1. ទំព័រដើម
  2. ថ្នាក់ទី ៧
  3. មេរៀន
  4. មេរៀនទី ២២
២២
មេរៀនទី ២២ · គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី ៧

មេរៀនទី 22 : ក្រាបផ្លិត និងក្រាបខ្សែ

ឧទាហរណ៍ ៧ប្រតិបត្តិ ៣

វត្ថុបំណង

  • 1. បង្កើតតារាងបំណែងចែកទិន្នន័យ
  • 2. បកស្រាយទិន្នន័យតាមក្រាបផ្លិតនិងក្រាបខ្សែ ។

1. ក្រាបផ្លិត

ឧទាហរណ៍ 1 ៖ ពូចាន់ជាម្ចាស់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមសត្វមួយកន្លែង ។ ក្នុងកសិដ្ឋាននោះមានមាន់ចំនួន 60 ក្បាល ទាចំនួន 40 ក្បាល និងក្ងានចំនួន 20 ក្បាល ។
ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសង្កេតចំនួនសត្វតាមប្រភេទនីមួយៗធៀបនឹងចំនួនសត្វទាំងអស់ គេត្រូវតាងចំនួនសត្វទាំងអស់ដោយរូបថាសមួយ រួចគេរកផលធៀបរវាងចំនួនសត្វតាមប្រភេទនិងចំនួនសត្វទាំងអស់ ។
ចំនួនសត្វទាំងអស់មាន
60 ក្បាល + 40 ក្បាល + 20 ក្បាល

  • ចំនួនមាន់មាន \(\displaystyle \frac{60}{120} = \frac{1}{2}\) នៃចំនួនសត្វទាំងអស់
    មានន័យថា 1 ភាគ 2 នៃថាស ។
    \(\displaystyle \frac{1}{2}\) នៃថាស បើគិតជាមុំត្រូវនឹង \(\displaystyle \frac{1}{2} \times 360^\circ = 180^\circ\) ។

  • ចំនួនទាមាន \(\displaystyle \frac{40}{120} = \frac{1}{3}\) នៃចំនួនសត្វទាំងអស់
    មានន័យថា 1 ភាគ 3 នៃថាស ។
    \(\displaystyle \frac{1}{3}\) នៃថាស បើគិតជាមុំត្រូវនឹង \(\displaystyle \frac{1}{3} \times 360^\circ = 120^\circ\) ។

  • ចំនួនក្ងានមាន \(\displaystyle \frac{20}{120} = \frac{1}{6}\) នៃចំនួនសត្វទាំងអស់
    មានន័យថា 1 ភាគ 6 នៃថាស ។
    \(\displaystyle \frac{1}{6}\) នៃថាស បើគិតជាមុំត្រូវនឹង \(\displaystyle \frac{1}{6} \times 360^\circ = 60^\circ\) ។

គេបានតារាងបំណែងចែកទិន្នន័យ

សត្វចំនួនសត្វមុំចម្រៀកថាស
មាន់60\(\displaystyle 180^\circ\)
ទា40\(\displaystyle 120^\circ\)
ក្ងាន20\(\displaystyle 60^\circ\)

ចំនួនសត្វតាមផ្នែកនីមួយៗដែលគេបានតាងនោះមានរាងជាផ្លិតទើបគេហៅថា ក្រាបផ្លិត ។

ក្រាបផ្លិត ជាក្រាបដែលមានរាងជាថាសរង្វង់តាងឱ្យទិន្នន័យស្ថិតិដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការបកស្រាយទិន្នន័យ ។

ឧទាហរណ៍ 2 ៖ គេបានធ្វើការកត់ត្រា ការលក់សាំង(គិតជាពាន់លីត្រ) ក្នុងស្ថានីយលក់សាំងចំនួន 4 កន្លែងដែលគេតាងដោយ A, B, C និង D នៅសប្តាហ៍ទី 1 នៃខែមករា ។

ស្ថានីយសាំងABCD
សាំង(ពាន់លីត្រ)901403020

គេចង់បង្ហាញទិន្នន័យខាងលើជាក្រាបផ្លិត
ដំបូងគេត្រូវរកចំនួនសាំងលក់សរុបទាំង 4 ស្ថានីយ
90 ពាន់លីត្រ + 140 ពាន់លីត្រ + 30 ពាន់លីត្រ + 20 ពាន់លីត្រ = 280 ពាន់លីត្រ ។
ចំនួនសាំងលក់សរុបនេះ នឹងត្រូវយកមកតាងជារង្វង់ ឬថាសមួយ ។ ដូច្នេះ 280 ពាន់លីត្រត្រូវនឹងមុំផ្ចិតរង្វង់ \(\displaystyle 360^\circ\) ។
គេបាន
90 ពាន់លីត្រ ត្រូវនឹងមុំ \(\displaystyle \frac{360^\circ}{280} \times 90 = 115.7^\circ\)
140 ពាន់លីត្រ ត្រូវនឹងមុំ \(\displaystyle \frac{360^\circ}{280} \times 140 = 180^\circ\)
30 ពាន់លីត្រ ត្រូវនឹងមុំ \(\displaystyle \frac{360^\circ}{280} \times 30 = 38.6^\circ\)
20 ពាន់លីត្រ ត្រូវនឹងមុំ \(\displaystyle \frac{360^\circ}{280} \times 20 = 25.7^\circ\)
តាមរង្វាស់មុំខាងលើ គេអាចសង់ក្រាបផ្លិតបានដោយប្រើរ៉ាបទ័រ ។

