍ ៖ គេយកសកម្មភាពផ្សេងៗគ្នាខ្លះដូចខាងក្រោម ៖

  • ការបោះកាក់មួយដែលមានមុខពីរ ។

  • ការបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយដែលមានមុខ 6 ។

  • ការចាប់យកឃ្លីមួយចេញពីថង់ដែលមានឃ្លី 10 បង់លេខរៀង 1 ដល់ 10 ។

  • ការពិសោធប្រើថ្នាំអាស្ពីរីនដើម្បីព្យាបាលជំងឺឈឺក្បាល ។

  • ការតាមដានចំនួនរថយន្តដែលបានលក់ក្នុងរយៈពេល 30 ថ្ងៃ ។

ក្នុងប្រូបាប សកម្មភាពខ្លះដែលបានរៀបរាប់ខាងលើហៅថា វិញ្ញាសា ។

ជាទូទៅ

វិញ្ញាសា គឺជាសកម្មភាពដែលគេធ្វើដោយមិនបានដឹងពីលទ្ធផលជាមុន ។

2. លទ្ធផលនៃវិញ្ញាសា

ឧទាហរណ៍ 1 ៖ គេបោះកាក់មួយ ។ កាក់អាចចេញខាងអក្សរ \(\displaystyle H\) ឬខាងអក្សរ \(\displaystyle T\) ហៅថា លទ្ធផលនៃវិញ្ញាសា ។

ឧទាហរណ៍ 2 ៖ គេបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ ។ គ្រាប់ឡុកឡាក់អាចចេញលេខ 1, 2, 3, 4, 5, 6 ។ លេខ 1, 2, 3, 4, 5, 6 ហៅថា លទ្ធផលនៃវិញ្ញាសា ។

ឧទាហរណ៍ 3 ៖ ថង់មួយមានឃ្លី 10 គ្រាប់ចុះលេខរៀងពី 1 ដល់ 10 ។ គេចាប់យកឃ្លី 1 គ្រាប់ចេញដោយចៃដន្យ ឃ្លីដែលអាចចាប់បានមានលេខ 1, 2, 3, ..., 10 ។ លេខ 1, 2, 3, ..., 10 ហៅថា លទ្ធផលនៃវិញ្ញាសា ។

ឧទាហរណ៍ 4 ៖ គេប្រើថ្នាំអាស្ពីរីនដើម្បីព្យាបាលជំងឺមួយ ។ ការព្យាបាលអាចមានពីរករណីគឺ ជាសះស្បើយ និងមិនជា ។ ជាសះស្បើយឬមិនជាហៅថា លទ្ធផលនៃវិញ្ញាសា ។

ជាទូទៅ

លទ្ធផល គឺជាករណីទាំងអស់ដែលអាចកើតឡើងក្នុងវិញ្ញាសាមួយដោយចៃដន្យ ។

3. ព្រឹត្តិការណ៍

ឧទាហរណ៍ 1 ៖ បើគេបោះកាក់មួយបានខាងអក្សរ \(\displaystyle H\) នោះការបោះបានខាងអក្សរ \(\displaystyle H\) ជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលបានកើតឡើង ។

ឧទាហរណ៍ 2 ៖ គេបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ ។ ការបោះបានលេខ 5 ហៅថា ព្រឹត្តិការណ៍ដែលបោះបានលេខ 5 ។

ឧទាហរណ៍ 3 ៖ គេពិសោធប្រើថ្នាំព្យាបាលអ្នកជំងឺម្នាក់បានជាសះស្បើយ ការព្យាបាលបានសម្រេចជាព្រឹត្តិការណ៍មួយបានកើតមានឡើង ។

ជាទូទៅ

ព្រឹត្តិការណ៍ គឺជាលទ្ធផលដែលបានកើតមានឡើងដោយចៃដន្យ ។

១លំហាត់គំរូ ១

បូណាបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ ។ បូណាបោះបានលេខគូ ។ តើអ្វីជាវិញ្ញាសា? ជាលទ្ធផល? និងជាព្រឹត្តិការណ៍?

ដំណោះស្រាយ
  • វិញ្ញាសា គឺជាការបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ
  • លទ្ធផល ៖ 1, 2, 3, 4, 5, 6 (មាន 6 ករណី)
  • ព្រឹត្តិការណ៍ ៖ 2, 4, 6 (មាន 3 ករណី) ។
២លំហាត់គំរូ ២

ក្នុងថង់មួយមានប័ណ្ណអក្សរនៃពាក្យ MONDAY ។ ធីតាចាប់យកអក្សរមួយ ។ ធីតាចាប់បានអក្សរ O ។ តើអ្វីជាវិញ្ញាសា? ជាលទ្ធផល? និងជាព្រឹត្តិការណ៍?

ដំណោះស្រាយ
  • វិញ្ញាសា គឺជាការចាប់យកអក្សរមួយពីថង់ដោយចៃដន្យ
  • លទ្ធផល ៖ M, O, N, D, A, Y (មាន 6 ករណី)
  • ព្រឹត្តិការណ៍ ៖ O (មាន 1 ករណី) ។
✎ប្រតិបត្តិ

ក្នុងការបង្វិលថាសមួយដែលមាន 6 លេខ (ដូចរូប) ។ សុធីបង្វិលឱ្យចុងព្រួញចង្អុលចំលេខ 2 ។ តើអ្វីជាវិញ្ញាសា? ជាលទ្ធផល? និងជាព្រឹត្តិការណ៍?

