1. ទំព័រដើម
  2. ថ្នាក់ទី ៩
  3. មេរៀន
  4. មេរៀនទី ៣
៣
មេរៀនទី ៣ · គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី ៩

កន្សោមពីជគណិត

ឧទាហរណ៍ ២៦សាកល្បង ៧PISA ៥សេចក្ដីព្រាង
✓គោលបំណងសិក្សា
  • ពន្លាតកន្សោមពីជគណិតបានត្រឹមត្រូវនិងរហ័ស។
  • ដាក់កន្សោមពីជគណិតជាផលគុណនៃកត្តាបានយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ។
  • ធ្វើប្រមាណវិធីលើកន្សោមសនិទានបានត្រឹមត្រូវដោយមានហេតុផល។

WWARM UP

រំលឹកចំណេះដឹង សួស្ដីប្អូនៗ! នៅក្នុងថ្នាក់មុនៗ យើងបានរៀនពីរបៀបបូក ដក គុណ ចែក លេខធម្មតារួចមកហើយ។ ឥឡូវនេះយើងនឹងរំលឹកពីលក្ខណៈបំបែកនៃវិធីគុណ។

  1. តើ \(\displaystyle 3 \times (4 + 5)\) ស្មើប៉ុន្មាន? យើងអាចបូកសិន \(\displaystyle 3 \times 9 = 27\)។
  2. ប៉ុន្តែយើងក៏អាចពន្លាតវាបានដែរ \(\displaystyle 3 \times 4 + 3 \times 5 = 12 + 15 = 27\)។

ចុះបើដូរលេខទៅជាអក្សរ (អថេរ) វិញ? ដូចជា \(\displaystyle x(y + 2) = xy + 2x\)។ នេះហើយហៅថាការពន្លាតកន្សោម!

!មុនចូលមេរៀននេះ ត្រូវចេះអ្វីខ្លះ?

តើប្អូនៗនៅចាំចំណេះដឹងពីថ្នាក់ទី ៧ និង ៨ ទាំងនេះទេ? តោះរំលឹកទាំងអស់គ្នា!

១. លក្ខណៈបំបែកនៃវិធីគុណ
\(\displaystyle a(b \pm c) = ab \pm ac\)
ឧទាហរណ៍៖ \(\displaystyle 2x(x - 3) = 2x^2 - 6x\)

២. វិធីបូកនិងដកឯកធាដូចគ្នា
\(\displaystyle ax^n \pm bx^n = (a \pm b)x^n\)
ឧទាហរណ៍៖ \(\displaystyle 3x^2 + 5x^2 = 8x^2\) , \(\displaystyle 7xy - 2xy = 5xy\)

៣. ស្វ័យគុណ
\(\displaystyle x^m \cdot x^n = x^{m+n}\)
ឧទាហរណ៍៖ \(\displaystyle x \cdot x^2 = x^3\)

១. ផលគុណនៃកន្សោមពីជគណិត

iងាយយល់

ងាយយល់ ការគុណកន្សោមពីជគណិត គឺប្រៀបបាននឹងការស្វែងរកក្រឡាផ្ទៃនៃចតុកោណកែងធំមួយ ដែលត្រូវបែងចែកជាចតុកោណកែងតូចៗជាច្រើនអញ្ចឹងដែរ។ វិធីនេះជួយយើងបំបាត់វង់ក្រចក ដើម្បីធ្វើឱ្យកន្សោមមានទម្រង់ងាយស្រួលសម្រាប់ការបូកដកបន្ត។

១ឧទាហរណ៍ទី ១

ឧទាហរណ៍ទី 1 : គណនាផ្ទៃក្រឡានៃចតុកោណកែងដែលមានវិមាត្រ \(\displaystyle 2x + 5\) និង \(\displaystyle 3x - 2\) ។

គិតមុនគូ ប្អូនៗចងចាំទេថា ផ្ទៃក្រឡាចតុកោណកែងស្មើ បណ្ដោយ \(\displaystyle \times\) ទទឹង? ដើម្បីរកចម្លើយ យើងគ្រាន់តែយកកន្សោមទាំងពីរមកគុណគ្នា \(\displaystyle S = (2x + 5)(3x - 2)\)។ របៀបគុណ គឺយើងគុណព្រាយតួនីមួយៗពីវង់ក្រចកទីមួយ ទៅគ្រប់តួនៃវង់ក្រចកទីពីរ។ តោះធ្វើទាំងអស់គ្នា!

តោះចាប់ផ្តើម៖ ដំបូងយើងរៀបចំផលគុណ \(\displaystyle S = (2x + 5)(3x - 2)\)

បន្ទាប់មក យើងគុណពង្រាយចូលគ្នាតាមលក្ខណៈបំបែក៖

\[\begin{aligned} S &= 2x(3x - 2) + 5(3x - 2) \\ &= (2x)(3x) + (2x)(-2) + (5)(3x) + (5)(-2) \\ &= 6x^2 - 4x + 15x - 10 \end{aligned}\]

ចុងក្រោយ យើងបូកដកឯកធាដែលដូចគ្នាបញ្ជូលគ្នា៖

\[\begin{aligned} S &= 6x^2 + ( -4x + 15x ) - 10 \\ &= 6x^2 + 11x - 10 \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{S = 6x^2 + 11x - 10}\)

!ពន្យល់ពិសេស

គន្លឹះពិសេសពីគ្រូ (រូបមន្តសំខាន់ៗដែលត្រូវចាំដាច់ខាត):
រូបមន្តទាំងនេះប្រៀបដូចជាអាវុធអញ្ចឹង! បើប្អូនៗចាំវាស្ទាត់ នោះការគណនានឹងលឿនដូចរន្ទះ។ តោះ! មើលរូបមន្តសំខាន់ៗខាងក្រោម៖

  • ការេនៃផលបូក៖ \(\displaystyle (a + b)^2 = a^2 + 2ab + b^2\)
  • ការេនៃផលសង៖ \(\displaystyle (a - b)^2 = a^2 - 2ab + b^2\)
  • ផលសងការេ៖ \(\displaystyle (a - b)(a + b) = a^2 - b^2\)
  • ផលសងគូប៖ \(\displaystyle (a - b)(a^2 + ab + b^2) = a^3 - b^3\)
  • ផលបូកគូប៖ \(\displaystyle (a + b)(a^2 - ab + b^2) = a^3 + b^3\)
២ឧទាហរណ៍ទី ២

ឧទាហរណ៍ទី 2 : តោះអនុវត្តរូបមន្តពន្លាតខាងលើឱ្យបានស្ទាត់!

  • ក. \(\displaystyle (2x + 3)^2 = (2x)^2 + 2(2x)(3) + 3^2 = 4x^2 + 12x + 9\)
  • ខ. \(\displaystyle (5x - 1)^2 = (5x)^2 - 2(5x)(1) + 1^2 = 25x^2 - 10x + 1\)
  • គ. \(\displaystyle (2x + 7)(2x - 7) = (2x)^2 - 7^2 = 4x^2 - 49\)
  • ឃ. \(\displaystyle (x - 1)(x^2 + x + 1) = x^3 - 1^3 = x^3 - 1\)
  • ង. \(\displaystyle (x + 1)(x^2 - x + 1) = x^3 + 1^3 = x^3 + 1\)
★គន្លឹះ

វិធីសាស្ត្រសរសេរឱ្យងាយចាំ និងមិនខុស (សម្រាប់ \(\displaystyle (a+b)^2\) និង \(\displaystyle (a-b)^2\)):
សិស្សគ្រូភាគច្រើនតែងតែរអិលដួលត្រង់ចំណុចនេះ ដោយសារតែភ្លេចតួកណ្តាល \(\displaystyle 2ab\)! ដើម្បីកុំឱ្យខុសទៀត គ្រូមានតិចនិកមួយ សូមប្អូនៗសរសេរតាមរបៀបនេះ (ឧទាហរណ៍ \(\displaystyle (2x+3)^2\))៖

  1. សរសេរការេនៃតួមុខមុនគេ៖       \(\displaystyle (2x)^2\) \(\displaystyle \dots\)
  2. ទុកចន្លោះកណ្តាលបន្តិច រួចសរសេរការេនៃតួក្រោយនៅចុងគេ៖       \(\displaystyle (2x)^2\) \(\displaystyle \dots\) \(\displaystyle + 3^2\)
  3. ចុងក្រោយ ទើបបំពេញចន្លោះកណ្តាលដោយយកលេខ \(\displaystyle 2\) គុណនឹងតួទាំងពីរ៖       \(\displaystyle (2x)^2 + 2(2x)(3) + 3^2\)

រួចទើបគណនាលទ្ធផលចុងក្រោយ៖ \(\displaystyle 4x^2 + 12x + 9\)។ ធ្វើបែបនេះធានាថាមិនបាត់តួកណ្តាល ឬច្រឡំសញ្ញាឡើយ!

×កុំច្រឡំ

ចំណុចដែលសិស្សតែងតែច្រឡំញឹកញាប់

កំហុសទី ១ ការលើកជាការេនៃផលបូក ឬផលសង
✗ \(\displaystyle (a + b)^2 = a^2 + b^2\) ✓ \(\displaystyle (a + b)^2 = a^2 + 2ab + b^2\) (កុំភ្លេចតួកណ្ដាល \(\displaystyle 2ab\) ឱ្យសោះណា!)

កំហុសទី ២ ការគុណសញ្ញាអវិជ្ជមានចូលក្នុងវង់ក្រចក
✗ \(\displaystyle -(x + 2) = -x + 2\) ✓ \(\displaystyle -(x + 2) = -x - 2\) (ត្រូវគុណសញ្ញាដកចូលគ្រប់តួក្នុងវង់ក្រចក)

៣ឧទាហរណ៍ទី ៣

ឧទាហរណ៍ទី 3 : ចូរគណនា ក. \(\displaystyle A = (k + 4)(k^2 - 4k + 1)\) ខ. \(\displaystyle B = (a - 2)(a^2 - 3a + 2)\)

គិតមុនគូ នេះជាការគុណទ្វេធា និងត្រីធា។ យើងត្រូវយកតួនីមួយៗនៃទ្វេធាទីមួយ ទៅគុណពង្រាយចូលគ្រប់តួនៃត្រីធាទីពីរ រួចបូកដកតួដូចគ្នា។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

ក. \(\displaystyle A = (k + 4)(k^2 - 4k + 1)\)
   \(\displaystyle = k(k^2 - 4k + 1) + 4(k^2 - 4k + 1)\)    (គុណបំបែកតួ)
   \(\displaystyle = k^3 - 4k^2 + k + 4k^2 - 16k + 4\)    (ពង្រាយសញ្ញា)
   \(\displaystyle = k^3 + (-4k^2 + 4k^2) + (k - 16k) + 4\)    (ផ្ដុំតួដូចគ្នា)
   \(\displaystyle = k^3 - 15k + 4\)

ខ. \(\displaystyle B = (a - 2)(a^2 - 3a + 2)\)
   \(\displaystyle = a(a^2 - 3a + 2) - 2(a^2 - 3a + 2)\)
   \(\displaystyle = a^3 - 3a^2 + 2a - 2a^2 + 6a - 4\)    (ប្រយ័ត្នសញ្ញាដក!)
   \(\displaystyle = a^3 - 5a^2 + 8a - 4\)

៤ឧទាហរណ៍ទី ៤

ឧទាហរណ៍ទី 4 (ប្រយ័ត្នសញ្ញាដក!) : ចូរគណនាកន្សោម \(\displaystyle C = -2x(x - 3) - (x - 2)(x - 5)\)

គិតមុនគូ លំហាត់នេះមានសញ្ញាដកច្រើនកន្លែង ដែលសិស្សភាគច្រើនតែងតែច្រឡំ! ប្អូនៗត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នពីរចំណុច៖ ១. ការគុណពង្រាយ \(\displaystyle -2x\) ចូលតួខាងក្នុង គឺត្រូវប្ដូរសញ្ញា (\(\displaystyle -2x \times -3 = +6x\))។ ២. ការពង្រាយសញ្ញាដក \(\displaystyle -\) នៅពីមុខរង្វង់ក្រចកទីពីរ។ យកល្អ គួរបើកវង់ក្រចកធំ \(\displaystyle [ \dots ]\) សិន ហើយគណនាផលគុណឱ្យចប់ មុននឹងទម្លាយសញ្ញាដកចូល!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[\begin{aligned} C &= -2x(x - 3) - \left[ (x)(x) + (x)(-5) + (-2)(x) + (-2)(-5) \right] \\ &= (-2x^2 + 6x) - \left[ x^2 - 5x - 2x + 10 \right] \\ &= -2x^2 + 6x - \left[ x^2 - 7x + 10 \right] & \text{(គណនាតួក្នុងវង់ក្រចកធំសិន)} \\ &= -2x^2 + 6x - x^2 + 7x - 10 & \text{(ទម្លាយសញ្ញាដកចូល៖ ប្ដូរគ្រប់សញ្ញាទាំងអស់!)} \\ &= (-2x^2 - x^2) + (6x + 7x) - 10 & \text{(ផ្ដុំតួដូចគ្នា)} \\ &= -3x^2 + 13x - 10 \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{C = -3x^2 + 13x - 10}\)

១សាកល្បងខ្លួនឯងទី ១

សាកល្បងខ្លួនឯង
ចូរគណនា៖

  • ក. \(\displaystyle A = 2(x - 2)(-x^2 - x + 3) - (-2x - 1)(x - 2)^2\)
  • ខ. \(\displaystyle B = (x - 1)^2(x + 2) - x(x + 1)^2\)
មើលដំណោះស្រាយ

ក.

\[\begin{aligned} A &= 2(x - 2)(-x^2 - x + 3) - (-2x - 1)(x - 2)^2 && \text{(ពន្លាតផលគុណនីមួយៗ)} \\ &= 2(-x^3 - x^2 + 3x + 2x^2 + 2x - 6) \\ &\quad - (-2x - 1)(x^2 - 4x + 4) \\ &= 2(-x^3 + x^2 + 5x - 6) \\ &\quad - (-2x^3 + 8x^2 - 8x - x^2 + 4x - 4) \\ &= (-2x^3 + 2x^2 + 10x - 12) - (-2x^3 + 7x^2 - 4x - 4) \\ &= -2x^3 + 2x^2 + 10x - 12 + 2x^3 - 7x^2 + 4x + 4 && \text{(ប្តូរសញ្ញាក្នុងវង់ក្រចក)} \\ &= -5x^2 + 14x - 8 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle A = -5x^2 + 14x - 8\) ។