គេបានតារាងបំណែងចែកទិន្នន័យ

ស្ថានីយសាំងចំនួនសាំង(ពាន់លីត្រ)មុំចម្រៀកថាស
A90\(\displaystyle 115.7^\circ\)
B140\(\displaystyle 180^\circ\)
C30\(\displaystyle 38.6^\circ\)
D20\(\displaystyle 25.7^\circ\)
១លំហាត់គំរូ ១

ប្រើប្រាស់ទិន្នន័យក្នុងតារាងខាងក្រោម ដើម្បីសង់ក្រាបផ្លិតដែលបង្ហាញអំពីការចំណាយប្រចាំខែរបស់ក្រុមហ៊ុនមួយ ហើយបកស្រាយទិន្នន័យដែលបង្ហាញនៅក្នុងក្រាបផ្លិតនោះ ។

ការចំណាយប្រចាំខែចំនួនទឹកប្រាក់
កាតទូរស័ព្ទ500 000 ៛
សាំងយានយន្ត1 000 000 ៛
សម្ភារៈការិយាល័យ1 200 000 ៛
អគ្គិសនី900 000 ៛
ដំណោះស្រាយ

សង់ក្រាបផ្លិត

ផ្អែកលើក្រាបផ្លិត ក្រុមហ៊ុនចំណាយច្រើនជាងគេលើសម្ភារៈការិយាល័យនិងចំណាយតិចជាងគេលើកាតទូរស័ព្ទធៀបនឹងចំណាយសរុប 3 600 000 ៛ ក្នុងមួយខែ ។
ការប្រើប្រាស់ក្រាបផ្លិតមានភាពងាយស្រួលក្នុងការវិភាគទិន្នន័យដែលបានបែងចែកតាមផ្នែកនីមួយៗ ។ ការដឹងពីចំណាយនេះជួយឱ្យក្រុមហ៊ុនអាចធ្វើផែនការចំណាយនៅខែបន្ទាប់ ជាពិសេសក្រុមហ៊ុនក៏អាចព្យាករពីការចំណាយប្រចាំឆ្នាំដើម្បីដាក់បញ្ចូលក្នុងផែនការហិរញ្ញវត្ថុរបស់ខ្លួនផងដែរ ។

២លំហាត់គំរូ ២

ខាងស្តាំនេះជាតារាងទិន្នន័យនៃមធ្យោបាយធ្វើដំណើររបស់និស្សិតនៅសាកលវិទ្យាល័យមួយ ។ តាងទិន្នន័យជាក្រាបផ្លិត ។

មធ្យោបាយធ្វើដំណើរអត្រាជាភាគរយ
ឡាន10
ម៉ូតូ75
កង់15
ដំណោះស្រាយ

តាងអត្រា 100% ដោយរូបថាសទាំងមូលឬរង្វង់
គេដឹងថា 100% ត្រូវនឹងមុំផ្ចិត \(\displaystyle 360^\circ\)
ឡាន 10% នៃថាសត្រូវនឹង \(\displaystyle \frac{360^\circ}{100} \times 10 = 36^\circ\)
ម៉ូតូ 75% នៃថាសត្រូវនឹង \(\displaystyle \frac{360^\circ}{100} \times 75 = 270^\circ\)
កង់ 15% នៃថាសត្រូវនឹង \(\displaystyle \frac{360^\circ}{100} \times 15 = 54^\circ\)

✎ប្រតិបត្តិ ១

ក្រាបផ្លិតខាងក្រោម បង្ហាញពីចំណូលប្រចាំខែរបស់ក្រុមហ៊ុនលក់ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក

  • ក. បកស្រាយក្រាបផ្លិតនេះ ។
  • ខ. តើក្រុមហ៊ុនទទួលបានចំណូលពីការលក់អ្វីខ្លះ? តើព័ត៌មាននេះមានសារៈប្រយោជន៍អ្វីខ្លះសម្រាប់ក្រុមហ៊ុនក្នុងការធ្វើផែនការហិរញ្ញវត្ថុ?
មើលចម្លើយ
  • ក.

    គណនាចំណូលសរុបប្រចាំខែរបស់ក្រុមហ៊ុន ៖

    \[\begin{aligned} S &= 6~000~000 + 4~500~000 + 2~000~000 + 3~000~000 \\ &= 15~500~000\text{ ៛} \end{aligned}\]

    ផ្អែកលើក្រាបផ្លិត ៖

    • ការលក់ទូរទស្សន៍ផ្តល់ចំណូលច្រើនជាងគេ គឺ \(\displaystyle 6~000~000\text{ ៛}\) ស្មើនឹង \(\displaystyle \frac{6~000~000}{15~500~000} \times 100\% \approx 38.71\%\) (ត្រូវនឹងមុំផ្ចិតប្រហែល \(\displaystyle 139.35^\circ\))
    • ការលក់បាសនិងម៉ាញ៉េផ្តល់ចំណូល \(\displaystyle 4~500~000\text{ ៛}\) ស្មើនឹង \(\displaystyle \frac{4~500~000}{15~500~000} \times 100\% \approx 29.03\%\) (ត្រូវនឹងមុំផ្ចិតប្រហែល \(\displaystyle 104.52^\circ\))
    • សេវាជួសជុលផ្តល់ចំណូល \(\displaystyle 3~000~000\text{ ៛}\) ស្មើនឹង \(\displaystyle \frac{3~000~000}{15~500~000} \times 100\% \approx 19.35\%\) (ត្រូវនឹងមុំផ្ចិតប្រហែល \(\displaystyle 69.68^\circ\))
    • ការលក់ម៉ាស៊ីនព្រីនផ្តល់ចំណូលតិចជាងគេ គឺ \(\displaystyle 2~000~000\text{ ៛}\) ស្មើនឹង \(\displaystyle \frac{2~000~000}{15~500~000} \times 100\% \approx 12.90\%\) (ត្រូវនឹងមុំផ្ចិតប្រហែល \(\displaystyle 46.45^\circ\))
  • ខ.