មើលចម្លើយ

បង្វិលថាសជាវិញ្ញាសា, លេខ 1, 2, 3, 4, 5, 6 ជាលទ្ធផល, លេខ 2 ជាព្រឹត្តិការណ៍ ។

4. សញ្ញាណប្រូបាប

ឧទាហរណ៍ 1 ៖ គេប្រាថ្នាបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់ឱ្យចេញលេខគូ ។

រកផលធៀបរវាងចំនួនករណីនៃព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នានិងចំនួនករណីនៃលទ្ធផលអាចកើតមានឡើង ។

  • ព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នាមាន 3 ករណីគឺ 2, 4, 6 ។
  • លទ្ធផលអាចកើតមានឡើងមាន 6 ករណីគឺ 1, 2, 3, 4, 5, 6 ។

ផលធៀប \(\displaystyle \frac{3}{6} = \frac{1}{2}\) ជាប្រូបាបដែលបោះបានលេខគូ ។

ឧទាហរណ៍ 2 ៖ គេបោះកាក់មួយដោយចង់បានខាងរូប ។ រកផលធៀបរវាងចំនួនករណីនៃព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នានិងចំនួនករណីនៃលទ្ធផលអាចកើតមានឡើង ។

  • ព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នាមាន 1 ករណីគឺ ខាងរូប ។
  • លទ្ធផលអាចកើតឡើងមាន 2 ករណីគឺ ខាងរូបនិងខាងលេខ ។

ផលធៀប \(\displaystyle \frac{1}{2}\) ជាប្រូបាបដែលបោះបានខាងរូប ។

ឧទាហរណ៍ 3 ៖ គេពិសោធប្រើថ្នាំអាស្ពីរីនទៅព្យាបាលអ្នកជំងឺឈឺក្បាល ។ អ្នកដែលបានជាសះស្បើយមានចំនួន 85 នាក់ អ្នកដែលមិនជាសះស្បើយមានចំនួន 15 នាក់ ។ រកផលធៀបរវាងចំនួនករណីនៃព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នានិងចំនួនករណីនៃលទ្ធផលអាចកើតមានឡើង ។

  • ព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នាមាន 85 ករណី ។
  • លទ្ធផលអាចកើតមានឡើងមានចំនួន \(\displaystyle 85 + 15 = 100\) ករណី ។

ផលធៀប \(\displaystyle \frac{85}{100} = \frac{17}{20}\) ជាប្រូបាបដែលបានព្យាបាលអ្នកជំងឺបានជាសះស្បើយ ។

ឧទាហរណ៍ 4 ៖ គេប្រាថ្នាបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់ចេញលេខគូឬលេខសេស ។ រកផលធៀបរវាងចំនួនព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នា និងចំនួនលទ្ធផលដែលអាចកើតមានឡើង ។

  • ព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នាមាន 6 ករណីគឺ 1, 2, 3, 4, 5, 6
  • លទ្ធផលអាចកើតមានឡើងមាន 6 ករណីគឺ 1, 2, 3, 4, 5, 6

ផលធៀប \(\displaystyle \frac{6}{6} = 1\) ជាប្រូបាបដែលបោះបានខាងលេខគូ ឬលេខសេស ។

ជាទូទៅ

ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយ គឺជាផលធៀបរវាងចំនួនករណីនៃព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នា និងចំនួនករណីនៃលទ្ធផលអាចកើតមានឡើង ។

១លំហាត់គំរូ ១

ក្នុងការបង្វិលថាសមួយមានអក្សរ A, B, C, D (ដូចរូប) ។ រកប្រូបាបដែលឱ្យចុងព្រួញចង្អុលត្រង់អក្សរ A ។

ដំណោះស្រាយ
  • ព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នាមាន 1 ករណី
  • លទ្ធផលអាចកើតមានឡើងមាន 4 ករណី

ប្រូបាបដែលចុងព្រួញចង្អុលត្រង់អក្សរ A គឺផលធៀប \(\displaystyle \frac{1}{4}\) ។ គេសរសេរ \(\displaystyle P(\text{អក្សរ } A) = \frac{1}{4}\) ។

២លំហាត់គំរូ ២

គេបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ ។ រកប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍បោះបានលេខពហុគុណនៃ 2 ។

ដំណោះស្រាយ

គ្រាប់ឡុកឡាក់មានលេខ 1, 2, 3, 4, 5, 6 ។

  • លទ្ធផលដែលអាចកើតមានឡើងមាន 6 ករណី
  • លេខដែលជាពហុគុណនៃ 2 មាន 2, 4, 6 នោះព្រឹត្តិការណ៍ដែលបោះបានលេខជាពហុគុណនៃ 2 មាន 3 ករណី ។

ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍បោះបានលេខជាពហុគុណនៃ 2 គឺផលធៀប \(\displaystyle \frac{3}{6} = \frac{1}{2}\) ។ គេអាចសរសេរ \(\displaystyle P(\text{គូ}) = \frac{3}{6} = \frac{1}{2}\) ។

✎ប្រតិបត្តិ

សន្លឹកប័ណ្ណមួយត្រូវបានជ្រើសរើសដោយចៃដន្យពីសន្លឹកប័ណ្ណដែលបង់លេខពី 1 ដល់ 9 ។ រកប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍ដែលជ្រើសរើសបានសន្លឹកប័ណ្ណមានលេខជាពហុគុណនៃ 3 ។