ខ.

\[\begin{aligned} B &= (x - 1)^2(x + 2) - x(x + 1)^2 && \text{(ពន្លាតការ៉េនៃទ្វេធា)} \\ &= (x^2 - 2x + 1)(x + 2) - x(x^2 + 2x + 1) \\ &= (x^3 + 2x^2 - 2x^2 - 4x + x + 2) - (x^3 + 2x^2 + x) && \text{(ពន្លាត)} \\ &= (x^3 - 3x + 2) - (x^3 + 2x^2 + x) \\ &= x^3 - 3x + 2 - x^3 - 2x^2 - x && \text{(ប្តូរសញ្ញាក្នុងវង់ក្រចក)} \\ &= -2x^2 - 4x + 2 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle B = -2x^2 - 4x + 2\) ។

២. ការដាក់កន្សោមពីជគណិតជាផលគុណនៃកត្តា

iងាយយល់

ងាយយល់ ការដាក់ជាផលគុណកត្តា គឺមានន័យថា "ធ្វើបញ្ច្រាសមកវិញ" ពីការពន្លាត។ បើការពន្លាតប្រៀបដូចជាការរុះរើផ្ទះ នោះការដាក់ជាកត្តាប្រៀបដូចជាការផ្គុំផ្ទះឡើងវិញ។ ឧទាហរណ៍ បើយើងសរសេរ \(\displaystyle S = (2x + 5)(3x - 2) \longrightarrow S = 6x^2 + 11x - 10\) នេះហៅថា ពន្លាត។ តែបើចង់ឱ្យក្លាយជា ផលគុណកត្តា វិញ គឺយើងសរសេរ \(\displaystyle S = 6x^2 + 11x - 10 \longrightarrow S = (2x + 5)(3x - 2)\)។

ដើម្បីសរសេរកន្សោមពីជគណិតមួយជាផលគុណនៃកត្តា គេអាចប្រើវិធីសាស្រ្តផ្សេងៗគ្នាដូចខាងក្រោម៖

២.១. ដាក់ជាកត្តារួម

គេប្រើរូបមន្ត \(\displaystyle ka \pm kb = k(a \pm b)\) ដែល \(\displaystyle k\) ហៅថាកត្តារួម។ កត្តារួមនេះអាចជាលេខ ឬជាអក្សរដែលមាននៅគ្រប់តួ។

៥ឧទាហរណ៍ទី ៥

ឧទាហរណ៍ទី 1 : ដាក់ \(\displaystyle A = 2x^2 + 4xy\) ជាផលគុណនៃកត្តា ។

គិតមុនគូ រកមើលអ្វីដែលតួទាំងពីរមានដូចគ្នា។ - ផ្នែកមេគុណ៖ 2 និង 4 ចែកដាច់នឹង 2 ដូចគ្នា។ អញ្ចឹង 2 ជាកត្តារួម។ - ផ្នែកអក្សរ៖ \(\displaystyle x^2\) និង \(\displaystyle x\) មាន \(\displaystyle x\) ដូចគ្នា (យកស្វ័យគុណតូចជាងគេ)។ អញ្ចឹង \(\displaystyle x\) ជាកត្តារួម។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ តួទាំងពីរមាន \(\displaystyle 2x\) ដូចគ្នា ហេតុនេះ \(\displaystyle 2x\) ជាកត្តារួម។ \(\displaystyle A = 2x(x) + 2x(2y)\) \(\displaystyle A = 2x(x + 2y)\)

៦ឧទាហរណ៍ទី ៦

ឧទាហរណ៍ទី 2 : ដាក់ \(\displaystyle A = (x^2 - x) + (xy - y)\) ជាផលគុណនៃកត្តា ។

គិតមុនគូ នៅពេលដែលកន្សោមមានច្រើនតួ យើងអាចសាកល្បងផ្គុំតួជាក្រុមសិន។ ក្រុមទី១ \(\displaystyle (x^2 - x)\) អាចទាញ \(\displaystyle x\) ជាកត្តា។ ក្រុមទី២ \(\displaystyle (xy - y)\) អាចទាញ \(\displaystyle y\) ជាកត្តា។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ \(\displaystyle A = x(x - 1) + y(x - 1)\) ឥឡូវនេះ យើងឃើញថាតួថ្មីទាំងពីរមានកត្តារួមមួយទៀតគឺវង់ក្រចក \(\displaystyle (x - 1)\) ទាំងមូលតែម្តង! \(\displaystyle A = (x - 1)(x + y)\)

៧ឧទាហរណ៍ទី ៧

ឧទាហរណ៍ទី 3 (ករណីតួមុខមានសញ្ញាដក) : ដាក់ \(\displaystyle A = -4x^2 - 8x + 12\) ជាផលគុណនៃកត្តា។

គិតមុនគូ នៅពេលដែលតួមុខមានសញ្ញាដក វិធីដ៏ល្អបំផុតគឺចាប់យកសញ្ញាដក \(\displaystyle -\) ជាកត្តារួម (ឬចាប់លេខអវិជ្ជមានតែម្ដង) ដើម្បីឱ្យតួមុខនៅសល់ត្រឹមរាងវិជ្ជមាន ងាយស្រួលគណនាបន្ត។ ក្នុងទីនេះ លេខ 4, 8, និង 12 សុទ្ធតែចែកដាច់នឹង 4។ ដូច្នេះ យើងគួរចាប់ \(\displaystyle -4\) ជាកត្តារួម!
ចំណាំ៖ ពេលទាញយកសញ្ញាដកចេញ កុំភ្លេចប្ដូរសញ្ញារបស់គ្រប់តួនៅក្នុងវង់ក្រចក! (ដកទៅជាបូក បូកទៅជាដក)។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ \(\displaystyle A = -4x^2 - 8x + 12\)
   \(\displaystyle = -4(x^2 + 2x - 3)\)    (ទាញ \(\displaystyle -4\) ជាកត្តារួម រួចប្ដូរសញ្ញាខាងក្នុងវង់ក្រចក)

នៅពេលនេះ កន្សោមក្នុងវង់ក្រចកគឺ \(\displaystyle x^2 + 2x - 3\) ដែលយើងអាចដាក់ជាកត្តាបន្តទៀតដោយបំបែកតួ៖

\[\begin{aligned} x^2 + 2x - 3 &= x^2 + 3x - x - 3 \\ &= x(x + 3) - 1(x + 3) \\ &= (x + 3)(x - 1) \end{aligned}\]

យកលទ្ធផលនេះមកជួសចូល \(\displaystyle A\) វិញ យើងបាន៖

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{A = -4(x + 3)(x - 1)}\)

២សាកល្បងខ្លួនឯងទី ២

សាកល្បងខ្លួនឯង
ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តា៖

  • ក. \(\displaystyle A = 6x^2(x + 1) - 2x(x + 1)\)
  • ខ. \(\displaystyle B = 3(x - 1)(x + 2) + (x^2 - x)(x + 2)\)
មើលដំណោះស្រាយ

ក.

\[\begin{aligned} A &= 6x^2(x + 1) - 2x(x + 1) \\ &= (x + 1)(6x^2 - 2x) && \text{(ដាក់ $x+1$ ជាកត្តារួម)} \\ &= (x + 1) \cdot 2x(3x - 1) && \text{(ដាក់ $2x$ ជាកត្តារួមបន្ថែម)} \\ &= 2x(x + 1)(3x - 1) \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle A = 2x(x + 1)(3x - 1)\) ។

ខ.

\[\begin{aligned} B &= 3(x - 1)(x + 2) + (x^2 - x)(x + 2) \\ &= 3(x - 1)(x + 2) + x(x - 1)(x + 2) && \text{(ព្រោះ $x^2-x=x(x-1)$)} \\ &= (x - 1)(x + 2)(3 + x) && \text{(ដាក់ $(x-1)(x+2)$ ជាកត្តារួម)} \\ &= (x - 1)(x + 2)(x + 3) \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle B = (x - 1)(x + 2)(x + 3)\) ។

២.២. ប្រើរូបមន្តសំខាន់ៗ

យើងអាចបំប្លែងកន្សោមឱ្យចូលទម្រង់រូបមន្ត ដើម្បីដាក់ជាកត្តាបានយ៉ាងរហ័ស។ រូបមន្តដែលនិយមប្រើគឺ៖ \(\displaystyle a^2 \pm 2ab + b^2 = (a \pm b)^2\) និង \(\displaystyle a^2 - b^2 = (a - b)(a + b)\)។

៨ឧទាហរណ៍ទី ៨

លំហាត់គំរូទី 1 : ដាក់ \(\displaystyle A = 4x^2(x + 1) - 9(x + 1)\) ជាផលគុណនៃកត្តា។

គិតមុនគូ ដំបូងយើងសង្កេតឃើញកត្តារួម \(\displaystyle (x + 1)\) ជាមុន។ បន្ទាប់ពីទាញកត្តារួមរួច យើងអាចនឹងសល់ទម្រង់ \(\displaystyle a^2 - b^2\) ទៀត។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ \(\displaystyle A = 4x^2(x + 1) - 9(x + 1)\)    \(\displaystyle = (x + 1)(4x^2 - 9)\)    (ដាក់ \(\displaystyle x + 1\) ជាកត្តារួម) ដោយ \(\displaystyle 4x^2 = (2x)^2\) និង \(\displaystyle 9 = 3^2\) នោះ \(\displaystyle 4x^2 - 9\) ចូលទម្រង់ \(\displaystyle a^2 - b^2\)។    \(\displaystyle = (x + 1)[(2x)^2 - 3^2]\)    (ប្រើរូបមន្ត \(\displaystyle a^2 - b^2 = (a - b)(a + b)\))    \(\displaystyle = (x + 1)(2x - 3)(2x + 3)\)

៩ឧទាហរណ៍ទី ៩

លំហាត់គំរូទី 2 (រាងការេនៃទ្វេធា) : ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តា។
ក. \(\displaystyle B = 9x^2 - 12x + 4\)
ខ. \(\displaystyle C = x^2 + 10x + 25\)

គិតមុនគូ នេះគឺជាកន្សោមត្រីធាដែលមានតួមុខ និងតួក្រោយជារាងការេសព្វ។ - សម្រាប់ ក. តួមុខ \(\displaystyle 9x^2 = (3x)^2\) និងតួក្រោយ \(\displaystyle 4 = 2^2\)។ តួកណ្តាលមានសញ្ញាដក ដូច្នេះវាទំនងជាចូលរូបមន្ត \(\displaystyle a^2 - 2ab + b^2 = (a - b)^2\)។ (ដកនៅកណ្តាល បូកនៅចុង!) - សម្រាប់ ខ. តួមុខ \(\displaystyle x^2\) និងតួក្រោយ \(\displaystyle 25 = 5^2\)។ សញ្ញាបូកទាំងអស់ ដូច្នេះវាចូលរូបមន្ត \(\displaystyle a^2 + 2ab + b^2 = (a + b)^2\)។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

ក. \(\displaystyle B = 9x^2 - 12x + 4\)

\[\begin{aligned} B &= (3x)^2 - 12x + 2^2 & \text{(សរសេរតួមុខ និងតួក្រោយជាការេ)} \\ &= (3x)^2 - 2(3x)(2) + 2^2 & \text{(ផ្ទៀងផ្ទាត់តួកណ្តាល $2ab$: $2 \times 3x \times 2 = 12x$ ពិតមែន!)} \\ &= (3x - 2)^2 \end{aligned}\]

ខ. \(\displaystyle C = x^2 + 10x + 25\)

\[\begin{aligned} C &= (x)^2 + 10x + 5^2 & \text{(សរសេរតួមុខ និងតួក្រោយជាការេ)} \\ &= (x)^2 + 2(x)(5) + 5^2 & \text{(ផ្ទៀងផ្ទាត់តួកណ្តាល $2ab$: $2 \times x \times 5 = 10x$ ពិតមែន!)} \\ &= (x + 5)^2 \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{B = (3x - 2)^2}\)    និង    \(\displaystyle \boxed{C = (x + 5)^2}\)

!ពន្យល់ពិសេស

ប្រយ័ត្នការយល់ច្រឡំ! (របៀបឆែកមើលរាងការេទ្វេធា)
នៅពេលប្អូនៗឃើញកន្សោមដូចជា \(\displaystyle x^2 + 5x + 4\) សិស្សមួយចំនួនតែងតែប្រញាប់សន្និដ្ឋានថាវាជារាងការេទ្វេធា \(\displaystyle (x + 2)^2\) ព្រោះឃើញតួមុខ \(\displaystyle x^2\) និងតួក្រោយ \(\displaystyle 4 = 2^2\)។ នេះជាការយល់ខុស!