    ក្រុមហ៊ុនទទួលបានចំណូលពីការលក់ ៖ ទូរទស្សន៍ បាសនិងម៉ាញ៉េ ម៉ាស៊ីនព្រីន និងពីសេវាជួសជុលឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក ។
    ព័ត៌មាននេះមានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ការធ្វើផែនការហិរញ្ញវត្ថុ ៖

    • ជួយកំណត់មុខទំនិញជាយុទ្ធសាស្ត្រ (ទូរទស្សន៍ និងបាស/ម៉ាញ៉េ រួមចំណែកជិត \(\displaystyle 68\%\) នៃចំណូលសរុប) ក្នុងការបែងចែកទុនបម្រុងទិញស្តុក
    • ជួយរៀបចំផែនការទីផ្សារដើម្បីជំរុញការលក់ម៉ាស៊ីនព្រីនដែលនៅមានចំណូលទាប
    • ជួយពង្រីកសេវាកម្មជួសជុលដើម្បីបង្កើតប្រភពចំណូលបន្ថែម
    • ជួយព្យាករចំណូលប្រចាំឆ្នាំ និងគ្រប់គ្រងលំហូរសាច់ប្រាក់ឱ្យមានស្ថិរភាព ។

ដូចនេះ ក្រុមហ៊ុនរកចំណូលបានច្រើនជាងគេពីការលក់ទូរទស្សន៍ (\(\displaystyle 38.71\%\)) និងតិចជាងគេពីម៉ាស៊ីនព្រីន (\(\displaystyle 12.90\%\))។

✎ប្រតិបត្តិ ២

ក្នុងកសិដ្ឋានមួយមានចិញ្ចឹមសត្វទាំងអស់ចំនួន 75 ក្បាល ក្នុងនោះមានគោ 15 ក្បាល ជ្រូក 28 ក្បាល ក្របី 10 ក្បាល និងទា 22 ក្បាល ។

  • ក. បង្កើតតារាងបំណែងចែកទិន្នន័យ
  • ខ. សង់ក្រាបផ្លិតតាងទិន្នន័យខាងលើ ។
មើលចម្លើយ
  • ក.

    គណនាមុំចម្រៀកថាស និងភាគរយតាងសត្វនីមួយៗ ៖
    ចំនួនសត្វសរុបគឺ \(\displaystyle 75\) ក្បាល ត្រូវនឹងមុំផ្ចិត \(\displaystyle 360^\circ\) និង \(\displaystyle 100\%\)

    • គោ ៖ មុំចម្រៀក \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{75}\times15=72^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{15}{75}\times100\%=20\%\)
    • ជ្រូក ៖ មុំចម្រៀក \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{75}\times28=134.4^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{28}{75}\times100\%\approx37.33\%\)
    • ក្របី ៖ មុំចម្រៀក \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{75}\times10=48^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{10}{75}\times100\%\approx13.33\%\)
    • ទា ៖ មុំចម្រៀក \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{75}\times22=105.6^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{22}{75}\times100\%\approx29.33\%\)

    គេបានតារាងបំណែងចែកទិន្នន័យ ៖

    ប្រភេទសត្វចំនួនសត្វ (ក្បាល)ភាគរយ (%)មុំចម្រៀកថាស
    គោ1520%\(\displaystyle 72^\circ\)
    ជ្រូក2837.33%\(\displaystyle 134.4^\circ\)
    ក្របី1013.33%\(\displaystyle 48^\circ\)
    ទា2229.33%\(\displaystyle 105.6^\circ\)
    សរុប75100%\(\displaystyle 360^\circ\)
  • ខ. ក្រាបផ្លិតតាងទិន្នន័យខាងលើត្រូវបានបង្ហាញដូចរូបខាងលើ ។

ដូចនេះ តារាងបំណែងចែកនិងក្រាបផ្លិតត្រូវបានបង្កើតពេញលេញដោយជ្រូកមានចំណែកធំជាងគេ (\(\displaystyle 134.4^\circ\)) និងក្របីតូចជាងគេ (\(\displaystyle 48^\circ\))។

2. ក្រាបខ្សែ

ក្រាបខ្សែ ជាក្រាបដែលប្រើប្រាស់ខ្សែបន្ទាត់សម្រាប់ភ្ជាប់ពីចំណុចដៅមួយទៀត ដើម្បីបង្ហាញពីបម្រែបម្រួលទិន្នន័យក្នុងអំឡុងពេលជាក់លាក់ណាមួយ ។

ឧទាហរណ៍ 1 ៖ តារាងខាងក្រោមបង្ហាញពីផែនការសន្សំរបស់បូរ៉ាក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ ។

ខែមករាកុម្ភៈមីនាមេសាឧសភាមិថុនាកក្កដាសីហាកញ្ញាតុលាវិច្ឆិកាធ្នូ
ទឹកប្រាក់20 00010 00015 00025 00030 0008 00022 00028 00030 00040 00036 0006 000