មើលចម្លើយ

0.33 ។

5. ការតាងប្រូបាបដោយប្រើចំនួនទសភាគនិងភាគរយ

ឧទាហរណ៍ 1 ៖ គេបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ ។ រកប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍បោះបានលេខសេស ។

  • គ្រាប់ឡុកឡាក់មានលេខ 1, 2, 3, 4, 5, 6 ។ លទ្ធផលអាចមានឡើងមាន 6 ករណី
  • គ្រាប់ឡុកឡាក់មានលេខសេស 1, 3, 5 ។ ព្រឹត្តិការណ៍បោះបានលេខសេសមាន 3 ករណី

ដូច្នេះផលធៀបឬប្រភាគ \(\displaystyle \frac{3}{6}\) ជាប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍បោះបានលេខសេស ។ គេអាចសរសេរប្រូបាបនេះជាចំនួនទសភាគនិងភាគរយគឺ ៖

\[\frac{3}{6} = \frac{1}{2} = 0.5 = 50\%\]

ឧទាហរណ៍ 2 ៖ គេមិនអាចបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយឱ្យចេញលេខ 7 បានឡើយ ។ ផលធៀបរវាងព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នានិងលទ្ធផលអាចកើតមានឡើងស្មើ 0 ។ គេសរសេរ \(\displaystyle P(7) = 0\) ។ ព្រឹត្តិការណ៍មួយមិនអាចកើតមានឡើង ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍នោះមានតម្លៃស្មើនឹង 0 ។

ឧទាហរណ៍ 3 ៖ ចំពោះការបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ ។ ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍ចេញលេខគូឬលេខសេសស្មើនឹង 1 ជានិច្ច ព្រោះព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នាមាន 6 ករណី និងលទ្ធផលអាចកើតមានឡើងមាន 6 ករណី ។ គេសរសេរ \(\displaystyle P(\text{គូឬសេស}) = 1\) ។ ការពិតប្រូបាបជាភាគរយតាងឱ្យក្ដីសង្ឃឹមនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយអាចកើតមានឡើង ។

ការសង្ឃឹមមានកម្រិតដូចខាងក្រោម ៖

  • ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយមានតម្លៃស្មើ 0 មានន័យថា ព្រឹត្តិការណ៍នេះមិនអាចកើតឡើង ។
  • ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយមានតម្លៃស្មើ 0.25 មានន័យថា សង្ឃឹមតិចអាចកើតមានឡើង ។
  • ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយមានតម្លៃស្មើ 0.5 មានន័យថា សង្ឃឹមស្មើអាចកើតមានឡើង ។
  • ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយមានតម្លៃស្មើ 0.75 មានន័យថា សង្ឃឹមខ្លាំងអាចកើតមានឡើង ។
  • ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយមានតម្លៃស្មើ 1 មានន័យថា ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រាកដជាកើតមាន ។
១លំហាត់គំរូ ១

ក្នុងថង់មួយមានប័ណ្ណអក្សរនៃពាក្យ BANANA ។ គេលូកចាប់យកអក្សរដោយចៃដន្យ ។ រកប្រូបាបចាប់បានអក្សរនីមួយៗដោយឱ្យចម្លើយជាប្រភាគ ជាចំនួនទសភាគ រួចជាភាគរយ ។

ដំណោះស្រាយ

ក្នុងពាក្យ BANANA មានអក្សរ ៖

  • \(\displaystyle B\) ចំនួន 1 នោះព្រឹត្តិការណ៍ចាប់បានអក្សរ \(\displaystyle B\) មាន 1 ករណី
  • \(\displaystyle N\) ចំនួន 2 នោះព្រឹត្តិការណ៍ចាប់បានអក្សរ \(\displaystyle N\) មាន 2 ករណី
  • \(\displaystyle A\) ចំនួន 3 នោះព្រឹត្តិការណ៍ចាប់បានអក្សរ \(\displaystyle A\) មាន 3 ករណី
  • អក្សរទាំងអស់មាន 6 តួ នោះលទ្ធផលអាចកើតមានឡើងមាន 6 ករណី

ដូច្នេះប្រូបាបចាប់បានអក្សរ \(\displaystyle B\) គឺ ៖

\[P(B) = \frac{1}{6} \approx 0.17 = 17\%\]

ប្រូបាបចាប់បានអក្សរ \(\displaystyle N\) គឺ ៖

\[P(N) = \frac{2}{6} = \frac{1}{3} \approx 0.33 = 33\%\]

ប្រូបាបចាប់បានអក្សរ \(\displaystyle A\) គឺ ៖

\[P(A) = \frac{3}{6} = \frac{1}{2} = 0.5 = 50\%\]
២លំហាត់គំរូ ២

ក្នុងវិញ្ញាសាបោះកាក់មួយអាចចេញអក្សរ \(\displaystyle H\) និង \(\displaystyle T\) ។ បើគេឱ្យធីតាបោះកាក់នោះ 2 ដង តើគេសង្ឃឹមប៉ុន្មានភាគរយ ដើម្បីបោះបានអក្សរ \(\displaystyle T\) ?