ក្បួនឆែកមើលរបស់គ្រូ៖

  1. មើលតួមុខ និងតួក្រោយ៖ តួមុខគឺ \(\displaystyle x^2\) (បានមកពី \(\displaystyle x\))។ តួក្រោយគឺ \(\displaystyle 4\) (បានមកពី \(\displaystyle 2^2\))។
  2. គណនាតួកណ្តាលដោយខ្លួនឯង៖ យកវាមកគុណនឹង 2 តាមរូបមន្ត \(\displaystyle 2ab\) គឺ \(\displaystyle 2(x)(2) = 4x\)។
  3. ផ្ទៀងផ្ទាត់សិន៖

    • បើតួកណ្តាលនៃលំហាត់គឺ \(\displaystyle 4x\) មែន (ពោលគឺ \(\displaystyle x^2 + 4x + 4\)) នោះវាពិតជាចូលរូបមន្ត \(\displaystyle (x + 2)^2\) ត្រឹមត្រូវ!
    • ប៉ុន្តែលំហាត់យើងគឺ \(\displaystyle x^2 + \mathbf{5x} + 4\) ដែលតួកណ្តាលគឺ \(\displaystyle 5x\) (មិនមែន \(\displaystyle 4x\) ទេ)។ ដូច្នេះវា មិនមែន ជារាងការេសព្វឡើយ! ប្អូនៗត្រូវប្រើវិធីគុណខ្វែងវិញ ដែលបានចម្លើយ \(\displaystyle (x + 1)(x + 4)\)។
១០ឧទាហរណ៍ទី ១០

លំហាត់គំរូទី 3 (លំហាត់កម្រិតសិស្សពូកែ!) : ចូរដាក់កន្សោម \(\displaystyle D = x^2 - 4x + 4 - y^2\) ជាផលគុណនៃកត្តា។

គិតមុនគូ លំហាត់នេះមាន 4 តួ ធ្វើឱ្យសិស្សភាគច្រើនគិតដល់ការផ្ដុំតួ \(\displaystyle (2-2)\)។ ប៉ុន្តែបើប្អូនៗចាប់គូ \(\displaystyle (x^2 - y^2)\) និង \(\displaystyle (-4x + 4)\) វានឹងមិនចេញកត្តារួមទេ។ ល្បិចពិសេស៖ សង្កេតមើល 3 តួដំបូង \(\displaystyle x^2 - 4x + 4\)! នេះគឺជារាងការេនៃទ្វេធាសុទ្ធសាធ។ បើយើងផ្ដុំវាចូលគ្នា យើងនឹងអាចបំប្លែងលំហាត់នេះទៅជារូបមន្ត \(\displaystyle a^2 - b^2\) ដ៏ស្រស់ស្អាតមួយ។ តោះមើលការដោះស្រាយ!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[\begin{aligned} D &= (x^2 - 4x + 4) - y^2 & \text{(ផ្ដុំ 3 តួដំបូង)} \\ &= (x - 2)^2 - y^2 & \text{(បំប្លែង 3 តួដំបូងជា $(a - b)^2$)} \\ &= [(x - 2) - y][(x - 2) + y] & \text{(ប្រើរូបមន្តផលសងការេ $a^2 - b^2 = (a-b)(a+b)$)} \\ &= (x - y - 2)(x + y - 2) & \text{(លុបរង្វង់ក្រចកខាងក្នុង រួចរៀបអក្សរតាមលំដាប់)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{D = (x - y - 2)(x + y - 2)}\)

៣សាកល្បងខ្លួនឯងទី ៣

សាកល្បងខ្លួនឯង
ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តាដោយប្រើរូបមន្ត៖

  • ក. \(\displaystyle x^2 - 16\)
  • ខ. \(\displaystyle 4x^2 + 12x + 9\)
  • គ. \(\displaystyle x^2 - 14x + 49\)
មើលដំណោះស្រាយ

ក.

\[\begin{aligned} x^2 - 16 &= x^2 - 4^2 && \text{(សរសេរជារាង $A^2-B^2$)} \\ &= (x - 4)(x + 4) && \text{(ប្រើ $A^2-B^2=(A-B)(A+B)$)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 - 16 = (x - 4)(x + 4)\) ។

ខ.

\[\begin{aligned} 4x^2 + 12x + 9 &= (2x)^2 + 2(2x)(3) + 3^2 && \text{(ទម្រង់ $A^2+2AB+B^2$)} \\ &= (2x + 3)^2 && \text{(ប្រើ $(A+B)^2$)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle 4x^2 + 12x + 9 = (2x + 3)^2\) ។

គ.

\[\begin{aligned} x^2 - 14x + 49 &= x^2 - 2(x)(7) + 7^2 && \text{(ទម្រង់ $A^2-2AB+B^2$)} \\ &= (x - 7)^2 && \text{(ប្រើ $(A-B)^2$)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 - 14x + 49 = (x - 7)^2\) ។

២.៣. វិធីគុណខ្វែង (AC Method)

★វិធីងាយ

របៀបដាក់កន្សោម \(\displaystyle Ax^2 + Bx + C\) ជាកត្តាតាមវិធីគុណខ្វែង

  1. បំបែកតួ \(\displaystyle A\) ជាផលគុណនៃពីរតួ (ឧ. \(\displaystyle A = a \times c\)) រួចរៀបជាជួរឈរ។
  2. បំបែកតួ \(\displaystyle C\) ជាផលគុណនៃពីរតួ (ឧ. \(\displaystyle C = b \times d\)) រួចរៀបជាជួរឈរ។
  3. គុណខ្វែងសាកល្បង រួចបូកលទ្ធផលចូលគ្នា មើលថាតើវាស្មើនឹងតួកណ្តាល \(\displaystyle B\) ដែរឬទេ?
  4. បើស្មើ នោះចម្លើយគឺការយកតួតាមជួរដេកនីមួយៗមកផ្គុំគ្នា៖ \(\displaystyle (ax + b)(cx + d)\)។
១១ឧទាហរណ៍ទី ១១

លំហាត់គំរូទី 1 (ករណីងាយមេគុណ \(\displaystyle A=1\)) : ចូរដាក់កន្សោម \(\displaystyle A = x^2 + 5x + 4\) ជាផលគុណនៃកត្តា ។

គិតមុនគូ ដូចដែលគ្រូបានប្រាប់ពីខាងលើ កន្សោមនេះមិនមែនជារាងការេសព្វទេ ព្រោះតួកណ្តាលមិនមែន \(\displaystyle 4x\)! ដូច្នេះយើងត្រូវប្រើវិធីគុណខ្វែង។ តួមុខ \(\displaystyle x^2\) បានមកពី \(\displaystyle x \cdot x\)។ តួក្រោយ \(\displaystyle 4\) បានមកពី \(\displaystyle 1 \cdot 4\) ឬ \(\displaystyle 2 \cdot 2\)។ ដោយសារតួកណ្តាលគឺ \(\displaystyle 5x\) យើងត្រូវយក \(\displaystyle 1 \cdot 4\) ព្រោះ \(\displaystyle 1x + 4x = 5x\) ត្រូវបេះបិទ!

ការអនុវត្ត (ផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយតារាងគុណខ្វែង)៖

ចាប់យកតួតាមជួរដេក ជួរទីមួយគឺ \(\displaystyle (x + 1)\) ជួរទីពីរគឺ \(\displaystyle (x + 4)\)។

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{A = (x + 1)(x + 4)}\)

១២ឧទាហរណ៍ទី ១២

លំហាត់គំរូទី 2 : ចូរដាក់កន្សោម \(\displaystyle B = 2x^2 - 11x + 12\) ជាផលគុណនៃកត្តា ។

គិតមុនគូ តួមុខ \(\displaystyle 2x^2\) អាចបំបែកជា \(\displaystyle 2x \cdot x\)។ តួក្រោយ \(\displaystyle 12\) អាចបំបែកជា \(\displaystyle 3 \cdot 4\) , \(\displaystyle 2 \cdot 6\) ឬ \(\displaystyle 1 \cdot 12\)។ ដោយសារតួកណ្តាលគឺ \(\displaystyle -11x\) (អវិជ្ជមាន) យើងគួរតែបំបែក \(\displaystyle 12\) ជាលេខអវិជ្ជមានគុណគ្នាសាកមើល។ តោះសាក \(\displaystyle (-3) \cdot (-4)\)!

ការអនុវត្ត (ផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយតារាងគុណខ្វែង)៖

ដោយសារផលបូកខ្វែងស្មើនឹងតួកណ្តាលបេះបិទ នោះចម្លើយរបស់យើងគឺត្រឹមត្រូវហើយ! គ្រាន់តែចាប់តួវង់ក្រចកតាមជួរដេកជាការស្រេច។

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{A = (2x - 3)(x - 4)}\)

១៣ឧទាហរណ៍ទី ១៣

លំហាត់គំរូទី 3 (ប្រយ័ត្នតួចុងអវិជ្ជមាន!) : ចូរដាក់កន្សោម \(\displaystyle B = 3x^2 - 5x - 2\) ជាផលគុណនៃកត្តា ។

គិតមុនគូ តួមុខ \(\displaystyle 3x^2\) អាចបំបែកជា \(\displaystyle 3x \cdot x\)។ តួក្រោយ \(\displaystyle -2\) អាចបំបែកជា \(\displaystyle (-2) \cdot 1\) ឬ \(\displaystyle 2 \cdot (-1)\)។ ដោយសារតួកណ្តាលគឺ \(\displaystyle -5x\) (អវិជ្ជមាន) យើងគួរតែដាក់សញ្ញាដកនៅលេខធំ ដើម្បីឱ្យផលបូកខ្វែងចេញមកអវិជ្ជមាន។ តោះសាក \(\displaystyle (-2) \cdot 1\) ដោយដាក់លេខ \(\displaystyle -2\) គុណខ្វែងជាមួយ \(\displaystyle 3x\) សាកមើល!

ការអនុវត្ត (ផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយតារាងគុណខ្វែង)៖

ដោយសារផលបូកខ្វែងស្មើនឹងតួកណ្តាលបេះបិទ (\(\displaystyle -6x + x = -5x\)) នោះចម្លើយរបស់យើងគឺត្រឹមត្រូវហើយ! ចាប់តួវង់ក្រចកតាមជួរដេក។

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{B = (3x + 1)(x - 2)}\)

១៤ឧទាហរណ៍ទី ១៤

លំហាត់គំរូទី 4 (ប្រយ័ត្ន! ត្រូវទាញកត្តារួមជាមុនសិន) : ចូរដាក់កន្សោម \(\displaystyle C = 6x^2 - 3x - 9\) ជាផលគុណនៃកត្តា ។

គិតមុនគូ ប្អូនៗឃើញលេខធំៗ កុំទាន់ប្រញាប់គុណខ្វែងភ្លាមៗ! បើយើងយកមេគុណ \(\displaystyle 6\) និង \(\displaystyle -9\) មកបំបែក វាមានជម្រើសច្រើនណាស់ ហើយលេខនឹងធំពិបាកគណនា។ ក្បួនមាស៖ មុននឹងធ្វើវិធីគុណខ្វែង ត្រូវមើលថាតើគ្រប់តួទាំងអស់មានកត្តារួមដែរឬទេ? នៅទីនេះ \(\displaystyle 6, 3\) និង \(\displaystyle 9\) សុទ្ធតែអាចចែកដាច់នឹង 3។ ដូច្នេះយើងត្រូវទាញ 3 ជាកត្តាសិន!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ \(\displaystyle C = 6x^2 - 3x - 9\)
\(\displaystyle C = 3(2x^2 - x - 3)\)    (ទាញ \(\displaystyle 3\) ជាកត្តា)

ឥឡូវនេះ យើងធ្វើវិធីគុណខ្វែងសម្រាប់តែកន្សោមក្នុងវង់ក្រចក \(\displaystyle 2x^2 - x - 3\) ប៉ុណ្ណោះ៖

ផលបូកខ្វែងគឺ \(\displaystyle -3x + 2x = -x\) ពិតជាស្មើនឹងតួកណ្តាលមែន។ ដូច្នេះកត្តាគឺ \(\displaystyle (x + 1)\) និង \(\displaystyle (2x - 3)\)។

យកកត្តានេះទៅជួសចូលកន្សោមដើមដែលមានលេខ 3 នៅពីមុខស្រាប់៖ ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{C = 3(x + 1)(2x - 3)}\)

១៥ឧទាហរណ៍ទី ១៥

លំហាត់គំរូទី 5 (រាងត្រីធា ដឺក្រេទី៤) : ចូរដាក់កន្សោម \(\displaystyle D = x^4 - 5x^2 + 4\) ជាផលគុណនៃកត្តា។

គិតមុនគូ ប្អូនៗឃើញស្វ័យគុណ 4 កុំទាន់ភ័យ! ដោយសារវាមានតួ \(\displaystyle x^4\) និង \(\displaystyle x^2\) យើងអាចចាត់ទុក \(\displaystyle x^2\) ជាអញ្ញាតមួយផ្សេងសិន (ដូចជាតាង \(\displaystyle t = x^2\) ជាដើម) រួចប្រើវិធីគុណខ្វែងដោះស្រាយដូចសមីការដឺក្រេទី២ធម្មតា។ ពេលបានចម្លើយជា \(\displaystyle x^2\) ហើយ កុំភ្លេចពិនិត្យមើលថាតើវាអាចចូលរូបមន្ត \(\displaystyle a^2 - b^2\) បន្តទៀតឬទេ!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ បើយើងតាង \(\displaystyle t = x^2\) កន្សោមនេះនឹងទៅជា \(\displaystyle t^2 - 5t + 4\)។ យើងអាចប្រើការគុណខ្វែង៖
\(\displaystyle t^2\) បានមកពី \(\displaystyle t \times t\)
\(\displaystyle 4\) បានមកពី \(\displaystyle (-1) \times (-4)\) (ផលបូកខ្វែង \(\displaystyle -4t - t = -5t\))
អញ្ចឹង \(\displaystyle t^2 - 5t + 4 = (t - 1)(t - 4)\)។

ពេលនេះ យើងយក \(\displaystyle x^2\) មកជំនួស \(\displaystyle t\) វិញ៖

\[\begin{aligned} C &= (x^2 - 1)(x^2 - 4) & \text{(តួវង់ក្រចកនីមួយៗចូលរូបមន្ត $a^2 - b^2$ ទាំងពីរ!)} \\ &= (x^2 - 1^2)(x^2 - 2^2) \\ &= (x - 1)(x + 1)(x - 2)(x + 2) \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{C = (x - 1)(x + 1)(x - 2)(x + 2)}\)

៤សាកល្បងខ្លួនឯងទី ៤

សាកល្បងខ្លួនឯង
ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តាដោយប្រើវិធីគុណខ្វែង៖

  • ក. \(\displaystyle x^2 + 7x + 12\)
  • ខ. \(\displaystyle 2x^2 - 5x - 3\)
មើលដំណោះស្រាយ

ក. បំបែក \(\displaystyle x^2 = x \cdot x\) និង \(\displaystyle 12 = 3 \cdot 4\) ។
ផលគុណខ្វែង ៖ \(\displaystyle x \cdot 4 + x \cdot 3 = 4x + 3x = 7x\) (ត្រូវនឹងតួកណ្តាល) ។

\[\begin{aligned} x^2 + 7x + 12 &= x^2 + 3x + 4x + 12 && \text{(បំបែក $7x=3x+4x$)} \\ &= x(x + 3) + 4(x + 3) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (x + 3)(x + 4) && \text{(ដាក់ $x+3$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 + 7x + 12 = (x + 3)(x + 4)\) ។