សង់ក្រាបខ្សែតាងទិន្នន័យខាងលើ

តាមរយៈក្រាបខ្សែនេះបង្ហាញថា ផែនការសន្សំរបស់បូរ៉ាមានការឡើងចុះដែលមិនស្ថិតនៅក្នុងចំនួនថេរឬប្រហាក់ប្រហែលគ្នាទេ។ យើងអាចសន្និដ្ឋានបានថា ផែនការសន្សំនេះប្រហែលជាប្រែប្រួលដោយសារស្ថានភាពនៃប្រាក់ចំណូលដែលគាត់ទទួលបាន និងការចំណាយប្រចាំខែរបស់គាត់ ។ ផែនការសន្សំជួយឱ្យអ្នកទុកដាក់ចំណូលមួយផ្នែកដោយទៀងទាត់សម្រាប់ប្រើប្រាស់នាពេលអនាគត ដែលជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការធ្វើផែនការហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីសម្រេចបានគោលដៅ ។ ពេលខ្លះអ្នកមិនអាចដើរតាមផែនការបានទាំងស្រុងទេ ប៉ុន្តែការពិនិត្យតាមដានទៀងទាត់អាចជួយឱ្យអ្នកសម្រេចគោលដៅនេះបាន ។

ឧទាហរណ៍ 2 ៖ បកស្រាយក្រាបខ្សែខាងក្រោមដែលបង្ហាញពីផែនការចំណាយរយៈពេលមួយឆ្នាំរបស់បូរ៉ា ។

ខែមករាកុម្ភៈមីនាមេសាឧសភាមិថុនាកក្កដាសីហាកញ្ញាតុលាវិច្ឆិកាធ្នូ
ចំណាយ100 00080 00080 000120 000150 00060 000200 000180 000140 000250 000300 00040 000

ផ្អែកលើក្រាបខ្សែនេះ ផែនការចំណាយកើនឡើងគួរកត់សម្គាល់ចាប់ពីខែកក្កដា ហើយធ្លាក់ចុះបន្តិចនៅខែកញ្ញា ប៉ុន្តែនឹងកើនឡើងខ្ពស់បំផុតនៅខែវិច្ឆិកា ។ ដូច្នេះយើងអាចសន្និដ្ឋានថា ផែនការចំណាយពីមួយខែទៅមួយខែរបស់គាត់មិនស្មើគ្នាទេ ។ ផែនការចំណាយអាចឱ្យអ្នកព្យាករពីការចំណាយនាពេលអនាគតដែលមានប្រយោជន៍ក្នុងការធ្វើផែនការហិរញ្ញវត្ថុប្រចាំខែឬប្រចាំឆ្នាំរបស់បុគ្គល គ្រួសារ ឬស្ថាប័នមួយ ។

១លំហាត់គំរូ ១

ក្រាបខ្សែខាងក្រោមបង្ហាញពីផែនការហិរញ្ញវត្ថុប្រចាំឆ្នាំរបស់បូរ៉ា ។ តាមរយៈក្រាបខ្សែទាំងបី តើផែនការចំណាយនិងសន្សំរបស់គាត់ស្ថិតនៅក្នុងចំណូលរបស់គាត់ដែរឬទេ? តើផែនការសន្សំរបស់គាត់តិចបំផុតប៉ុន្មានរៀល បើធៀបនឹងចំណូលរបស់គាត់? ចូរពន្យល់ ។

ខែមករាកុម្ភៈមីនាមេសាឧសភាមិថុនាកក្កដាសីហាកញ្ញាតុលាវិច្ឆិកាធ្នូ
ចំណូល120 00090 00095 000145 000180 00068 000222 000208 000170 000290 000336 00046 000
ចំណាយ100 00080 00080 000120 000150 00060 000200 000180 000140 000250 000300 00040 000
សន្សំ20 00010 00015 00025 00030 0008 00022 00028 00030 00040 00036 0006 000
ដំណោះស្រាយ

តាមរយៈក្រាបខ្សែបង្ហាញពីផែនការហិរញ្ញវត្ថុប្រចាំឆ្នាំរបស់បូរ៉ា យើងអាចសន្និដ្ឋានបានថាផែនការចំណាយនិងសន្សំរបស់គាត់ស្ថិតនៅក្នុងរង្វង់ទឹកប្រាក់នៃចំណូលរបស់គាត់ ។ គាត់មានផែនការចំណាយនិងសន្សំប្រចាំខែច្បាស់លាស់ បើទោះបីខែខ្លះគាត់ទទួលបានចំណូលតិចក៏ដោយ ។ ផែនការសន្សំរបស់គាត់តិចបំផុត 6 000 ៛ ។ ជាមធ្យមផែនការសន្សំរបស់គាត់មានចំនួនប្រហែល 14% នៃចំណូលសរុបប្រចាំឆ្នាំ ។

✎ប្រតិបត្តិ ១

ក្រាបខ្សែខាងក្រោមបង្ហាញពីផែនការសន្សំប្រចាំខែរបស់តារា ដើម្បីទិញកង់មួយតម្លៃ 235 000 ៛ ។

ខែខែទី១ខែទី២ខែទី៣ខែទី៤ខែទី៥
ទឹកប្រាក់សន្សំ30 00040 00060 00050 00055 000
  • ក. ចូរបកស្រាយក្រាបខ្សែអំពីផែនការសន្សំប្រចាំខែរបស់តារា ។
  • ខ. តាមរយៈផែនការសន្សំនេះ តើតារាអាចសម្រេចបានគោលដៅក្នុងរយៈពេល 5 ខែដែរឬទេ? ចូរពន្យល់ ។
មើលចម្លើយ
  • ក.