ដំណោះស្រាយ

ធីតាបោះកាក់នោះ 2 ដង ៖

  • លទ្ធផលអាចកើតឡើងមាន 4 ករណីគឺ \(\displaystyle TT, TH, HH, HT\)
  • ព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងប្រាថ្នាមាន 3 ករណីគឺ \(\displaystyle TH, HT, TT\)

ដូច្នេះប្រូបាបបោះបានអក្សរ \(\displaystyle T\) កំណត់ដោយ ៖

\[P(T) = \frac{3}{4} = 0.75 = 75\%\]

មានន័យថា ក្នុងការបោះកាក់ 2 ដង ធីតាមានសង្ឃឹមដល់ទៅ \(\displaystyle 75\%\) ដើម្បីបោះបានអក្សរ \(\displaystyle T\) ។

✎ប្រតិបត្តិ ១

ថង់មួយមានឃ្លីពណ៌ក្រហម 6 ឃ្លីពណ៌ស 5 ឃ្លីពណ៌បៃតង 8 និងឃ្លីពណ៌លឿង 3 ។ គេចាប់យកឃ្លីមួយចេញពីថង់ដោយចៃដន្យ ។ រកប្រូបាបដែលគេចាប់បានដោយឱ្យចម្លើយជាប្រភាគ ជាចំនួនទសភាគនិងជាភាគរយ ៖

  • ក. ឃ្លីពណ៌ក្រហម
  • ខ. ឃ្លីពណ៌ស
  • គ. ឃ្លីពណ៌បៃតង
  • ឃ. ឃ្លីពណ៌លឿង ។
មើលចម្លើយ

ក. 0.27   ខ. 0.22   គ. 0.36   ឃ. 0.13 ។

✎ប្រតិបត្តិ ២

ប្រអប់មួយមានស្រោមសំបុត្រចំនួន 10 ដែលចុះលេខពី 1 ដល់ 10 ។ កុមារាម្នាក់បានហូតយកស្រោមសំបុត្រមួយចេញពីប្រអប់ដោយចៃដន្យ ។ រកប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍ដែលកុមារានោះចាប់បានគិតជាភាគរយ ៖

  • ក. ស្រោមសំបុត្រចុះលេខ 8
  • ខ. ស្រោមសំបុត្រចុះលេខធំជាង 8
  • គ. ស្រោមសំបុត្រចុះលេខគូ
  • ឃ. ស្រោមសំបុត្រចុះលេខជាពហុគុណនៃ 3 ។
មើលចម្លើយ

ក. \(\displaystyle 10\%\)   ខ. \(\displaystyle 20\%\)   គ. \(\displaystyle 50\%\)   ឃ. \(\displaystyle 30\%\) ។

លំហាត់

  1. ក្នុងចំណោមឃ្លាខាងក្រោម តើឃ្លាណាជាវិញ្ញាសា?

    • ក. គេបោះកាក់មួយ
    • ខ. គេបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយដែលចេញតែមុខលេខ 6
    • គ. គេចាប់ឃ្លីមួយគ្រាប់ចេញពីថង់
    • ឃ. ឃ្លាទាំងអស់ខាងលើ ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    តាមនិយមន័យ ៖ វិញ្ញាសា គឺជាសកម្មភាពដែលគេធ្វើឡើងដោយមិនបានដឹងពីលទ្ធផលជាមុន ។

    • ក. គេបោះកាក់មួយ ៖ ជាវិញ្ញាសា ព្រោះមុនពេលបោះគេមិនដឹងថាកាក់នឹងចេញខាងរូប (\(\displaystyle H\)) ឬខាងលេខ (\(\displaystyle T\)) ឡើយ ។
    • គ. គេចាប់ឃ្លីមួយគ្រាប់ចេញពីថង់ ៖ ជាវិញ្ញាសា ព្រោះការចាប់យកឃ្លីធ្វើឡើងដោយចៃដន្យ ដោយមិនដឹងថានឹងចាប់បានឃ្លីមួយណាជាមុនឡើយ ។
    • ខ. គេបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយដែលចេញតែមុខលេខ 6 ៖ ប្រសិនបើគ្រាប់ឡុកឡាក់នោះមានតែមុខលេខ 6 នោះលទ្ធផលត្រូវបានដឹងជាមុន មិនមែនជាការចៃដន្យទេ ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើចាត់ទុកសកម្មភាពនៃការបោះជាទូទៅ ក៏អាចចាត់ទុកជាសកម្មភាពពិសោធន៍ផងដែរ ។

    ដូច្នេះ ចម្លើយដែលត្រឹមត្រូវបំផុតតាមនិយមន័យវិញ្ញាសាចៃដន្យគឺ ក និង គ (ឬប្រសិនបើសៀវភៅចាត់ទុកគ្រប់សកម្មភាពជាវិញ្ញាសា គឺចម្លើយ ឃ. ឃ្លាទាំងអស់ខាងលើ) ។

  2. ក្នុងចំណោមឃ្លាខាងក្រោម តើឃ្លាមួយណាគឺជាលទ្ធផលនៃវិញ្ញាសា?