ខ. បំបែក \(\displaystyle 2x^2 = 2x \cdot x\) និង \(\displaystyle -3 = 1 \cdot (-3)\) ។
ផលគុណខ្វែង ៖ \(\displaystyle 2x(-3) + x(1) = -6x + x = -5x\) (ត្រូវនឹងតួកណ្តាល) ។

\[\begin{aligned} 2x^2 - 5x - 3 &= 2x^2 - 6x + x - 3 && \text{(បំបែក $-5x=-6x+x$)} \\ &= 2x(x - 3) + (x - 3) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (2x + 1)(x - 3) && \text{(ដាក់ $x-3$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle 2x^2 - 5x - 3 = (2x + 1)(x - 3)\) ។

២.៤. វិធីបំពេញនិងបន្ថយតួ (Completing the Square)

★វិធីងាយ

របៀបបំពេញនិងបន្ថយតួសម្រាប់ \(\displaystyle x^2 + Bx + C\)

  1. យកមេគុណនៃតួ \(\displaystyle x\) (គឺ \(\displaystyle B\)) មកចែកនឹង ២ រួចលើកជាការេ៖ \(\displaystyle \left(\frac{B}{2}\right)^2\)។ នេះគឺជា "លេខទិព្វ" របស់យើង!
  2. បូក "លេខទិព្វ" នេះ រួចដកវាចេញវិញភ្លាម (ដើម្បីកុំឱ្យប្រែប្រួលតម្លៃកន្សោមដើម)។
  3. ផ្តុំ ៣ តួដំបូងឱ្យចូលរូបមន្តការេនៃទ្វេធា \(\displaystyle (x + \frac{B}{2})^2\)។
  4. បូកដកលេខដែលនៅសល់ខាងក្រៅ ហើយប្រើរូបមន្តផលសងការេ \(\displaystyle a^2 - b^2\) បើអាច។
១៦ឧទាហរណ៍ទី ១៦

ឧទាហរណ៍ទី១ : ដាក់ \(\displaystyle A = x^2 - 2x - 8\) ជាផលគុណនៃកត្តា។

គិតមុនគូ តួកណ្តាលគឺ \(\displaystyle -2x\)។ យក \(\displaystyle -2\) ចែកនឹង ២ ស្មើ \(\displaystyle -1\)។ លើកជាការេបាន \(\displaystyle (-1)^2 = 1\)។ ដូច្នេះ "លេខទិព្វ" ដែលត្រូវបំពេញគឺ 1។ យើងនឹងបូក 1 ហើយដក 1 វិញ។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[\begin{aligned} A &= x^2 - 2x + 1 - 1 - 8 & \text{(បំពេញ 1 និងបន្ថយ 1)} \\ &= (x^2 - 2x + 1) - 9 & \text{(ផ្តុំចូលគ្នាក្នុងវង់ក្រចក)} \\ &= (x - 1)^2 - 9 & \text{(បំប្លែងជាការេនៃទ្វេធា)} \\ &= (x - 1)^2 - 3^2 & \text{(ត្រៀមចូលរូបមន្ត $a^2 - b^2$)} \\ &= (x - 1 - 3)(x - 1 + 3) \\ &= (x - 4)(x + 2) \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{A = (x - 4)(x + 2)}\)

១៧ឧទាហរណ៍ទី ១៧

ឧទាហរណ៍ទី២ : ដាក់ \(\displaystyle B = x^2 + 6x - 7\) ជាផលគុណនៃកត្តា។

គិតមុនគូ តួកណ្តាលគឺ \(\displaystyle 6x\)។ យក \(\displaystyle 6\) ចែកនឹង ២ ស្មើ \(\displaystyle 3\)។ លើកជាការេបាន \(\displaystyle 3^2 = 9\)។ ដូច្នេះ "លេខទិព្វ" ដែលត្រូវបំពេញគឺ 9។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[\begin{aligned} B &= x^2 + 6x + 9 - 9 - 7 & \text{(បំពេញ 9 និងបន្ថយ 9)} \\ &= (x^2 + 6x + 9) - 16 & \text{(ផ្តុំចូលគ្នាក្នុងវង់ក្រចក)} \\ &= (x + 3)^2 - 16 & \text{(បំប្លែងជាការេនៃទ្វេធា)} \\ &= (x + 3)^2 - 4^2 & \text{(ត្រៀមចូលរូបមន្ត $a^2 - b^2$)} \\ &= (x + 3 - 4)(x + 3 + 4) \\ &= (x - 1)(x + 7) \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{B = (x - 1)(x + 7)}\)

១៨ឧទាហរណ៍ទី ១៨

ឧទាហរណ៍ទី៣ (ករណីមានប្រភាគ) : ដាក់ \(\displaystyle C = x^2 - 5x + 6\) ជាផលគុណនៃកត្តា។

គិតមុនគូ តួកណ្តាលគឺ \(\displaystyle -5x\)។ យក \(\displaystyle -5\) ចែកនឹង ២ បាន \(\displaystyle -\frac{5}{2}\)។ លើកជាការេបាន \(\displaystyle \left(-\frac{5}{2}\right)^2 = \frac{25}{4}\)។ "លេខទិព្វ" គឺ \(\displaystyle \frac{25}{4}\)។ ករណីនេះមានប្រភាគ ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នពេលបូកដក!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[\begin{aligned} C &= x^2 - 5x + \frac{25}{4} - \frac{25}{4} + 6 & \text{(បំពេញ $\frac{25}{4}$ និងបន្ថយ $\frac{25}{4}$)} \\ &= \left(x^2 - 5x + \frac{25}{4}\right) - \frac{25}{4} + \frac{24}{4} & \text{(តម្រូវភាគបែង 6 ទៅជា $\frac{24}{4}$)} \\ &= \left(x - \frac{5}{2}\right)^2 + \frac{-25 + 24}{4} & \text{(ប្រយ័ត្នសញ្ញាដក! ភាគយកគឺ $-25+24$ កុំយក $25+24$)} \\ &= \left(x - \frac{5}{2}\right)^2 - \frac{1}{4} & \text{(ទូទាត់ប្រភាគខាងក្រៅសល់ $-\frac{1}{4}$)} \\ &= \left(x - \frac{5}{2}\right)^2 - \left(\frac{1}{2}\right)^2 & \text{(ត្រៀមចូលរូបមន្ត $a^2 - b^2$)} \\ &= \left(x - \frac{5}{2} - \frac{1}{2}\right)\left(x - \frac{5}{2} + \frac{1}{2}\right) \\ &= \left(x - \frac{6}{2}\right)\left(x - \frac{4}{2}\right) \\ &= (x - 3)(x - 2) \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{C = (x - 3)(x - 2)}\)

១៩ឧទាហរណ៍ទី ១៩

ឧទាហរណ៍ទី៤ (ករណីមេគុណ \(\displaystyle a \neq 1\)) : ដាក់ \(\displaystyle D = 2x^2 + 8x - 10\) ជាផលគុណនៃកត្តា។

គិតមុនគូ នៅទីនេះ មេគុណនៃ \(\displaystyle x^2\) មិនមែនជាលេខ 1 ទេ (គឺលេខ 2)។ ដូច្នេះ ជាដំបូងយើងត្រូវទាញលេខ 2 ជាកត្តាសិន ទើបអាចអនុវត្តវិធីបំពេញនិងបន្ថយតួលើកន្សោមក្នុងរង្វង់ក្រចកបាន។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ ទាញ 2 ជាកត្តា៖ \(\displaystyle D = 2(x^2 + 4x - 5)\)
តួកណ្តាលថ្មីគឺ \(\displaystyle 4x\)។ យក \(\displaystyle 4\) ចែកនឹង ២ បាន \(\displaystyle 2\)។ លើកជាការេបាន \(\displaystyle 2^2 = 4\)។ "លេខទិព្វ" គឺ \(\displaystyle 4\)។

\[\begin{aligned} D &= 2(x^2 + 4x + 4 - 4 - 5) & \text{(បំពេញ 4 និងបន្ថយ 4 ក្នុងរង្វង់ក្រចក)} \\ &= 2\left[ (x^2 + 4x + 4) - 9 \right] & \text{(ផ្តុំចូលគ្នា ដោយប្រើវង់ក្រចកធំ)} \\ &= 2\left[ (x + 2)^2 - 3^2 \right] & \text{(បំប្លែងជាការេនៃទ្វេធា ត្រៀមរូបមន្ត $a^2 - b^2$)} \\ &= 2(x + 2 - 3)(x + 2 + 3) \\ &= 2(x - 1)(x + 5) \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{D = 2(x - 1)(x + 5)}\)

២០ឧទាហរណ៍ទី ២០

ឧទាហរណ៍ទី៥ (ពេលតួកណ្តាលថ្មីជាសេស) : ដាក់ \(\displaystyle E = 2x^2 - 6x + 4\) ជាផលគុណនៃកត្តាដោយវិធីបំពេញនិងបន្ថយតួ។

គិតមុនគូ ទាញ \(\displaystyle 2\) ជាកត្តា យើងបាន \(\displaystyle E = 2(x^2 - 3x + 2)\)។ តួកណ្តាលថ្មីគឺ \(\displaystyle -3x\) ដែលជាចំនួនសេស។ អញ្ចឹងពេលយកវាមកចែកនឹង ២ យើងនឹងបានប្រភាគ \(\displaystyle \frac{3}{2}\)។ កុំភ័យអី គ្រាន់តែធ្វើតាមជំហានធម្មតា! "លេខទិព្វ" គឺ \(\displaystyle \left(\frac{3}{2}\right)^2 = \frac{9}{4}\)។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[\begin{aligned} E &= 2\left(x^2 - 3x + \frac{9}{4} - \frac{9}{4} + 2\right) & \text{(បំពេញ $\frac{9}{4}$ និងបន្ថយ $\frac{9}{4}$)} \\ &= 2\left[ \left(x^2 - 3x + \frac{9}{4}\right) - \frac{9}{4} + \frac{8}{4} \right] & \text{(ផ្តុំ 3 តួមុខ និងតម្រូវភាគបែងតួក្រោយ)} \\ &= 2\left[ \left(x - \frac{3}{2}\right)^2 + \frac{-9 + 8}{4} \right] & \text{(ប្រយ័ត្នសញ្ញាដក! ភាគយកគឺ $-9+8$ កុំយក $9+8$)} \\ &= 2\left[ \left(x - \frac{3}{2}\right)^2 - \frac{1}{4} \right] & \text{(ទូទាត់ប្រភាគខាងក្រៅសល់ $-\frac{1}{4}$)} \\ &= 2\left[ \left(x - \frac{3}{2}\right)^2 - \left(\frac{1}{2}\right)^2 \right] & \text{(ត្រៀមរូបមន្ត $a^2 - b^2$)} \\ &= 2\left(x - \frac{3}{2} - \frac{1}{2}\right)\left(x - \frac{3}{2} + \frac{1}{2}\right) \\ &= 2\left(x - \frac{4}{2}\right)\left(x - \frac{2}{2}\right) \\ &= 2(x - 2)(x - 1) \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{E = 2(x - 2)(x - 1)}\)

២១ឧទាហរណ៍ទី ២១

ឧទាហរណ៍ទី៦ (លំហាត់កម្រិតសិស្សពូកែ ចេញប្រភាគតាំងពីដើម!) : ដាក់ \(\displaystyle F = 3x^2 + 5x + 2\) ជាផលគុណនៃកត្តាដោយវិធីបំពេញនិងបន្ថយតួ។

គិតមុនគូ មេគុណ \(\displaystyle a=3\) ប៉ុន្តែតួផ្សេងទៀតមិនអាចចែកដាច់នឹង 3 ទេ។ ដូច្នេះពេលទាញ 3 ជាកត្តា វាប្រាកដជាមានភាគបែង 3 នៅក្នុងវង់ក្រចក! \(\displaystyle F = 3\left(x^2 + \frac{5}{3}x + \frac{2}{3}\right)\)។ តួកណ្តាលថ្មីគឺ \(\displaystyle \frac{5}{3}x\)។ យក \(\displaystyle \frac{5}{3}\) ចែកនឹង ២ បាន \(\displaystyle \frac{5}{6}\)។ លើកជាការេបាន \(\displaystyle \left(\frac{5}{6}\right)^2 = \frac{25}{36}\)។ នេះហើយជា "លេខទិព្វ"!

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[\begin{aligned} F &= 3\left(x^2 + \frac{5}{3}x + \frac{25}{36} - \frac{25}{36} + \frac{2}{3}\right) & \text{(បំពេញនិងបន្ថយ $\frac{25}{36}$)} \\ &= 3\left[ \left(x^2 + \frac{5}{3}x + \frac{25}{36}\right) - \frac{25}{36} + \frac{24}{36} \right] & \text{(តម្រូវភាគបែង $\frac{2}{3} = \frac{24}{36}$)} \\ &= 3\left[ \left(x + \frac{5}{6}\right)^2 + \frac{-25 + 24}{36} \right] & \text{(ប្រយ័ត្នសញ្ញាដក! ភាគយកគឺ $-25+24$ កុំយក $25+24$)} \\ &= 3\left[ \left(x + \frac{5}{6}\right)^2 - \frac{1}{36} \right] & \text{(ទូទាត់ប្រភាគខាងក្រៅសល់ $-\frac{1}{36}$)} \\ &= 3\left[ \left(x + \frac{5}{6}\right)^2 - \left(\frac{1}{6}\right)^2 \right] & \text{(ត្រៀមរូបមន្ត $a^2 - b^2$)} \\ &= 3\left(x + \frac{5}{6} - \frac{1}{6}\right)\left(x + \frac{5}{6} + \frac{1}{6}\right) \\ &= 3\left(x + \frac{4}{6}\right)\left(x + \frac{6}{6}\right) \\ &= 3\left(x + \frac{2}{3}\right)(x + 1) & \text{(សម្រួលប្រភាគ)} \\ &= (3x + 2)(x + 1) & \text{(គុណលេខ 3 បញ្ចូលទៅវង់ក្រចកទីមួយវិញ ដើម្បីបំបាត់ប្រភាគ!)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{F = (3x + 2)(x + 1)}\)

៥សាកល្បងខ្លួនឯងទី ៥

សាកល្បងខ្លួនឯង
ចូរដាក់កន្សោមជាផលគុណនៃកត្តាដោយប្រើវិធីបំពេញនិងបន្ថយតួ៖

  • ក. \(\displaystyle x^2 + 8x + 15\)
  • ខ. \(\displaystyle x^2 - 7x + 10\)
  • គ. \(\displaystyle 3x^2 + 6x - 9\)
មើលដំណោះស្រាយ

ក.