    បកស្រាយក្រាបខ្សែអំពីការសន្សំរបស់តារា ៖

    • ខែទី១ ៖ សន្សំបាន \(\displaystyle 30~000\text{ ៛}\)
    • ខែទី២ ៖ ការសន្សំកើនឡើងដល់ \(\displaystyle 40~000\text{ ៛}\) (កើន \(\displaystyle 10~000\text{ ៛}\))
    • ខែទី៣ ៖ ការសន្សំកើនឡើងដល់កម្រិតអតិបរមា គឺ \(\displaystyle 60~000\text{ ៛}\) (កើន \(\displaystyle 20~000\text{ ៛}\))
    • ខែទី៤ ៖ ការសន្សំថយចុះបន្តិចមកត្រឹម \(\displaystyle 50~000\text{ ៛}\) (ថយ \(\displaystyle 10~000\text{ ៛}\))
    • ខែទី៥ ៖ ការសន្សំកើនឡើងវិញដល់ \(\displaystyle 55~000\text{ ៛}\) (កើន \(\displaystyle 5~000\text{ ៛}\))

    ជារួម ផែនការសន្សំមានសន្ទុះកើនឡើងល្អ និងរក្សាបានយ៉ាងហោចណាស់ \(\displaystyle 30~000\text{ ៛}\) ក្នុងមួយខែ។

  • ខ.

    គណនាប្រាក់សន្សំសរុបក្នុងរយៈពេល 5 ខែ ៖

    \[\begin{aligned} S &= 30~000 + 40~000 + 60~000 + 50~000 + 55~000 \\ &= 235~000\text{ ៛} \end{aligned}\]

    តម្លៃកង់គឺ \(\displaystyle 235~000\text{ ៛}\) ស្មើគ្នានឹងប្រាក់សន្សំសរុប \(\displaystyle S\) ។
    ដូចនេះ តារាអាចសម្រេចគោលដៅទិញកង់ក្នុងរយៈពេល 5 ខែ ព្រោះប្រាក់សន្សំសរុបគ្រប់គ្រាន់ល្មម (\(\displaystyle 235~000\text{ ៛}\) លើ \(\displaystyle 235~000\text{ ៛}\))។

លំហាត់

  1. ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំក្នុងទីក្រុងមួយ បង្ហាញលទ្ធផលដូចតារាងខាងក្រោម៖

    ឈ្មោះបេក្ខជនABCD
    ចំនួនសន្លឹកឆ្នោត20454238860512012

    តាងព័ត៌មានខាងលើដោយក្រាបផ្លិត ។

    មើលដំណោះស្រាយ

    គណនាចំនួនសន្លឹកឆ្នោតសរុប ៖

    \[\begin{aligned} N &= 2~045 + 4~238 + 8~605 + 12~012 \\ &= 26~900\text{ សន្លឹក} \end{aligned}\]

    សន្លឹកឆ្នោតសរុប \(\displaystyle 26~900\) ត្រូវនឹងមុំផ្ចិត \(\displaystyle 360^\circ\) និង \(\displaystyle 100\%\) ។
    គណនាមុំចម្រៀកថាស និងភាគរយសម្រាប់បេក្ខជននីមួយៗ ៖

    • បេក្ខជន A ៖

      \[\begin{aligned} \theta_A &= \frac{360^\circ}{26~900} \times 2~045 \approx 27.37^\circ \\ p_A &= \frac{2~045}{26~900} \times 100\% \approx 7.60\% \end{aligned}\]
    • បេក្ខជន B ៖

      \[\begin{aligned} \theta_B &= \frac{360^\circ}{26~900} \times 4~238 \approx 56.71^\circ \\ p_B &= \frac{4~238}{26~900} \times 100\% \approx 15.75\% \end{aligned}\]
    • បេក្ខជន C ៖

      \[\begin{aligned} \theta_C &= \frac{360^\circ}{26~900} \times 8~605 \approx 115.17^\circ \\ p_C &= \frac{8~605}{26~900} \times 100\% \approx 31.99\% \end{aligned}\]
    • បេក្ខជន D ៖

      \[\begin{aligned} \theta_D &= \frac{360^\circ}{26~900} \times 12~012 \approx 160.75^\circ \\ p_D &= \frac{12~012}{26~900} \times 100\% \approx 44.65\% \end{aligned}\]

    តារាងបំណែងចែកទិន្នន័យ ៖

    បេក្ខជនសន្លឹកឆ្នោតភាគរយ (%)មុំចម្រៀកថាស
    A2 0457.60%\(\displaystyle 27.37^\circ\)
    B4 23815.75%\(\displaystyle 56.71^\circ\)
    C8 60531.99%\(\displaystyle 115.17^\circ\)
    D12 01244.65%\(\displaystyle 160.75^\circ\)
    សរុប26 900100%\(\displaystyle 360^\circ\)

    ផ្អែកលើមុំចម្រៀកថាសខាងលើ គេសង់បានក្រាបផ្លិតដូចរូបខាងលើ ។
    ដូចនេះ បេក្ខជន D ទទួលបានសន្លឹកឆ្នោតច្រើនជាងគេ (\(\displaystyle 44.65\%\), មុំ \(\displaystyle 160.75^\circ\)) ហើយបេក្ខជន A តិចជាងគេ (\(\displaystyle 7.60\%\), មុំ \(\displaystyle 27.37^\circ\))។