    • ក. គេបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ
    • ខ. គ្រាប់ឡុកឡាក់ចេញលេខគូ
    • គ. កាក់ចេញខាងរូប
    • ឃ. ឃ្លាទាំងអស់ខាងលើ ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ពិនិត្យមើលឃ្លានីមួយៗ ៖

    • ក. គេបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ ៖ គឺជាសកម្មភាព ដូច្នេះវាជា វិញ្ញាសា ។
    • ខ. គ្រាប់ឡុកឡាក់ចេញលេខគូ ៖ រួមបញ្ចូលករណី \(\displaystyle 2, 4, 6\) ដូច្នេះវាជា ព្រឹត្តិការណ៍ ។
    • គ. កាក់ចេញខាងរូប ៖ គឺជាលទ្ធផលមួយដែលអាចកើតមានឡើងជាក់ស្ដែងបន្ទាប់ពីបោះកាក់ ដូច្នេះវាជា លទ្ធផលនៃវិញ្ញាសា ។

    ដូចនេះ ចម្លើយដែលត្រឹមត្រូវគឺ គ. កាក់ចេញខាងរូប ។

  3. ក្នុងចំណោមឃ្លាខាងក្រោម តើឃ្លាមួយណាគឺជាព្រឹត្តិការណ៍?

    • ក. គេបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ
    • ខ. គ្រាប់ឡុកឡាក់ចេញលេខសេស
    • គ. គេបោះកាក់មួយ
    • ឃ. ឃ្លាទាំងអស់ខាងលើ ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ពិនិត្យមើលឃ្លានីមួយៗ ៖

    • ក. គេបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់មួយ ៖ ជា វិញ្ញាសា ។
    • ខ. គ្រាប់ឡុកឡាក់ចេញលេខសេស ៖ ជាសំណុំនៃលទ្ធផលស្របតាមបំណង (\(\displaystyle 1, 3, 5\)) ដែលកើតមានឡើងដោយចៃដន្យ ដូច្នេះវាជា ព្រឹត្តិការណ៍ ។
    • គ. គេបោះកាក់មួយ ៖ ជា វិញ្ញាសា ។

    ដូចនេះ ចម្លើយដែលត្រឹមត្រូវគឺ ខ. គ្រាប់ឡុកឡាក់ចេញលេខសេស ។

  4. ក្នុងថង់មួយមានប័ណ្ណអក្សរនៃពាក្យ SCHOOL ។ ធីតាលូកចាប់យកប័ណ្ណអក្សរមួយដោយចៃដន្យ ។ ធីតាចាប់បានអក្សរ H ។ តើអ្វីជាវិញ្ញាសា? ជាលទ្ធផល? និងជាព្រឹត្តិការណ៍?

    មើលដំណោះស្រាយ

    ផ្អែកលើនិយមន័យនៃវិញ្ញាសា លទ្ធផល និងព្រឹត្តិការណ៍ ៖

    • វិញ្ញាសា ៖ ការលូកចាប់យកប័ណ្ណអក្សរមួយចេញពីថង់ដោយចៃដន្យ ។
    • លទ្ធផល ៖ ប័ណ្ណអក្សរដែលអាចចាប់បានមាន S, C, H, O, O, L (មាន 6 ករណីដែលអាចកើតមានឡើង) ។
    • ព្រឹត្តិការណ៍ ៖ ធីតាចាប់បានអក្សរ H (មាន 1 ករណី) ។
  5. ANGKOR ជាឈ្មោះនៃប្រាសាទអង្គរ ជាភាសាអង់គ្លេស ៖

    • ក. បើគេចាប់យកស្រៈមួយពីឈ្មោះនេះ តើអ្វីជាវិញ្ញាសា? ជាលទ្ធផល? និងជាព្រឹត្តិការណ៍?
    • ខ. បើគេចាប់យកព្យញ្ជនៈមួយពីឈ្មោះនេះ តើអ្វីជាវិញ្ញាសា? ជាលទ្ធផល? និងជាព្រឹត្តិការណ៍?
    មើលដំណោះស្រាយ

    ឈ្មោះ ANGKOR មាន 6 អក្សរ គឺ A, N, G, K, O, R ៖

    • ស្រៈមាន 2 តួ គឺ A, O ។
    • ព្យញ្ជនៈមាន 4 តួ គឺ N, G, K, R ។

    ក. ចាប់យកស្រៈមួយពីឈ្មោះនេះ ៖

    • វិញ្ញាសា ៖ ការចាប់យកអក្សរមួយចេញពីឈ្មោះ ANGKOR ដោយចៃដន្យ ។
    • លទ្ធផល ៖ A, N, G, K, O, R (មាន 6 ករណី) ។
    • ព្រឹត្តិការណ៍ ៖ ចាប់បានស្រៈគឺ A, O (មាន 2 ករណី) ។

    ខ. ចាប់យកព្យញ្ជនៈមួយពីឈ្មោះនេះ ៖

    • វិញ្ញាសា ៖ ការចាប់យកអក្សរមួយចេញពីឈ្មោះ ANGKOR ដោយចៃដន្យ ។
    • លទ្ធផល ៖ A, N, G, K, O, R (មាន 6 ករណី) ។
    • ព្រឹត្តិការណ៍ ៖ ចាប់បានព្យញ្ជនៈគឺ N, G, K, R (មាន 4 ករណី) ។
  6. សន្លឹកប័ណ្ណមួយត្រូវបានជ្រើសរើសដោយចៃដន្យពីសន្លឹកប័ណ្ណដែលមានលេខពី 1 ដល់ 11 ។ រកប្រូបាបសន្លឹកប័ណ្ណដែលចាប់បានជាលេខសេស ។