\[\begin{aligned} x^2 + 8x + 15 &= (x^2 + 2 \cdot 4 \cdot x + 4^2) - 4^2 + 15 && \text{(ថែមនិងថយ $4^2$)} \\ &= (x + 4)^2 - 16 + 15 && \text{(ប្រើ $(A+B)^2$)} \\ &= (x + 4)^2 - 1^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= [(x + 4) - 1][(x + 4) + 1] && \text{(ប្រើ $A^2-B^2=(A-B)(A+B)$)} \\ &= (x + 3)(x + 5) \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 + 8x + 15 = (x + 3)(x + 5)\) ។

ខ.

\[\begin{aligned} x^2 - 7x + 10 &= \left[x^2 - 2 \cdot \frac{7}{2} \cdot x + \left(\frac{7}{2}\right)^2\right] - \left(\frac{7}{2}\right)^2 + 10 && \text{(ថែមនិងថយ $\left(\frac{7}{2}\right)^2$)} \\ &= \left(x - \frac{7}{2}\right)^2 - \frac{49}{4} + 10 && \text{(ប្រើ $(A-B)^2$)} \\ &= \left(x - \frac{7}{2}\right)^2 - \frac{9}{4} && \text{(គណនា $-\frac{49}{4}+\frac{40}{4}$)} \\ &= \left(x - \frac{7}{2}\right)^2 - \left(\frac{3}{2}\right)^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= \left[\left(x - \frac{7}{2}\right) - \frac{3}{2}\right]\left[\left(x - \frac{7}{2}\right) + \frac{3}{2}\right] \\ &= (x - 5)(x - 2) \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 - 7x + 10 = (x - 5)(x - 2)\) ។

គ.

\[\begin{aligned} 3x^2 + 6x - 9 &= 3(x^2 + 2x - 3) && \text{(ដាក់ $3$ ជាកត្តារួម)} \\ &= 3[(x^2 + 2 \cdot 1 \cdot x + 1^2) - 1^2 - 3] && \text{(ថែមនិងថយ $1^2$)} \\ &= 3[(x + 1)^2 - 4] && \text{(ប្រើ $(A+B)^2$)} \\ &= 3[(x + 1)^2 - 2^2] && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= 3[(x + 1) - 2][(x + 1) + 2] && \text{(ប្រើ $A^2-B^2=(A-B)(A+B)$)} \\ &= 3(x - 1)(x + 3) \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle 3x^2 + 6x - 9 = 3(x - 1)(x + 3)\) ។

៣. ប្រមាណវិធីលើកន្សោមសនិទាន

iងាយយល់

ងាយយល់ កន្សោមសនិទាន គឺគ្រាន់តែជា "ប្រភាគ" ដែលមានអក្សរ (អថេរ) នៅភាគយក ឬភាគបែងប៉ុណ្ណោះ! របៀបបូក ដក គុណ ចែក វា គឺដូចគ្នាបេះបិទនឹងរបៀបធ្វើប្រភាគលេខធម្មតាដែរ៖ - ចង់បូកដកប្រភាគ ត្រូវ "តម្រូវភាគបែង" ឱ្យដូចគ្នាសិន។ - ចង់គុណប្រភាគ គឺយក លើគុណលើ ក្រោមគុណក្រោម។ - ចង់ចែកប្រភាគ គឺគុណនឹងចម្រាស់នៃប្រភាគទី២។

៣.១. វិធីបូក ដក

★វិធីងាយ

ជាទូទៅ ៖ ដើម្បីបូកឬដកកន្សោមសនិទាន

  1. ដាក់ភាគយកនិងភាគបែងនៃប្រភាគនីមួយៗជាផលគុណនៃកត្តាសិន។
  2. សម្រួលប្រភាគនីមួយៗ (បើអាច)។
  3. តម្រូវភាគបែងរួម (រកភាគបែងរួមតូចបំផុត)។
  4. បូកឬដកតែភាគយកប៉ុណ្ណោះ ដោយរក្សាទុកភាគបែងរួម។
  5. សម្រួលលទ្ធផលចុងក្រោយបើអាច។

សម្គាល់៖ យើងចាត់ទុកកត្តាដែលត្រូវសម្រួលជាកត្តាមិនសូន្យ ហេតុនេះយើងមិនតម្រូវឱ្យមានការបញ្ជាក់តម្លៃអថេរនាំឱ្យកត្តានោះស្មើនឹងសូន្យឡើយ។

!ពន្យល់ពិសេស

គន្លឹះពិសេសពីគ្រូ៖ ការសម្រួលប្រភាគ
សូមប្អូនៗចាំថា យើងអាចសម្រួលប្រភាគបាន លុះត្រាតែ តួទាំងនោះស្ថិតក្នុងទម្រង់ជា ផលគុណ ប៉ុណ្ណោះ! ឧទាហរណ៍៖ ✓ \(\displaystyle \frac{x(x+2)}{y(x+2)} = \frac{x}{y}\) (ត្រឹមត្រូវ ព្រោះវាគុណគ្នា) ✗ \(\displaystyle \frac{x^2 + 2}{x + 2} = x\) (ខុសទាំងស្រុង! កុំឆូតសម្រួលលេខ 2 ឬ x ចោលណា៎ ព្រោះវាជាប់សញ្ញាបូក)

២២ឧទាហរណ៍ទី ២២

លំហាត់គំរូទី 1 : ចូរគណនា \(\displaystyle A = \frac{x^2 + 7x}{x^2 - 49} - \frac{10}{2x + 4}\) ។

គិតមុនគូ កុំអាលតម្រូវភាគបែងភ្លាមៗ! មើលសិនថាតើប្រភាគនីមួយៗអាចសម្រួលបានឬទេ? យើងត្រូវដាក់ភាគយក និងភាគបែងជាផលគុណកត្តាសិន។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ \(\displaystyle A = \frac{x(x + 7)}{(x - 7)(x + 7)} - \frac{10}{2(x + 2)}\)    (ដាក់ជាផលគុណកត្តា)

ឥឡូវយើងឃើញថាប្រភាគទីមួយមាន \(\displaystyle (x+7)\) រួម រីឯប្រភាគទីពីរអាចសម្រួលលេខ 10 នឹង 2 បាន។ \(\displaystyle A = \frac{x}{x - 7} - \frac{5}{x + 2}\)    (ដោយឧបមាថា \(\displaystyle x \neq -7\) និង \(\displaystyle x \neq -2\))

ពេលនេះភាគបែងគឺ \(\displaystyle (x-7)\) និង \(\displaystyle (x+2)\)។ ដូច្នេះភាគបែងរួមគឺ \(\displaystyle (x-7)(x+2)\)។ \(\displaystyle = \frac{x(x + 2)}{(x - 7)(x + 2)} - \frac{5(x - 7)}{(x - 7)(x + 2)}\)    (តម្រូវភាគបែង)

\(\displaystyle = \frac{x(x + 2) - 5(x - 7)}{(x - 7)(x + 2)}\)    (បូកដកភាគយក)

\(\displaystyle = \frac{x^2 + 2x - 5x + 35}{(x - 7)(x + 2)}\)    (ពង្រាយភាគយក)

\(\displaystyle = \frac{x^2 - 3x + 35}{(x - 7)(x + 2)}\)    (បូកដកតួដូចគ្នា)

២៣ឧទាហរណ៍ទី ២៣

លំហាត់គំរូទី 2 (ភាគបែងខុសគ្នាទាំងស្រុង) : ចូរគណនា \(\displaystyle B = \frac{1}{x^2 - 1} - \frac{1}{x^2 + x}\) ។

គិតមុនគូ ប្រភាគទាំងពីរមានភាគបែង \(\displaystyle x^2 - 1\) និង \(\displaystyle x^2 + x\) ដែលមើលទៅខុសគ្នាស្រឡះ។ យើងមិនអាចគ្រាន់តែយកវាគុណខ្វែងគ្នាបានទេ (ព្រោះវានឹងចេញកន្សោមវែងណាស់)។ វិធីល្អគឺត្រូវដាក់ភាគបែងទាំងពីរជាផលគុណកត្តាសិន រួចទើបរកភាគបែងរួមតូចបំផុត (LCM)។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖

\[\begin{aligned} B &= \frac{1}{(x - 1)(x + 1)} - \frac{1}{x(x + 1)} & \text{(ដាក់ភាគបែងជាផលគុណកត្តា)} \end{aligned}\]

ភាគបែងរួមគឺ \(\displaystyle x(x - 1)(x + 1)\)។ យើងត្រូវគុណបំពេញភាគយកនៃប្រភាគនីមួយៗឱ្យត្រូវនឹងភាគបែងរួម៖

\[\begin{aligned} B &= \frac{1 \cdot x}{x(x - 1)(x + 1)} - \frac{1 \cdot (x - 1)}{x(x - 1)(x + 1)} & \text{(តម្រូវភាគបែង)} \\ &= \frac{x - (x - 1)}{x(x - 1)(x + 1)} & \text{(សរសេរភាគបែងរួមតែមួយ)} \\ &= \frac{x - x + 1}{x(x - 1)(x + 1)} & \text{(ពង្រាយសញ្ញាដក)} \\ &= \frac{1}{x(x - 1)(x + 1)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{B = \frac{1}{x(x - 1)(x + 1)}}\)

៦សាកល្បងខ្លួនឯងទី ៦

សាកល្បងខ្លួនឯង
ចូរគណនា៖

  • ក. \(\displaystyle 1 - \frac{1}{x} + \frac{2}{x - 1}\)
  • ខ. \(\displaystyle \frac{x^2 - x}{x^2 + x} + \frac{3x + 2}{x + 1} - \frac{2x^2 - x}{x(x + 1)}\)
មើលដំណោះស្រាយ

ក. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 0\) និង \(\displaystyle x \neq 1\) ។

\[\begin{aligned} 1 - \frac{1}{x} + \frac{2}{x - 1} &= \frac{x(x - 1)}{x(x - 1)} - \frac{x - 1}{x(x - 1)} + \frac{2x}{x(x - 1)} && \text{(តម្រូវភាគបែងរួម $x(x-1)$)} \\ &= \frac{x(x - 1) - (x - 1) + 2x}{x(x - 1)} && \text{(រួមភាគយក)} \\ &= \frac{x^2 - x - x + 1 + 2x}{x(x - 1)} && \text{(ពន្លាតភាគយក)} \\ &= \frac{x^2 + 1}{x(x - 1)} && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle 1 - \frac{1}{x} + \frac{2}{x - 1} = \frac{x^2 + 1}{x(x - 1)}\) ។

ខ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 0\) និង \(\displaystyle x \neq -1\) ។

\[\begin{aligned} &\frac{x^2 - x}{x^2 + x} + \frac{3x + 2}{x + 1} - \frac{2x^2 - x}{x(x + 1)} \\ &= \frac{x(x - 1)}{x(x + 1)} + \frac{3x + 2}{x + 1} - \frac{x(2x - 1)}{x(x + 1)} && \text{(ដាក់ភាគយកនិងភាគបែងជាកត្តា)} \\ &= \frac{x - 1}{x + 1} + \frac{3x + 2}{x + 1} - \frac{2x - 1}{x + 1} && \text{(សម្រួល $x$)} \\ &= \frac{(x - 1) + (3x + 2) - (2x - 1)}{x + 1} && \text{(ភាគបែងដូចគ្នា $x+1$)} \\ &= \frac{x - 1 + 3x + 2 - 2x + 1}{x + 1} && \text{(ពន្លាតភាគយក)} \\ &= \frac{2x + 2}{x + 1} && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \\ &= \frac{2(x + 1)}{x + 1} && \text{(ដាក់ $2$ ជាកត្តារួម)} \\ &= 2 && \text{(សម្រួល $x+1$)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle \frac{x^2 - x}{x^2 + x} + \frac{3x + 2}{x + 1} - \frac{2x^2 - x}{x(x + 1)} = 2\) ។

៣.២. វិធីគុណនិងវិធីចែក

★វិធីងាយ

ជាទូទៅ ៖ ដើម្បីគុណឬចែកកន្សោមសនិទាន

  • វិធីគុណ៖ ដាក់ភាគយកនិងភាគបែងជាផលគុណកត្តា រួចគុណភាគយកនឹងភាគយក ភាគបែងនឹងភាគបែង។
  • វិធីចែក៖ គុណប្រភាគតំណាងចែក នឹងចម្រាស់នៃប្រភាគតួចែក។
  • ឆូតសម្រួលកត្តាដូចគ្នាចោល (បើអាច) ដើម្បីបានលទ្ធផលចុងក្រោយ។
២៤ឧទាហរណ៍ទី ២៤

ឧទាហរណ៍ទី 1 (វិធីគុណ) : គណនា \(\displaystyle \frac{a}{a + 2} \times \frac{3a + 6}{a^2 - 4a}\)

គិតមុនគូ សម្រាប់វិធីគុណ យើងមិនចាំបាច់តម្រូវភាគបែងទេ។ គ្រាន់តែដាក់គ្រប់យ៉ាងជាផលគុណកត្តា រួចឆូតសម្រួលគ្នាពីលើចុះក្រោម ហើយចុងក្រោយយក សល់លើគុណសល់លើ, សល់ក្រោមគុណសល់ក្រោម។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ \(\displaystyle \frac{a}{a + 2} \times \frac{3a + 6}{a^2 - 4a} = \frac{a}{a + 2} \times \frac{3(a + 2)}{a(a - 4)}\) \(\displaystyle = \frac{a \times 3(a + 2)}{(a + 2) \times a(a - 4)}\) \(\displaystyle = \frac{3a(a + 2)}{a(a + 2)(a - 4)}\) សម្រួលកត្តា \(\displaystyle a\) និង \(\displaystyle (a + 2)\) ទាំងលើទាំងក្រោម នោះយើងនៅសល់តែ៖ \(\displaystyle = \frac{3}{a - 4}\)

២៥ឧទាហរណ៍ទី ២៥

ឧទាហរណ៍ទី 2 (វិធីចែក) : គណនា \(\displaystyle \frac{4t + 6}{t} \div \frac{4t^2 - 9}{t^2}\)