  2. ក្រាបផ្លិតខាងស្តាំបង្ហាញពីដំណាំសំខាន់ៗ ដែលតំបន់មួយបានដាំលើដីចំនួន 450 ហិកតា ។

    • ក. រកភាគរយនៃដីដំណាំនីមួយៗ
    • ខ. រកផ្ទៃក្រឡាដីដំណាំនីមួយៗ ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    តាមក្រាបផ្លិតក្នុងសៀវភៅពុម្ព មុំចម្រៀកថាសនៃដំណាំទាំង \(\displaystyle 4\) គឺ ៖ ស្រូវ \(\displaystyle 120^\circ\), សណ្ដែក \(\displaystyle 80^\circ\), ពោត \(\displaystyle 110^\circ\), និងល្ង \(\displaystyle 50^\circ\) (ផលបូកមុំ \(\displaystyle 120^\circ + 80^\circ + 110^\circ + 50^\circ = 360^\circ\)) ។

    • ក.

      គណនាភាគរយនៃដីដំណាំនីមួយៗធៀបនឹងផ្ទៃដីសរុប (មុំ \(\displaystyle 360^\circ\)) ៖

      • ស្រូវ ៖

        \[p_{\text{ស្រូវ}} = \frac{120^\circ}{360^\circ} \times 100\% = \frac{1}{3} \times 100\% \approx 33.33\%\]
      • សណ្ដែក ៖

        \[p_{\text{សណ្ដែក}} = \frac{80^\circ}{360^\circ} \times 100\% = \frac{2}{9} \times 100\% \approx 22.22\%\]
      • ពោត ៖

        \[p_{\text{ពោត}} = \frac{110^\circ}{360^\circ} \times 100\% = \frac{11}{36} \times 100\% \approx 30.56\%\]
      • ល្ង ៖

        \[p_{\text{ល្ង}} = \frac{50^\circ}{360^\circ} \times 100\% = \frac{5}{36} \times 100\% \approx 13.89\%\]
    • ខ.

      គណនាផ្ទៃក្រឡាដីដំណាំនីមួយៗលើផ្ទៃដីសរុប \(\displaystyle 450\text{ ហិកតា}\) ៖

      • ស្រូវ ៖

        \[S_{\text{ស្រូវ}} = 450 \times \frac{120^\circ}{360^\circ} = 450 \times \frac{1}{3} = 150\text{ ហិកតា}\]
      • សណ្ដែក ៖

        \[S_{\text{សណ្ដែក}} = 450 \times \frac{80^\circ}{360^\circ} = 450 \times \frac{2}{9} = 100\text{ ហិកតា}\]
      • ពោត ៖

        \[S_{\text{ពោត}} = 450 \times \frac{110^\circ}{360^\circ} = 450 \times \frac{11}{36} = 137.5\text{ ហិកតា}\]
      • ល្ង ៖

        \[S_{\text{ល្ង}} = 450 \times \frac{50^\circ}{360^\circ} = 450 \times \frac{5}{36} = 62.5\text{ ហិកតា}\]

      ផ្ទៀងផ្ទាត់ផលបូកផ្ទៃក្រឡា ៖ \(\displaystyle 150 + 100 + 137.5 + 62.5 = 450\text{ ហិកតា}\) (ត្រឹមត្រូវ) ។

    ដូចនេះ ផ្ទៃដីដាំស្រូវមាន \(\displaystyle 150\text{ ហិកតា}\) (\(\displaystyle 33.33\%\)) សណ្ដែក \(\displaystyle 100\text{ ហិកតា}\) (\(\displaystyle 22.22\%\)) ពោត \(\displaystyle 137.5\text{ ហិកតា}\) (\(\displaystyle 30.56\%\)) និងល្ង \(\displaystyle 62.5\text{ ហិកតា}\) (\(\displaystyle 13.89\%\))។

  3. គេបែងចែកអ្នកទទួលបានប្រាក់ចំណូលប្រចាំថ្ងៃជា 4 ប្រភេទតាងដោយ A, B, C និង D ។ ក្រាបផ្លិតខាងស្តាំបង្ហាញពីចំនួនមនុស្សទទួលបានប្រាក់ចំណូលផ្សេងៗគ្នា ។

    • ក. គណនាមុំនៃផ្នែក C
    • ខ. គិតផ្នែកនីមួយៗជាភាគរយ ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    តាមក្រាបផ្លិត មុំនៃផ្នែកនីមួយៗមាន \(\displaystyle \theta_A = 25^\circ\), \(\displaystyle \theta_B = 110^\circ\), \(\displaystyle \theta_D = 75^\circ\) ហើយមុំរង្វង់ទាំងមូលគឺ \(\displaystyle 360^\circ\) ។

    • ក.

      គណនាមុំនៃផ្នែក C ៖

      \[\begin{aligned} \theta_C &= 360^\circ - (\theta_A + \theta_B + \theta_D) \\ &= 360^\circ - (25^\circ + 110^\circ + 75^\circ) \\ &= 360^\circ - 210^\circ \\ &= 150^\circ \end{aligned}\]
    • ខ.