    មើលដំណោះស្រាយ
    • សន្លឹកប័ណ្ណចុះលេខពី 1 ដល់ 11 រួមមាន 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 នោះចំនួនលទ្ធផលដែលអាចកើតមានឡើងគឺ 11 ករណី ។
    • លេខសេសរួមមាន 1, 3, 5, 7, 9, 11 នោះចំនួនព្រឹត្តិការណ៍ស្របតាមបំណងមាន 6 ករណី ។

    ប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍ចាប់បានសន្លឹកប័ណ្ណជាលេខសេសកំណត់ដោយ ៖

    \[P(\text{សេស}) = \frac{6}{11} \approx 0.55 = 55\%\]

    (ឬគិតជាចំនួនទសភាគ \(\displaystyle \approx 0.545\)) ។

  7. ក្នុងកន្ត្រកផ្លែឈើមួយ មានផ្លែក្រូច 3 ផ្លែប៉ោម 2 និងផ្លែស្វាយ 5 ។ គេលូកចាប់យកផ្លែឈើមួយដោយចៃដន្យ ។ រកប្រូបាបចាប់បានផ្លែឈើនីមួយៗដោយឱ្យចម្លើយជាប្រភាគ ជាទសភាគ រួចជាភាគរយ ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ចំនួនផ្លែឈើសរុបក្នុងកន្ត្រកគឺ ៖

    \[3 + 2 + 5 = 10 \text{ ផ្លែ}\]

    លទ្ធផលដែលអាចកើតមានឡើងមាន 10 ករណី ។

    • ប្រូបាបចាប់បានផ្លែក្រូច ៖ ផ្លែក្រូចមាន 3 ផ្លែ នោះ ៖

      \[P(\text{ក្រូច}) = \frac{3}{10} = 0.3 = 30\%\]
    • ប្រូបាបចាប់បានផ្លែប៉ោម ៖ ផ្លែប៉ោមមាន 2 ផ្លែ នោះ ៖

      \[P(\text{ប៉ោម}) = \frac{2}{10} = \frac{1}{5} = 0.2 = 20\%\]
    • ប្រូបាបចាប់បានផ្លែស្វាយ ៖ ផ្លែស្វាយមាន 5 ផ្លែ នោះ ៖

      \[P(\text{ស្វាយ}) = \frac{5}{10} = \frac{1}{2} = 0.5 = 50\%\]
  8. ថង់មួយមានឃ្លីពណ៌ក្រហម 20 គ្រាប់ ពណ៌ស 45 ពណ៌បៃតង 30 និងឃ្លីពណ៌លឿង 5 ។ គេចាប់យកឃ្លីមួយចេញពីថង់ដោយចៃដន្យ ។ រកប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍ខាងក្រោម ៖

    • ក. ឃ្លីពណ៌ក្រហម
    • ខ. ឃ្លីពណ៌ស
    • គ. ឃ្លីពណ៌បៃតង
    • ឃ. ឃ្លីពណ៌លឿង ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ចំនួនឃ្លីសរុបក្នុងថង់គឺ ៖

    \[20 + 45 + 30 + 5 = 100 \text{ គ្រាប់}\]

    ចំនួនលទ្ធផលដែលអាចកើតមានឡើងមាន 100 ករណី ។

    • ក.

      ឃ្លីពណ៌ក្រហម ៖ ឃ្លីពណ៌ក្រហមមាន 20 គ្រាប់

      \[P(\text{ក្រហម}) = \frac{20}{100} = \frac{1}{5} = 0.20 = 20\%\]
    • ខ.

      ឃ្លីពណ៌ស ៖ ឃ្លីពណ៌សមាន 45 គ្រាប់

      \[P(\text{ស}) = \frac{45}{100} = \frac{9}{20} = 0.45 = 45\%\]
    • គ.

      ឃ្លីពណ៌បៃតង ៖ ឃ្លីពណ៌បៃតងមាន 30 គ្រាប់

      \[P(\text{បៃតង}) = \frac{30}{100} = \frac{3}{10} = 0.30 = 30\%\]
    • ឃ.

      ឃ្លីពណ៌លឿង ៖ ឃ្លីពណ៌លឿងមាន 5 គ្រាប់

      \[P(\text{លឿង}) = \frac{5}{100} = \frac{1}{20} = 0.05 = 5\%\]
  9. គេជ្រើសរើសតួអក្សរមួយចេញពីពាក្យ CHILDREN ដោយចៃដន្យ ។ រកប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍ដែលគេជ្រើសរើសបានគិតជាភាគរយ ៖

    • ក. អក្សរ D
    • ខ. អក្សរ E
    • គ. ព្យញ្ជនៈមួយ
    • ឃ. មិនមែនព្យញ្ជនៈ ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ពាក្យ CHILDREN មាន 8 តួអក្សរ គឺ C, H, I, L, D, R, E, N ៖

    • ចំនួនលទ្ធផលដែលអាចកើតមានឡើងមាន 8 ករណី ។
    • ស្រៈ (មិនមែនព្យញ្ជនៈ) រួមមាន I, E (មាន 2 តួ) ។
    • ព្យញ្ជនៈរួមមាន C, H, L, D, R, N (មាន 6 តួ) ។
    • ក.