គិតមុនគូ ចែកនឹងប្រភាគ គឺគុណនឹងចម្រាស់របស់វា។ បន្ទាប់ពីត្រឡប់ប្រភាគក្រោយហើយ អនុវត្តវិធីគុណដូចធម្មតា។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ \(\displaystyle \frac{4t + 6}{t} \div \frac{4t^2 - 9}{t^2} = \frac{2(2t + 3)}{t} \div \frac{(2t - 3)(2t + 3)}{t^2}\)    (ដាក់ជាផលគុណកត្តាសិន)

\(\displaystyle = \frac{2(2t + 3)}{t} \times \frac{t^2}{(2t - 3)(2t + 3)}\)    (ប្ដូរចែកទៅគុណ ហើយត្រឡប់ប្រភាគ)

\(\displaystyle = \frac{2t^2(2t + 3)}{t(2t - 3)(2t + 3)}\)    (គុណចូលគ្នា)

\(\displaystyle = \frac{2t}{2t - 3}\)    (សម្រួល \(\displaystyle t\) និង \(\displaystyle (2t+3)\) ចោល)

២៦ឧទាហរណ៍ទី ២៦

ឧទាហរណ៍ទី 3 (ប្រភាគជាន់គ្នា) : គណនា \(\displaystyle C = \frac{1 - \frac{1}{x}}{1 + \frac{1}{x}}\)

គិតមុនគូ នៅពេលឃើញប្រភាគជាន់គ្នា កុំភ័យ! វិធីងាយបំផុតគឺគិតថាវាជាការចែករវាងភាគយកធំ និងភាគបែងធំ (\(\displaystyle C = \text{ភាគយកធំ} \div \text{ភាគបែងធំ}\))។ ជំហានដំបូង យើងត្រូវតម្រូវភាគបែងផ្នែកខាងលើឱ្យចប់សព្វគ្រប់សិន ហើយក៏តម្រូវភាគបែងផ្នែកខាងក្រោមឱ្យចប់សព្វគ្រប់ដែរ ទើបធ្វើប្រមាណវិធីចែកជាក្រោយ។

តោះ! អនុវត្តទាំងអស់គ្នា៖ ផ្នែកភាគយកធំ៖ \(\displaystyle 1 - \frac{1}{x} = \frac{x}{x} - \frac{1}{x} = \frac{x - 1}{x}\)
ផ្នែកភាគបែងធំ៖ \(\displaystyle 1 + \frac{1}{x} = \frac{x}{x} + \frac{1}{x} = \frac{x + 1}{x}\)

យកមកជួសចូលប្រភាគដើមវិញ យើងបាន៖ \(\displaystyle C = \frac{\frac{x - 1}{x}}{\frac{x + 1}{x}}\)

ពេលនេះវាចូលរាងការចែកប្រភាគ (\(\displaystyle A \div B\)) ដែលយើងត្រូវប្តូរចែកទៅគុណ រួចត្រឡប់ប្រភាគក្រោយ៖

\[\begin{aligned} C &= \frac{x - 1}{x} \div \frac{x + 1}{x} \\ &= \frac{x - 1}{x} \times \frac{x}{x + 1} \\ &= \frac{x(x - 1)}{x(x + 1)} \end{aligned}\]

សម្រួលកត្តា \(\displaystyle x\) ទាំងលើទាំងក្រោមចោល យើងនៅសល់៖

ដូចនេះ    \(\displaystyle \boxed{C = \frac{x - 1}{x + 1}}\)

៧សាកល្បងខ្លួនឯងទី ៧

សាកល្បងខ្លួនឯង
ចូរគណនាកន្សោមសនិទានខាងក្រោម៖

  • ក. \(\displaystyle \frac{3x}{x+2} \times \frac{x^2 - 4}{6x}\)
  • ខ. \(\displaystyle \frac{x+3}{x-1} \div \frac{x^2 - 9}{x^2 - 1}\)
មើលដំណោះស្រាយ

ក. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq -2\) និង \(\displaystyle x \neq 0\) ។

\[\begin{aligned} \frac{3x}{x+2} \times \frac{x^2 - 4}{6x} &= \frac{3x}{x+2} \times \frac{(x - 2)(x + 2)}{6x} && \text{(ប្រើ $x^2-4=(x-2)(x+2)$)} \\ &= \frac{3x(x - 2)(x + 2)}{6x(x + 2)} && \text{(គុណភាគយកនិងភាគបែង)} \\ &= \frac{x - 2}{2} && \text{(សម្រួល $3x(x+2)$)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle \frac{3x}{x+2} \times \frac{x^2 - 4}{6x} = \frac{x - 2}{2}\) ។

ខ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq \pm 1\) និង \(\displaystyle x \neq \pm 3\) ។

\[\begin{aligned} \frac{x+3}{x-1} \div \frac{x^2 - 9}{x^2 - 1} &= \frac{x+3}{x-1} \times \frac{x^2 - 1}{x^2 - 9} && \text{(គុណនឹងចម្រាស់នៃតួចែក)} \\ &= \frac{x+3}{x-1} \times \frac{(x - 1)(x + 1)}{(x - 3)(x + 3)} && \text{(ប្រើរូបមន្តផលសងការ៉េ)} \\ &= \frac{(x+3)(x-1)(x+1)}{(x-1)(x-3)(x+3)} && \text{(គុណភាគយកនិងភាគបែង)} \\ &= \frac{x + 1}{x - 3} && \text{(សម្រួល $(x+3)(x-1)$)} \end{aligned}\]

ដូចនេះ \(\displaystyle \frac{x+3}{x-1} \div \frac{x^2 - 9}{x^2 - 1} = \frac{x + 1}{x - 3}\) ។

? លំហាត់

▷លំហាត់
  1. ចូរពន្លាតកន្សោមខាងក្រោម ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ ចាំទេប្អូនៗ? ពេលពន្លាត យើងត្រូវគុណព្រាយតួនីមួយៗចូលគ្នា។ កុំភ្លេចណា៎ ប្រុងប្រយ័ត្នសញ្ញាដកបំផុត ព្រោះសញ្ញាដកគុណនឹងសញ្ញាដកចេញសញ្ញាបូក!

    • ក. \(\displaystyle A = (x + 4)(x^2 - 4x + 1)\)
    • ខ. \(\displaystyle B = (x + 3)(x^2 + 4x - 3)\)
    • គ. \(\displaystyle C = (a - b)(a^2 - 2ab - 3b^2)\)
    • ឃ. \(\displaystyle D = (x + 2)(x^2 - 5x - 1)\)
    • ង. \(\displaystyle E = (y + 5)(y^2 - 3y - 8)\)
    • ច. \(\displaystyle F = (3n + 4)(n + 5)\)
    • ឆ. \(\displaystyle G = (x + 3)(x - 1)^2\)
    • ជ. \(\displaystyle H = (y - 1)(y + 2)^2\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក.

    \[\begin{aligned} A &= (x + 4)(x^2 - 4x + 1) \\ &= x(x^2 - 4x + 1) + 4(x^2 - 4x + 1) && \text{(ពន្លាតផលគុណ)} \\ &= x^3 - 4x^2 + x + 4x^2 - 16x + 4 \\ &= x^3 - 15x + 4 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]

    ខ.

    \[\begin{aligned} B &= (x + 3)(x^2 + 4x - 3) \\ &= x(x^2 + 4x - 3) + 3(x^2 + 4x - 3) && \text{(ពន្លាតផលគុណ)} \\ &= x^3 + 4x^2 - 3x + 3x^2 + 12x - 9 \\ &= x^3 + 7x^2 + 9x - 9 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]

    គ.

    \[\begin{aligned} C &= (a - b)(a^2 - 2ab - 3b^2) \\ &= a(a^2 - 2ab - 3b^2) - b(a^2 - 2ab - 3b^2) && \text{(ពន្លាតផលគុណ)} \\ &= a^3 - 2a^2b - 3ab^2 - a^2b + 2ab^2 + 3b^3 \\ &= a^3 - 3a^2b - ab^2 + 3b^3 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]

    ឃ.

    \[\begin{aligned} D &= (x + 2)(x^2 - 5x - 1) \\ &= x(x^2 - 5x - 1) + 2(x^2 - 5x - 1) && \text{(ពន្លាតផលគុណ)} \\ &= x^3 - 5x^2 - x + 2x^2 - 10x - 2 \\ &= x^3 - 3x^2 - 11x - 2 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]

    ង.

    \[\begin{aligned} E &= (y + 5)(y^2 - 3y - 8) \\ &= y(y^2 - 3y - 8) + 5(y^2 - 3y - 8) && \text{(ពន្លាតផលគុណ)} \\ &= y^3 - 3y^2 - 8y + 5y^2 - 15y - 40 \\ &= y^3 + 2y^2 - 23y - 40 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]

    ច.

    \[\begin{aligned} F &= (3n + 4)(n + 5) \\ &= 3n(n + 5) + 4(n + 5) && \text{(ពន្លាតផលគុណ)} \\ &= 3n^2 + 15n + 4n + 20 \\ &= 3n^2 + 19n + 20 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]

    ឆ.

    \[\begin{aligned} G &= (x + 3)(x - 1)^2 \\ &= (x + 3)(x^2 - 2x + 1) && \text{(ពន្លាត $(x-1)^2$)} \\ &= x(x^2 - 2x + 1) + 3(x^2 - 2x + 1) \\ &= x^3 - 2x^2 + x + 3x^2 - 6x + 3 \\ &= x^3 + x^2 - 5x + 3 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]

    ជ.

    \[\begin{aligned} H &= (y - 1)(y + 2)^2 \\ &= (y - 1)(y^2 + 4y + 4) && \text{(ពន្លាត $(y+2)^2$)} \\ &= y(y^2 + 4y + 4) - 1(y^2 + 4y + 4) \\ &= y^3 + 4y^2 + 4y - y^2 - 4y - 4 \\ &= y^3 + 3y^2 - 4 && \text{(បូកតួដូចគ្នា)} \end{aligned}\]
  2. ចូររក \(\displaystyle a\) ដើម្បីឱ្យ

    ក. \(\displaystyle (x + a)(x - 8) = x^2 - 12x + 32\)

    ខ. \(\displaystyle (2y - 6)(y + a) = 2y^2 + 8y - 42\) ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ លំហាត់នេះអត់ពិបាកទេ! ប្អូនៗគ្រាន់តែពន្លាតខាងឆ្វេងឱ្យអស់សិន។ បន្ទាប់មក យកមេគុណមុខអក្សរដូចគ្នា មកផ្ទឹមគ្នា (ឧទាហរណ៍ មេគុណ \(\displaystyle x\) ស្មើនឹងមេគុណ \(\displaystyle x\)) នោះប្អូនៗនឹងទាញរក \(\displaystyle a\) ឃើញមិនខាន!

    មើលដំណោះស្រាយ

    ក.

    \[\begin{aligned} (x + a)(x - 8) &= x^2 - 8x + ax - 8a && \text{(ពន្លាត)} \\ &= x^2 + (a - 8)x - 8a && \text{(ផ្ទឹមនឹង $x^2-12x+32$)} \end{aligned}\]

    ផ្ទឹមមេគុណតួ \(\displaystyle x\) ៖ \(\displaystyle a - 8 = -12 \Rightarrow a = -4\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ តួថេរ \(\displaystyle -8a = -8(-4) = 32\) (ពិត) ។
    ដូចនេះ \(\displaystyle a = -4\) ។

    ខ.

    \[\begin{aligned} (2y - 6)(y + a) &= 2y^2 + 2ay - 6y - 6a && \text{(ពន្លាត)} \\ &= 2y^2 + (2a - 6)y - 6a && \text{(ផ្ទឹមនឹង $2y^2+8y-42$)} \end{aligned}\]

    ផ្ទឹមមេគុណតួ \(\displaystyle y\) ៖ \(\displaystyle 2a - 6 = 8 \Rightarrow 2a = 14 \Rightarrow a = 7\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ តួថេរ \(\displaystyle -6a = -6(7) = -42\) (ពិត) ។
    ដូចនេះ \(\displaystyle a = 7\) ។

  3. ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តា ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ នេះគឺជាលំហាត់មូលដ្ឋាននៃការចាប់កត្តារួម។ ប្អូនៗសម្លឹងមើលតួនីមួយៗ តើមានលេខណា ឬអញ្ញាតណាដែលដូចគ្នា? ទាញវាចេញមកក្រៅវង់ក្រចកមក!

    • ក. \(\displaystyle 2x^4 + 8x\)
    • ខ. \(\displaystyle 7b^3 + 21b\)
    • គ. \(\displaystyle 8ax^2 - 12a^2x^3\)
    • ឃ. \(\displaystyle 10x^3y^2 - 15xy^3\)
    • ង. \(\displaystyle 6x^2 - 9y^2\)
    • ច. \(\displaystyle 15x - 20y^2\)
    • ឆ. \(\displaystyle 4x^3 - 2x^2 + 14x\)
    • ជ. \(\displaystyle 3a^4 + 9a^2 - 15\)
    • ឈ. \(\displaystyle 2x^3 + 3x^2 + 4x\)
    • ញ. \(\displaystyle 9xy - 3x^2 + 4xy^2\)
    • ដ. \(\displaystyle 8abc^2 - 4b^2c + 12a^2bc\)
    • ឋ. \(\displaystyle 6x^2yz + 2xy^2z - 4xyz\)
    • ឌ. \(\displaystyle 12x^4y^3t^2 - 4x^3yt^2 + 8x^2t - 16xy\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. \(\displaystyle 2x^4 + 8x = 2x(x^3 + 4)\)
    ខ. \(\displaystyle 7b^3 + 21b = 7b(b^2 + 3)\)
    គ. \(\displaystyle 8ax^2 - 12a^2x^3 = 4ax^2(2 - 3ax)\)
    ឃ. \(\displaystyle 10x^3y^2 - 15xy^3 = 5xy^2(2x^2 - 3y)\)
    ង. \(\displaystyle 6x^2 - 9y^2 = 3(2x^2 - 3y^2)\)
    ច. \(\displaystyle 15x - 20y^2 = 5(3x - 4y^2)\)
    ឆ. \(\displaystyle 4x^3 - 2x^2 + 14x = 2x(2x^2 - x + 7)\)
    ជ. \(\displaystyle 3a^4 + 9a^2 - 15 = 3(a^4 + 3a^2 - 5)\)
    ឈ. \(\displaystyle 2x^3 + 3x^2 + 4x = x(2x^2 + 3x + 4)\)
    ញ. \(\displaystyle 9xy - 3x^2 + 4xy^2 = x(9y - 3x + 4y^2)\)
    ដ. \(\displaystyle 8abc^2 - 4b^2c + 12a^2bc = 4bc(2ac - b + 3a^2)\)
    ឋ. \(\displaystyle 6x^2yz + 2xy^2z - 4xyz = 2xyz(3x + y - 2)\)
    ឌ. \(\displaystyle 12x^4y^3t^2 - 4x^3yt^2 + 8x^2t - 16xy = 4x(3x^3y^3t^2 - x^2yt^2 + 2xt - 4y)\)