      គិតផ្នែកនីមួយៗជាភាគរយធៀបនឹងរង្វង់ទាំងមូល (\(\displaystyle 360^\circ\)) ៖

      • ផ្នែក A ៖

        \[p_A = \frac{25^\circ}{360^\circ} \times 100\% = \frac{5}{72} \times 100\% \approx 6.94\%\]
      • ផ្នែក B ៖

        \[p_B = \frac{110^\circ}{360^\circ} \times 100\% = \frac{11}{36} \times 100\% \approx 30.56\%\]
      • ផ្នែក C ៖

        \[p_C = \frac{150^\circ}{360^\circ} \times 100\% = \frac{5}{12} \times 100\% \approx 41.67\%\]
      • ផ្នែក D ៖

        \[p_D = \frac{75^\circ}{360^\circ} \times 100\% = \frac{5}{24} \times 100\% \approx 20.83\%\]

      ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ \(\displaystyle 6.94\% + 30.56\% + 41.67\% + 20.83\% = 100\%\) ។

    ដូចនេះ មុំនៃផ្នែក C គឺ \(\displaystyle 150^\circ\) ហើយភាគរយតាមផ្នែកគឺ \(\displaystyle A \approx 6.94\%\), \(\displaystyle B \approx 30.56\%\), \(\displaystyle C \approx 41.67\%\), \(\displaystyle D \approx 20.83\%\)។

  4. គេធ្វើសម្ភាសន៍សិស្សចំនួន 30 នាក់ក្នុងថ្នាក់រៀនមួយពីចំណូលចិត្តផ្លែឈើ ហើយទទួលបានលទ្ធផលដូចក្នុងតារាងខាងក្រោម៖

    ឈ្មោះផ្លែឈើក្រូចចេកស្វាយមៀន
    ចំនួនសិស្ស86124
    • ក. តាងទិន្នន័យជាក្រាបផ្លិត
    • ខ. តាងទិន្នន័យជាក្រាបសសរ ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ចំនួនសិស្សសរុបគឺ \(\displaystyle N = 8 + 6 + 12 + 4 = 30\) នាក់ ។

    • ក.

      តាងទិន្នន័យជាក្រាបផ្លិត ៖
      គណនាមុំចម្រៀកថាស និងភាគរយតាងផ្លែឈើនីមួយៗ ៖

      • ក្រូច ៖ មុំ \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{30}\times8=96^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{8}{30}\times100\%\approx26.67\%\)
      • ចេក ៖ មុំ \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{30}\times6=72^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{6}{30}\times100\%=20\%\)
      • ស្វាយ ៖ មុំ \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{30}\times12=144^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{12}{30}\times100\%=40\%\)
      • មៀន ៖ មុំ \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{30}\times4=48^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{4}{30}\times100\%\approx13.33\%\)

      តារាងបំណែងចែកទិន្នន័យ ៖

      ឈ្មោះផ្លែឈើចំនួនសិស្សភាគរយ (%)មុំចម្រៀកថាស
      ក្រូច826.67%\(\displaystyle 96^\circ\)
      ចេក620.00%\(\displaystyle 72^\circ\)
      ស្វាយ1240.00%\(\displaystyle 144^\circ\)
      មៀន413.33%\(\displaystyle 48^\circ\)
      សរុប30100%\(\displaystyle 360^\circ\)
    • ខ. តាងទិន្នន័យជាក្រាបសសរ ៖
      យកអ័ក្សដេកតាងប្រភេទផ្លែឈើ (ក្រូច, ចេក, ស្វាយ, មៀន) និងអ័ក្សឈរតាងចំនួនសិស្ស (ពី 0 ដល់ 14 នាក់)។ កម្ពស់សសរនីមួយៗស្មើនឹងចំនួនសិស្សរៀងគ្នាគឺ 8, 6, 12, និង 4 នាក់។

    ក្រាបផ្លិតនិងក្រាបសសរត្រូវបានបង្ហាញដូចរូបខាងលើ ។
    ដូចនេះ ស្វាយត្រូវបានសិស្សចូលចិត្តច្រើនជាងគេ (\(\displaystyle 40\%\), មុំ \(\displaystyle 144^\circ\)) និងមៀនតិចជាងគេ (\(\displaystyle 13.33\%\), មុំ \(\displaystyle 48^\circ\))។

  5. ក្រាបផ្លិតខាងស្តាំប្រាប់ពីប្រភេទសិស្សក្នុងថ្នាក់រៀនមួយ ។

    • ក. រកមុំចម្រៀកថាសតាងសិស្សមធ្យម
    • ខ. រកភាគរយនៃប្រភេទសិស្សនីមួយៗ ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    តាមក្រាបផ្លិត មុំតាងសិស្សល្អគឺ \(\displaystyle 68^\circ\) និងមុំតាងសិស្សខ្សោយគឺ \(\displaystyle 81^\circ\) ។

    • ក.

      គណនាមុំចម្រៀកថាសតាងសិស្សមធ្យម ៖
      ដោយផលបូកមុំក្នុងរង្វង់ស្មើ \(\displaystyle 360^\circ\) គេបាន ៖

      \[\begin{aligned} \theta_{\text{មធ្យម}} &= 360^\circ - (\theta_{\text{ល្អ}} + \theta_{\text{ខ្សោយ}}) \\ &= 360^\circ - (68^\circ + 81^\circ) \\ &= 360^\circ - 149^\circ \\ &= 211^\circ \end{aligned}\]
    • ខ.