      ជ្រើសរើសបានអក្សរ D ៖ មាន 1 ករណី

      \[P(D) = \frac{1}{8} = 0.125 = 12.5\%\]
    • ខ.

      ជ្រើសរើសបានអក្សរ E ៖ មាន 1 ករណី

      \[P(E) = \frac{1}{8} = 0.125 = 12.5\%\]
    • គ.

      ជ្រើសរើសបានព្យញ្ជនៈមួយ ៖ មាន 6 ករណី

      \[P(\text{ព្យញ្ជនៈ}) = \frac{6}{8} = \frac{3}{4} = 0.75 = 75\%\]
    • ឃ.

      ជ្រើសរើសបានមិនមែនព្យញ្ជនៈ (ជាស្រៈ) ៖ មាន 2 ករណី

      \[P(\text{មិនមែនព្យញ្ជនៈ}) = \frac{2}{8} = \frac{1}{4} = 0.25 = 25\%\]
  10. ប្រអប់មួយមានឃ្លីចំនួន 24 គ្រាប់ដែលក្នុងនោះមានឃ្លីពណ៌ក្រហម បៃតង និងខៀវ ។ បើប្រូបាបនៃព្រឹត្តិការណ៍ដែលគេជ្រើសរើសបានឃ្លីពណ៌ក្រហម 1 គ្រាប់និងបៃតង 1 គ្រាប់ដោយចៃដន្យស្មើនឹង \(\displaystyle \frac{1}{3}\) និង \(\displaystyle \frac{1}{6}\) ។ រកចំនួនឃ្លីពណ៌ក្រហម បៃតង និងខៀវ ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle N = 24\) ជាចំនួនឃ្លីសរុបក្នុងប្រអប់ ។

    • ចំនួនឃ្លីពណ៌ក្រហម ៖ ដោយ \(\displaystyle P(\text{ក្រហម}) = \frac{1}{3}\)

      \[\text{ចំនួនឃ្លីក្រហម} = 24 \times \frac{1}{3} = 8 \text{ គ្រាប់}\]
    • ចំនួនឃ្លីពណ៌បៃតង ៖ ដោយ \(\displaystyle P(\text{បៃតង}) = \frac{1}{6}\)

      \[\text{ចំនួនឃ្លីបៃតង} = 24 \times \frac{1}{6} = 4 \text{ គ្រាប់}\]
    • ចំនួនឃ្លីពណ៌ខៀវ ៖ ស្មើនឹងចំនួនឃ្លីសរុបដកឃ្លីក្រហមនិងបៃតង

      \[\text{ចំនួនឃ្លីខៀវ} = 24 - (8 + 4) = 24 - 12 = 12 \text{ គ្រាប់}\]

    ដូចនេះ ឃ្លីពណ៌ក្រហមមាន 8 គ្រាប់ ពណ៌បៃតងមាន 4 គ្រាប់ និងពណ៌ខៀវមាន 12 គ្រាប់ ។

  11. គេបោះកាក់មួយ គេប្រាថ្នាបោះបានខាងរូប ។

    • ក. បើគេបោះម្តង តើប្រូបាបបោះបានខាងរូបមានប៉ុន្មានភាគរយ?
    • ខ. បើគេបោះពីរដង តើប្រូបាបបោះបានខាងរូបទាំងពីរលើកមានប៉ុន្មានភាគរយ?
    • គ. បើគេបោះបីដង តើប្រូបាបបោះបានខាងរូបទាំងពីរលើកមានប៉ុន្មានភាគរយ?
    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle H\) ជាមុខរូប (Head) និង \(\displaystyle T\) ជាមុខលេខ (Tail) ៖

    • ក.

      បោះម្តង ៖ លទ្ធផលដែលអាចកើតមានឡើងមាន 2 ករណីគឺ \(\displaystyle \{H, T\}\) ។ ករណីស្របតាមបំណង (ខាងរូប) មាន 1 ករណីគឺ \(\displaystyle H\) ។

      \[P(H) = \frac{1}{2} = 0.5 = 50\%\]
    • ខ.

      បោះពីរដង ៖ លទ្ធផលដែលអាចកើតមានឡើងមាន 4 ករណីគឺ \(\displaystyle \{HH, HT, TH, TT\}\) ។ ករណីស្របតាមបំណង (ខាងរូបទាំងពីរលើក) មាន 1 ករណីគឺ \(\displaystyle HH\) ។

      \[P(HH) = \frac{1}{4} = 0.25 = 25\%\]
    • គ.

      បោះបីដង ៖ លទ្ធផលដែលអាចកើតមានឡើងមាន 8 ករណីគឺ ៖

      \[\{HHH, HHT, HTH, HTT, THH, THT, TTH, TTT\}\]
      • ករណីទី ១ (បើសំណួរមានន័យថា បានខាងរូបទាំង 3 លើក - អក្សរពុម្ពច្រឡំ «ទាំងពីរលើក» ជា «ទាំងបីលើក») ៖ ករណីស្របមាន 1 ករណីគឺ \(\displaystyle HHH\) ៖

        \[P(HHH) = \frac{1}{8} = 0.125 = 12.5\%\]
      • ករណីទី ២ (បើសំណួរមានន័យថា បានខាងរូបចំនួន 2 លើកជាក់លាក់) ៖ ករណីស្របមាន 3 ករណីគឺ \(\displaystyle \{HHT, HTH, THH\}\) ៖