  4. ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តា ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ ពេលខ្លះយើងមើលទៅអត់ឃើញកត្តារួមដូចគ្នាភ្លាមៗទេ។ ល្បិចនៅទីនេះគឺ ប្អូនត្រូវចាប់តួណាដែលមានរាងស្រដៀងគ្នាជាគូៗសិន។ អូ! មួយទៀត បើទាញសញ្ញាដកចេញ កុំភ្លេចប្ដូរសញ្ញានៅខាងក្នុងវង់ក្រចកណា៎! ឧទាហរណ៍៖ \(\displaystyle -7y - 14 = -7(y + 2)\) ។

    • ក. \(\displaystyle a(x + 1) + b(x + 1)\)
    • ខ. \(\displaystyle z(y - 3) + 2(y - 3)\)
    • គ. \(\displaystyle ab - 3a + 9b - 27\)
    • ឃ. \(\displaystyle ab + 7a + 4b + 28\)
    • ង. \(\displaystyle xy + 2x - 7y - 14\)
    • ច. \(\displaystyle ap - 2pk + ya - 2yk\)
    • ឆ. \(\displaystyle am - mb - an + nb\)
    • ជ. \(\displaystyle 12xy + 15x + 4y + 5\)
    • ឈ. \(\displaystyle 2ab - 8a + 3b - 12\)
    • ញ. \(\displaystyle 3ab + 12a - b - 4\)
    • ដ. \(\displaystyle xy - 8x - 3y + 24\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. \(\displaystyle a(x + 1) + b(x + 1) = (x + 1)(a + b)\)
    ខ. \(\displaystyle z(y - 3) + 2(y - 3) = (y - 3)(z + 2)\)
    គ. \(\displaystyle ab - 3a + 9b - 27 = a(b - 3) + 9(b - 3) = (b - 3)(a + 9)\)
    ឃ. \(\displaystyle ab + 7a + 4b + 28 = a(b + 7) + 4(b + 7) = (b + 7)(a + 4)\)
    ង. \(\displaystyle xy + 2x - 7y - 14 = x(y + 2) - 7(y + 2) = (y + 2)(x - 7)\)
    ច. \(\displaystyle ap - 2pk + ya - 2yk = p(a - 2k) + y(a - 2k) = (a - 2k)(p + y)\)
    ឆ. \(\displaystyle am - mb - an + nb = m(a - b) - n(a - b) = (a - b)(m - n)\)
    ជ. \(\displaystyle 12xy + 15x + 4y + 5 = 3x(4y + 5) + (4y + 5) = (4y + 5)(3x + 1)\)
    ឈ. \(\displaystyle 2ab - 8a + 3b - 12 = 2a(b - 4) + 3(b - 4) = (b - 4)(2a + 3)\)
    ញ. \(\displaystyle 3ab + 12a - b - 4 = 3a(b + 4) - (b + 4) = (b + 4)(3a - 1)\)
    ដ. \(\displaystyle xy - 8x - 3y + 24 = x(y - 8) - 3(y - 8) = (y - 8)(x - 3)\)

  5. ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តា ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ លំហាត់នេះវែងមែនទេ? កុំភ័យ! ប្អូនៗសាកផ្ដុំវាជាក្រុមៗ (ឧទាហរណ៍ ២តួមួយក្រុម ឬ ៣តួមួយក្រុម) រួចទាញកត្តារួមចេញម្ដងមួយក្រុមៗ មើល៍! តើឃើញមានកត្តារួមថ្មីលេចចេញមកទេ?

    • \(\displaystyle A = at + bt + ct + 2a + 2b + 2c\)
    • \(\displaystyle B = ax + 2ay + 3az - 4x - 8y - 12z\)
    • \(\displaystyle C = ax + ay - az - bx - by + bz\)
    • \(\displaystyle D = y^2 - cy - ay + ac - by + bc\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    A.

    \[\begin{aligned} A &= at + bt + ct + 2a + 2b + 2c \\ &= t(a + b + c) + 2(a + b + c) && \text{(ផ្ដុំជាពីរក្តុម)} \\ &= (a + b + c)(t + 2) \end{aligned}\]

    B.

    \[\begin{aligned} B &= ax + 2ay + 3az - 4x - 8y - 12z \\ &= a(x + 2y + 3z) - 4(x + 2y + 3z) && \text{(ផ្ដុំជាពីរក្តុម)} \\ &= (x + 2y + 3z)(a - 4) \end{aligned}\]

    C.

    \[\begin{aligned} C &= ax + ay - az - bx - by + bz \\ &= a(x + y - z) - b(x + y - z) && \text{(ផ្ដុំជាពីរក្តុម)} \\ &= (x + y - z)(a - b) \end{aligned}\]

    D.

    \[\begin{aligned} D &= y^2 - cy - ay + ac - by + bc \\ &= y(y - c) - a(y - c) - b(y - c) && \text{(ផ្ដុំជាបីគូ)} \\ &= (y - c)(y - a - b) \end{aligned}\]
  6. ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តា ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ ក្រឡេកមើលមួយភ្លែត ឃើញរាងការេដកការេទេ? ច្បាស់ណាស់ ប្រើរូបមន្ត \(\displaystyle A^2 - B^2 = (A-B)(A+B)\) មក អនុវត្តយកតែម្ដង! ចំណាំ៖ \(\displaystyle A\) ឬ \(\displaystyle B\) អាចជាវង់ក្រចកទាំងមូល។

    • ក. \(\displaystyle A = (x + y)^2 - z^2\)
    • ខ. \(\displaystyle B = (x + y)^2 - (z + t)^2\)
    • គ. \(\displaystyle C = (x^2 - 2xy + y^2) - t^2\)
    • ឃ. \(\displaystyle D = (a + b)^2 - (a - b)^2\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក.

    \[\begin{aligned} A &= (x + y)^2 - z^2 \\ &= (x + y - z)(x + y + z) && \text{(ប្រើ $A^2-B^2=(A-B)(A+B)$)} \end{aligned}\]

    ខ.

    \[\begin{aligned} B &= (x + y)^2 - (z + t)^2 \\ &= [(x + y) - (z + t)][(x + y) + (z + t)] \\ &= (x + y - z - t)(x + y + z + t) \end{aligned}\]

    គ.

    \[\begin{aligned} C &= (x^2 - 2xy + y^2) - t^2 \\ &= (x - y)^2 - t^2 && \text{(ប្រើ $(A-B)^2$)} \\ &= (x - y - t)(x - y + t) \end{aligned}\]

    ឃ.

    \[\begin{aligned} D &= (a + b)^2 - (a - b)^2 \\ &= [(a + b) - (a - b)][(a + b) + (a - b)] \\ &= (a + b - a + b)(a + b + a - b) \\ &= (2b)(2a) = 4ab \end{aligned}\]
  7. ចូររកតម្លៃនៃ \(\displaystyle a\) ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់សមភាពខាងក្រោម ។

    ក. \(\displaystyle 4x^2 - 3ay^4 = (2x + 9y^2)(2x - 9y^2)\)

    ខ. \(\displaystyle 16x^2 + 5ay^4 = (4x + 5y^2)(4x - 5y^2)\) ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ ប្អូនៗគ្រាន់តែអនុវត្តរូបមន្តផលសងការេ \(\displaystyle (A-B)(A+B) = A^2 - B^2\) នៅអង្គខាងស្តាំឱ្យហើយសិន។ បន្ទាប់មក ផ្ទឹមមេគុណមុខអក្សរដូចគ្នាទាំងសងខាង ដើម្បីទាញរក \(\displaystyle a\)។

    មើលដំណោះស្រាយ

    ក.

    \[\begin{aligned} (2x + 9y^2)(2x - 9y^2) &= (2x)^2 - (9y^2)^2 && \text{(ប្រើ $(A+B)(A-B)=A^2-B^2$)} \\ &= 4x^2 - 81y^4 && \text{(ផ្ទឹមនឹង $4x^2-3ay^4$)} \end{aligned}\]

    ផ្ទឹមមេគុណតួ \(\displaystyle y^4\) ៖ \(\displaystyle -3a = -81 \Rightarrow 3a = 81 \Rightarrow a = 27\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ ជំនួស \(\displaystyle a=27\) បាន \(\displaystyle 4x^2 - 3(27)y^4 = 4x^2 - 81y^4\) (ពិត) ។
    ដូចនេះ \(\displaystyle a = 27\) ។

    ខ.

    \[\begin{aligned} (4x + 5y^2)(4x - 5y^2) &= (4x)^2 - (5y^2)^2 && \text{(ប្រើ $(A+B)(A-B)=A^2-B^2$)} \\ &= 16x^2 - 25y^4 && \text{(ផ្ទឹមនឹង $16x^2+5ay^4$)} \end{aligned}\]

    ផ្ទឹមមេគុណតួ \(\displaystyle y^4\) ៖ \(\displaystyle 5a = -25 \Rightarrow a = -5\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ ជំនួស \(\displaystyle a=-5\) បាន \(\displaystyle 16x^2 + 5(-5)y^4 = 16x^2 - 25y^4\) (ពិត) ។
    ដូចនេះ \(\displaystyle a = -5\) ។

  8. ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តា ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ លំហាត់ទាំងអស់នេះសុទ្ធតែមានរាងផលសងការេ។ បើមានតួណាដែលនៅរាយប៉ាយ ប្អូនៗអាចទាញកត្តារួមចេញសិន ដើម្បីឱ្យចេញរាងការេសុទ្ធ។ ឧទាហរណ៍ \(\displaystyle 3a^2 - 12 = 3(a^2 - 4)\)។

    • ក. \(\displaystyle x^2 - 16\)
    • ខ. \(\displaystyle y^2 - 121\)
    • គ. \(\displaystyle y^2 - 1\)
    • ឃ. \(\displaystyle 4z^2 - 49\)
    • ង. \(\displaystyle 3a^2 - 12\)
    • ច. \(\displaystyle 25b^2 - 64\)
    • ឆ. \(\displaystyle 36x^4 - y^2\)
    • ជ. \(\displaystyle 84x^2 - 21\)
    • ឈ. \(\displaystyle 3x^2 - 75\)
    • ញ. \(\displaystyle 4m^2 - 144\)
    • ដ. \(\displaystyle 8x^2 - 160x + 800\)
    • ឋ. \(\displaystyle 5x^2y^2 - 500\)
    • ឌ. \(\displaystyle 3t^2z^4 - 147\)
    • ឍ. \(\displaystyle 2xy^2 - 32x\)
    • ណ. \(\displaystyle 3a^2b^4 - 192a^5\)
    • ត. \(\displaystyle 5ab^2 - 20a + 30b^2 - 120\)
    • ថ. \(\displaystyle 4cx^2 - 4c - 12x^2 + 12\)
    • ទ. \(\displaystyle 2xy^2 - 2x + 4y^2 - 4\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. \(\displaystyle x^2 - 16 = (x - 4)(x + 4)\)
    ខ. \(\displaystyle y^2 - 121 = (y - 11)(y + 11)\)
    គ. \(\displaystyle y^2 - 1 = (y - 1)(y + 1)\)
    ឃ. \(\displaystyle 4z^2 - 49 = (2z - 7)(2z + 7)\)
    ង. \(\displaystyle 3a^2 - 12 = 3(a^2 - 4) = 3(a - 2)(a + 2)\)
    ច. \(\displaystyle 25b^2 - 64 = (5b - 8)(5b + 8)\)
    ឆ. \(\displaystyle 36x^4 - y^2 = (6x^2 - y)(6x^2 + y)\)
    ជ. \(\displaystyle 84x^2 - 21 = 21(4x^2 - 1) = 21(2x - 1)(2x + 1)\)
    ឈ. \(\displaystyle 3x^2 - 75 = 3(x^2 - 25) = 3(x - 5)(x + 5)\)
    ញ. \(\displaystyle 4m^2 - 144 = 4(m^2 - 36) = 4(m - 6)(m + 6)\)
    ដ. \(\displaystyle 8x^2 - 160x + 800 = 8(x^2 - 20x + 100) = 8(x - 10)^2\)
    ឋ. \(\displaystyle 5x^2y^2 - 500 = 5(x^2y^2 - 100) = 5(xy - 10)(xy + 10)\)
    ឌ. \(\displaystyle 3t^2z^4 - 147 = 3(t^2z^4 - 49) = 3(tz^2 - 7)(tz^2 + 7)\)
    ឍ. \(\displaystyle 2xy^2 - 32x = 2x(y^2 - 16) = 2x(y - 4)(y + 4)\)
    ណ. \(\displaystyle 3a^2b^4 - 192a^5 = 3a^2(b^4 - 64a^3)\)
    ត. \(\displaystyle 5ab^2 - 20a + 30b^2 - 120 = 5(a + 6)(b - 2)(b + 2)\)
    ថ. \(\displaystyle 4cx^2 - 4c - 12x^2 + 12 = 4(c - 3)(x - 1)(x + 1)\)
    ទ. \(\displaystyle 2xy^2 - 2x + 4y^2 - 4 = 2(x + 2)(y - 1)(y + 1)\)

  9. ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តា ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ សម្រាប់លំហាត់ទាំងនេះ ប្អូនៗត្រូវពន្លាត និងផ្ដុំតួសារជាថ្មី ឬប្រើរូបមន្តការេនៃទ្វេធា និងផលសងការេបញ្ចូលគ្នា។ ត្រូវមានភាពបត់បែនណា៎ សាកល្បងមើលសិនទៅ កុំទាន់ចុះចាញ់!