      គណនាភាគរយនៃប្រភេទសិស្សនីមួយៗ ៖

      • សិស្សល្អ ៖

        \[p_{\text{ល្អ}} = \frac{68^\circ}{360^\circ} \times 100\% = \frac{17}{90} \times 100\% \approx 18.89\%\]
      • សិស្សខ្សោយ ៖

        \[p_{\text{ខ្សោយ}} = \frac{81^\circ}{360^\circ} \times 100\% = \frac{9}{40} \times 100\% = 22.50\%\]
      • សិស្សមធ្យម ៖

        \[p_{\text{មធ្យម}} = \frac{211^\circ}{360^\circ} \times 100\% \approx 58.61\%\]

      ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ \(\displaystyle 18.89\% + 22.50\% + 58.61\% = 100\%\) ។

    ដូចនេះ មុំចម្រៀកថាសតាងសិស្សមធ្យមគឺ \(\displaystyle 211^\circ\) ហើយភាគរយគឺ សិស្សល្អ \(\displaystyle \approx 18.89\%\), សិស្សខ្សោយ \(\displaystyle = 22.50\%\), និងសិស្សមធ្យម \(\displaystyle \approx 58.61\%\)។

  6. ក្នុងកសិដ្ឋានមួយគេចិញ្ចឹមសត្វ 120 ក្បាលដែលក្នុងនោះមានសត្វជ្រូក 35 ក្បាល សត្វគោ 20 ក្បាល សត្វមាន់ 53 ក្បាល និងសត្វទា 12 ក្បាល ។

    • ក. តាងទិន្នន័យជាក្រាបផ្លិត
    • ខ. តាងទិន្នន័យជាក្រាបសសរ
    • គ. តើក្នុងកសិដ្ឋាននោះចិញ្ចឹមសត្វជ្រូក លើសសត្វគោប៉ុន្មានភាគរយ ?
    មើលដំណោះស្រាយ

    ចំនួនសត្វសរុបគឺ \(\displaystyle N = 35 + 20 + 53 + 12 = 120\) ក្បាល ។

    • ក.

      តាងទិន្នន័យជាក្រាបផ្លិត ៖
      គណនាមុំចម្រៀកថាស និងភាគរយតាងសត្វនីមួយៗ ៖

      • ជ្រូក ៖ មុំ \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{120}\times35=105^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{35}{120}\times100\%\approx29.17\%\)
      • គោ ៖ មុំ \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{120}\times20=60^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{20}{120}\times100\%\approx16.67\%\)
      • មាន់ ៖ មុំ \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{120}\times53=159^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{53}{120}\times100\%\approx44.17\%\)
      • ទា ៖ មុំ \(\displaystyle =\frac{360^\circ}{120}\times12=36^\circ\), ភាគរយ \(\displaystyle =\frac{12}{120}\times100\%=10\%\)

      តារាងបំណែងចែកទិន្នន័យ ៖

      ប្រភេទសត្វចំនួន (ក្បាល)ភាគរយ (%)មុំចម្រៀកថាស
      ជ្រូក3529.17%\(\displaystyle 105^\circ\)
      គោ2016.67%\(\displaystyle 60^\circ\)
      មាន់5344.17%\(\displaystyle 159^\circ\)
      ទា1210.00%\(\displaystyle 36^\circ\)
      សរុប120100%\(\displaystyle 360^\circ\)
    • ខ. តាងទិន្នន័យជាក្រាបសសរ ៖
      យកអ័ក្សដេកតាងប្រភេទសត្វ (ជ្រូក, គោ, មាន់, ទា) និងអ័ក្សឈរតាងចំនួនសត្វ (ពី 0 ដល់ 60 ក្បាល)។ កម្ពស់សសរនីមួយៗស្មើនឹងចំនួនសត្វរៀងគ្នាគឺ 35, 20, 53, និង 12 ក្បាល។
    • គ.

      គណនាភាគរយដែលសត្វជ្រូកលើសសត្វគោ ៖
      ចំនួនសត្វជ្រូកលើសសត្វគោគឺ \(\displaystyle 35 - 20 = 15\) ក្បាល ។

      • ករណីធៀបនឹងចំនួនសត្វសរុប (120 ក្បាល) ៖

        \[\Delta p_{\text{សរុប}} = \frac{35 - 20}{120} \times 100\% = \frac{15}{120} \times 100\% = 12.5\%\]

        (ឬ \(\displaystyle 29.17\% - 16.67\% = 12.5\%\))

      • ករណីធៀបនឹងចំនួនសត្វគោ (20 ក្បាល) ៖

        \[\Delta p_{\text{គោ}} = \frac{35 - 20}{20} \times 100\% = \frac{15}{20} \times 100\% = 75\%\]

      ទាំងពីររបៀបនេះសុទ្ធតែមានអត្ថន័យច្បាស់លាស់ ៖ ជ្រូកលើសគោ \(\displaystyle 12.5\%\) នៃសត្វទាំងអស់ក្នុងកសិដ្ឋាន ឬច្រើនជាងគោ \(\displaystyle 75\%\) ធៀបនឹងចំនួនគោផ្ទាល់។

    ក្រាបផ្លិតនិងក្រាបសសរត្រូវបានបង្ហាញដូចរូបខាងលើ ។
    ដូចនេះ មាន់មានចំនួនច្រើនជាងគេ (\(\displaystyle 44.17\%\)) ហើយជ្រូកលើសគោ \(\displaystyle 12.5\%\) នៃសត្វសរុប (ឬ \(\displaystyle 75\%\) ធៀបនឹងសត្វគោ)។

ខ្លឹមសារ៖ សៀវភៅពុម្ពគណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា · វាយអត្ថបទ គូររូបភាពឡើងវិញ និងរៀបចំលើអនឡាញដោយលោកគ្រូ សាន សុខលី សម្រាប់ការសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ និងមិនរកប្រាក់ចំណេញ។ មិនមែនជាការបោះពុម្ពផ្លូវការរបស់ក្រសួងទេ។