        \[P(\text{រូប } 2 \text{ លើក}) = \frac{3}{8} = 0.375 = 37.5\%\]
  12. ការសិក្សាលើការលក់រថយន្តនៃក្រុមហ៊ុនមួយបានឱ្យដឹងថា ជារៀងរាល់ថ្ងៃប្រូបាបដែលលក់បានរថយន្តមួយគ្រឿងគឺ 0.20 ពីរគ្រឿងគឺ 0.40 បីគ្រឿងគឺ 0.20 បួនគ្រឿងគឺ 0.05 ហើយមិនដាច់សោះគឺ 0.10 ។ តាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនរថយន្តដែលបានលក់ជារៀងរាល់ថ្ងៃហើយ \(\displaystyle P(x)\) ជាប្រូបាបរបស់វា គេបានតារាងបំណែងចែកប្រូបាប ៖

    \(\displaystyle x\)01234
    \(\displaystyle P(x)\)0.100.200.450.200.05
    • ក. តើប្រូបាបនៃការលក់រថយន្តណាមានតម្លៃស្មើគ្នា?
    • ខ. តើប្រូបាបនៃការលក់រថយន្តណាមានតម្លៃទាបជាងគេ?
    មើលដំណោះស្រាយ

    សម្គាល់ ៖ ក្នុងអត្ថបទសៀវភៅសរសេរថាពីរគ្រឿងគឺ \(\displaystyle 0.40\) ប៉ុន្តែក្នុងតារាងបោះពុម្ព \(\displaystyle 0.45\) ដើម្បីឱ្យផលបូកប្រូបាបគ្រប់ \(\displaystyle 1.00\) (\(\displaystyle 0.10 + 0.20 + 0.45 + 0.20 + 0.05 = 1.00\)) ។ ផ្អែកតាមតារាងបំណែងចែកប្រូបាប ៖

    • ក.

      ប្រូបាបនៃការលក់រថយន្តដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា ៖ គឺប្រូបាបលក់បានរថយន្ត 1 គ្រឿង និង 3 គ្រឿង ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា ៖

      \[P(1) = P(3) = 0.20\]
    • ខ.

      ប្រូបាបនៃការលក់រថយន្តដែលមានតម្លៃទាបជាងគេ ៖ គឺប្រូបាបលក់បានរថយន្ត 4 គ្រឿង ដែលមានតម្លៃទាបជាងគេគឺ ៖

      \[P(4) = 0.05\]
  13. ក្នុងការសម្ភាសបុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនមួយ ។ បុគ្គលិក 30 នាក់ឆ្លើយថាពួកគេមានកូនម្នាក់មួយៗ បុគ្គលិក 43 នាក់ឆ្លើយថាពួកគេមានកូនម្នាក់ពីរៗ បុគ្គលិក 10 នាក់ឆ្លើយថាពួកគេមានកូនម្នាក់បីៗ និងបុគ្គលិក 4 នាក់ឆ្លើយថាពុំមានកូនសោះ ។ តាង \(\displaystyle x\) ជាចំនួនកូន ហើយ \(\displaystyle P(x)\) ជាប្រូបាបមានចំនួនកូនស្មើនឹង \(\displaystyle x\) ។ បំពេញតារាងបំណែងចែកប្រូបាបខាងក្រោមទៅតាមចំនួនកូន ។

    \(\displaystyle x\)
    \(\displaystyle P(x)\)
    មើលដំណោះស្រាយ

    ចំនួនបុគ្គលិកសរុបដែលបានសម្ភាសគឺ ៖

    \[N = 4 + 30 + 43 + 10 = 87 \text{ នាក់}\]

    ប្រូបាបតាមចំនួនកូននីមួយៗគឺ ៖

    • គ្មានកូនសោះ (\(\displaystyle x = 0\)) ៖ \(\displaystyle P(0) = \frac{4}{87} \approx 0.046 \approx 4.6\%\)
    • កូន 1 នាក់ (\(\displaystyle x = 1\)) ៖ \(\displaystyle P(1) = \frac{30}{87} = \frac{10}{29} \approx 0.345 \approx 34.5\%\)
    • កូន 2 នាក់ (\(\displaystyle x = 2\)) ៖ \(\displaystyle P(2) = \frac{43}{87} \approx 0.494 \approx 49.4\%\)
    • កូន 3 នាក់ (\(\displaystyle x = 3\)) ៖ \(\displaystyle P(3) = \frac{10}{87} \approx 0.115 \approx 11.5\%\)

    តារាងបំណែងចែកប្រូបាបដែលបំពេញរួច ៖

    \(\displaystyle x\)0123
    \(\displaystyle P(x)\)\(\displaystyle \frac{4}{87} \approx 0.05\)\(\displaystyle \frac{30}{87} \approx 0.34\)\(\displaystyle \frac{43}{87} \approx 0.49\)\(\displaystyle \frac{10}{87} \approx 0.11\)

ខ្លឹមសារ៖ សៀវភៅពុម្ពគណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា · វាយអត្ថបទ គូររូបភាពឡើងវិញ និងរៀបចំលើអនឡាញដោយលោកគ្រូ សាន សុខលី សម្រាប់ការសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ និងមិនរកប្រាក់ចំណេញ។ មិនមែនជាការបោះពុម្ពផ្លូវការរបស់ក្រសួងទេ។