    • ក. \(\displaystyle 9(x - 1)^2 - 4(2x + 3)^2\)
    • ខ. \(\displaystyle 4(y + 2)^2 - y^2\)
    • គ. \(\displaystyle 3(x + 1) - x^2 - 2x - 1\)
    • ឃ. \(\displaystyle (2x - 5)^2 - 4x^2 + 25\)
    • ង. \(\displaystyle 16(x + 3)^2 - (x - 1)^2\)
    • ច. \(\displaystyle x^3 - x\)
    • ឆ. \(\displaystyle t^4 - 1\)
    • ជ. \(\displaystyle 4x^2 - 16x\)
    • ឈ. \(\displaystyle (x + 1)^2 - (x^2 - 1) + 2x + 2\)
    • ញ. \(\displaystyle x^5 - x\)
    • ដ. \(\displaystyle x(y - 1)^2 - 4x\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក.

    \[\begin{aligned} 9(x - 1)^2 - 4(2x + 3)^2 &= [3(x - 1) - 2(2x + 3)][3(x - 1) + 2(2x + 3)] \\ &= (3x - 3 - 4x - 6)(3x - 3 + 4x + 6) \\ &= (-x - 9)(7x + 3) = -(x + 9)(7x + 3) \end{aligned}\]

    ខ.

    \[\begin{aligned} 4(y + 2)^2 - y^2 &= [2(y + 2) - y][2(y + 2) + y] \\ &= (2y + 4 - y)(2y + 4 + y) = (y + 4)(3y + 4) \end{aligned}\]

    គ.

    \[\begin{aligned} 3(x + 1) - x^2 - 2x - 1 &= 3(x + 1) - (x^2 + 2x + 1) \\ &= 3(x + 1) - (x + 1)^2 = (x + 1)[3 - (x + 1)] \\ &= (x + 1)(2 - x) \end{aligned}\]

    ឃ.

    \[\begin{aligned} (2x - 5)^2 - 4x^2 + 25 &= (2x - 5)^2 - (4x^2 - 25) \\ &= (2x - 5)^2 - (2x - 5)(2x + 5) \\ &= (2x - 5)[(2x - 5) - (2x + 5)] \\ &= (2x - 5)(-10) = -10(2x - 5) \end{aligned}\]

    ង.

    \[\begin{aligned} 16(x + 3)^2 - (x - 1)^2 &= [4(x + 3) - (x - 1)][4(x + 3) + (x - 1)] \\ &= (4x + 12 - x + 1)(4x + 12 + x - 1) \\ &= (3x + 13)(5x + 11) \end{aligned}\]

    ច. \(\displaystyle x^3 - x = x(x^2 - 1) = x(x - 1)(x + 1)\)
    ឆ. \(\displaystyle t^4 - 1 = (t^2 - 1)(t^2 + 1) = (t - 1)(t + 1)(t^2 + 1)\)
    ជ. \(\displaystyle 4x^2 - 16x = 4x(x - 4)\)

    ឈ.

    \[\begin{aligned} (x + 1)^2 - (x^2 - 1) + 2x + 2 &= (x + 1)^2 - (x - 1)(x + 1) + 2(x + 1) \\ &= (x + 1)[(x + 1) - (x - 1) + 2] \\ &= (x + 1)(1 + 1 + 2) = 4(x + 1) \end{aligned}\]

    ញ. \(\displaystyle x^5 - x = x(x^4 - 1) = x(x^2 - 1)(x^2 + 1) = x(x - 1)(x + 1)(x^2 + 1)\)
    ដ. \(\displaystyle x(y - 1)^2 - 4x = x[(y - 1)^2 - 4] = x(y - 3)(y + 1)\)

  10. ចូរកំណត់តម្លៃនៃ \(\displaystyle a\) ដើម្បីឱ្យ \(\displaystyle P = 2x^3 + 3x^2 - 8x + 3\) ស្មើនឹង \(\displaystyle (x - 1)(2x^2 + ax - 3)\) រួចដាក់ \(\displaystyle P\) ជាផលគុណនៃកត្តាដឺក្រេទី 1 ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ ដូចគ្រូធ្លាប់ប្រាប់អញ្ចឹង! ឃើញរាងអីចេះ យើងត្រូវពន្លាតវាឱ្យអស់សិន រួចផ្ទឹមមេគុណរក \(\displaystyle a\)។ ពេលឃើញ \(\displaystyle a\) ហើយ យកវាទៅជំនួសចូលវិញ ដើម្បីដាក់កត្តាបន្តទៀត។ លំហាត់បែបនេះចេញប្រឡងញឹកញាប់ណាស់ណា៎!

    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} (x - 1)(2x^2 + ax - 3) &= 2x^3 + ax^2 - 3x - 2x^2 - ax + 3 && \text{(ពន្លាត)} \\ &= 2x^3 + (a - 2)x^2 - (a + 3)x + 3 && \text{(ផ្ទឹមនឹង $P=2x^3+3x^2-8x+3$)} \end{aligned}\]

    ផ្ទឹមមេគុណតួ \(\displaystyle x^2\) ៖ \(\displaystyle a - 2 = 3 \Rightarrow a = 5\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ តួ \(\displaystyle x\) ៖ \(\displaystyle -(a + 3) = -(5 + 3) = -8\) (ពិត) ។
    ដូចនេះ \(\displaystyle a = 5\) ។

    ដាក់ \(\displaystyle P\) ជាផលគុណកត្តាដឺក្រេទី 1 ៖
    \(\displaystyle P = (x - 1)(2x^2 + 5x - 3) = (x - 1)(2x - 1)(x + 3)\) ។

  11. ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តា តាមវិធីបំពេញនិងបន្ថយតួ ឬតាមវិធីគុណខ្វែង ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ លំហាត់ត្រីធាបែបនេះ ប្អូនៗជ្រើសរើសតាមចំណូលចិត្តចុះ! ចូលចិត្តគុណខ្វែង ប្រើគុណខ្វែង។ ចូលចិត្តបំពេញនិងបន្ថយតួ ប្រើវិធីហ្នឹងទៅ។ សំខាន់គឺរកចម្លើយឃើញដូចគ្នា! គ្រាន់តែគុណខ្វែងលឿនជាង!

    • ក. \(\displaystyle x^2 + 5x + 4\)
    • ខ. \(\displaystyle x^2 + 5x + 6\)
    • គ. \(\displaystyle t^2 + 8t + 15\)
    • ឃ. \(\displaystyle x^2 - 10x + 9\)
    • ង. \(\displaystyle t^2 - 11t + 28\)
    • ច. \(\displaystyle x^2 + 7x - 8\)
    • ឆ. \(\displaystyle x^2 + x - 6\)
    • ជ. \(\displaystyle x^2 + 11x - 12\)
    • ឈ. \(\displaystyle b^2 + 6b - 7\)
    • ញ. \(\displaystyle x^2 + 3x - 4\)
    • ដ. \(\displaystyle y^2 - y - 12\)
    • ឋ. \(\displaystyle y^2 - 2y - 35\)
    • ឌ. \(\displaystyle n^2 - 4n - 12\)
    • ឍ. \(\displaystyle a^2 - 3a - 18\)
    • ណ. \(\displaystyle x^2 - 6x - 7\)
    • ត. \(\displaystyle 5t^2 + 12t + 7\)
    • ថ. \(\displaystyle 2x^2 + 13x - 7\)
    • ទ. \(\displaystyle 2x^2 + 5x - 3\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    I. តាមវិធីបំពេញនិងបន្ថយតួ ៖

    ក.

    \[\begin{aligned} x^2 + 5x + 4 &= \left(x^2 + 2 \cdot \frac{5}{2} \cdot x + \frac{25}{4}\right) - \frac{25}{4} + 4 && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{25}{4}$)} \\ &= \left(x + \frac{5}{2}\right)^2 - \frac{25}{4} + \frac{16}{4} && \text{(បំប្លែងជាការ៉េនៃទ្វេធា)} \\ &= \left(x + \frac{5}{2}\right)^2 - \frac{9}{4} = \left(x + \frac{5}{2}\right)^2 - \left(\frac{3}{2}\right)^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= \left(x + \frac{5}{2} - \frac{3}{2}\right)\left(x + \frac{5}{2} + \frac{3}{2}\right) \\ &= \left(x + \frac{2}{2}\right)\left(x + \frac{8}{2}\right) = (x + 1)(x + 4) \end{aligned}\]

    ខ.

    \[\begin{aligned} x^2 + 5x + 6 &= \left(x^2 + 2 \cdot \frac{5}{2} \cdot x + \frac{25}{4}\right) - \frac{25}{4} + 6 && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{25}{4}$)} \\ &= \left(x + \frac{5}{2}\right)^2 - \frac{25}{4} + \frac{24}{4} && \text{(បំប្លែងជាការ៉េនៃទ្វេធា)} \\ &= \left(x + \frac{5}{2}\right)^2 - \frac{1}{4} = \left(x + \frac{5}{2}\right)^2 - \left(\frac{1}{2}\right)^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= \left(x + \frac{5}{2} - \frac{1}{2}\right)\left(x + \frac{5}{2} + \frac{1}{2}\right) \\ &= \left(x + \frac{4}{2}\right)\left(x + \frac{6}{2}\right) = (x + 2)(x + 3) \end{aligned}\]

    គ.

    \[\begin{aligned} t^2 + 8t + 15 &= (t^2 + 2 \cdot 4 \cdot t + 16) - 16 + 15 && \text{(ថែមនិងថយ $16$)} \\ &= (t + 4)^2 - 1 = (t + 4)^2 - 1^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= (t + 4 - 1)(t + 4 + 1) = (t + 3)(t + 5) \end{aligned}\]

    ឃ.

    \[\begin{aligned} x^2 - 10x + 9 &= (x^2 - 2 \cdot 5 \cdot x + 25) - 25 + 9 && \text{(ថែមនិងថយ $25$)} \\ &= (x - 5)^2 - 16 = (x - 5)^2 - 4^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= (x - 5 - 4)(x - 5 + 4) = (x - 9)(x - 1) = (x - 1)(x - 9) \end{aligned}\]

    ង.

    \[\begin{aligned} t^2 - 11t + 28 &= \left(t^2 - 2 \cdot \frac{11}{2} \cdot t + \frac{121}{4}\right) - \frac{121}{4} + 28 && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{121}{4}$)} \\ &= \left(t - \frac{11}{2}\right)^2 - \frac{121}{4} + \frac{112}{4} \\ &= \left(t - \frac{11}{2}\right)^2 - \frac{9}{4} = \left(t - \frac{11}{2}\right)^2 - \left(\frac{3}{2}\right)^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= \left(t - \frac{11}{2} - \frac{3}{2}\right)\left(t - \frac{11}{2} + \frac{3}{2}\right) \\ &= \left(t - \frac{14}{2}\right)\left(t - \frac{8}{2}\right) = (t - 7)(t - 4) = (t - 4)(t - 7) \end{aligned}\]

    ច.

    \[\begin{aligned} x^2 + 7x - 8 &= \left(x^2 + 2 \cdot \frac{7}{2} \cdot x + \frac{49}{4}\right) - \frac{49}{4} - 8 && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{49}{4}$)} \\ &= \left(x + \frac{7}{2}\right)^2 - \frac{49}{4} - \frac{32}{4} \\ &= \left(x + \frac{7}{2}\right)^2 - \frac{81}{4} = \left(x + \frac{7}{2}\right)^2 - \left(\frac{9}{2}\right)^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= \left(x + \frac{7}{2} - \frac{9}{2}\right)\left(x + \frac{7}{2} + \frac{9}{2}\right) \\ &= \left(x - \frac{2}{2}\right)\left(x + \frac{16}{2}\right) = (x - 1)(x + 8) \end{aligned}\]

    ឆ.

    \[\begin{aligned} x^2 + x - 6 &= \left(x^2 + 2 \cdot \frac{1}{2} \cdot x + \frac{1}{4}\right) - \frac{1}{4} - 6 && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{1}{4}$)} \\ &= \left(x + \frac{1}{2}\right)^2 - \frac{1}{4} - \frac{24}{4} \\ &= \left(x + \frac{1}{2}\right)^2 - \frac{25}{4} = \left(x + \frac{1}{2}\right)^2 - \left(\frac{5}{2}\right)^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= \left(x + \frac{1}{2} - \frac{5}{2}\right)\left(x + \frac{1}{2} + \frac{5}{2}\right) \\ &= \left(x - \frac{4}{2}\right)\left(x + \frac{6}{2}\right) = (x - 2)(x + 3) \end{aligned}\]

    ជ.

    \[\begin{aligned} x^2 + 11x - 12 &= \left(x^2 + 2 \cdot \frac{11}{2} \cdot x + \frac{121}{4}\right) - \frac{121}{4} - 12 && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{121}{4}$)} \\ &= \left(x + \frac{11}{2}\right)^2 - \frac{121}{4} - \frac{48}{4} \\ &= \left(x + \frac{11}{2}\right)^2 - \frac{169}{4} = \left(x + \frac{11}{2}\right)^2 - \left(\frac{13}{2}\right)^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= \left(x + \frac{11}{2} - \frac{13}{2}\right)\left(x + \frac{11}{2} + \frac{13}{2}\right) \\ &= \left(x - \frac{2}{2}\right)\left(x + \frac{24}{2}\right) = (x - 1)(x + 12) \end{aligned}\]

    ឈ.

    \[\begin{aligned} b^2 + 6b - 7 &= (b^2 + 2 \cdot 3 \cdot b + 9) - 9 - 7 && \text{(ថែមនិងថយ $9$)} \\ &= (b + 3)^2 - 16 = (b + 3)^2 - 4^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= (b + 3 - 4)(b + 3 + 4) = (b - 1)(b + 7) \end{aligned}\]

    ញ.

    \[\begin{aligned} x^2 + 3x - 4 &= \left(x^2 + 2 \cdot \frac{3}{2} \cdot x + \frac{9}{4}\right) - \frac{9}{4} - 4 && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{9}{4}$)} \\ &= \left(x + \frac{3}{2}\right)^2 - \frac{9}{4} - \frac{16}{4} \\ &= \left(x + \frac{3}{2}\right)^2 - \frac{25}{4} = \left(x + \frac{3}{2}\right)^2 - \left(\frac{5}{2}\right)^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= \left(x + \frac{3}{2} - \frac{5}{2}\right)\left(x + \frac{3}{2} + \frac{5}{2}\right) \\ &= \left(x - \frac{2}{2}\right)\left(x + \frac{8}{2}\right) = (x - 1)(x + 4) \end{aligned}\]

    ដ.

    \[\begin{aligned} y^2 - y - 12 &= \left(y^2 - 2 \cdot \frac{1}{2} \cdot y + \frac{1}{4}\right) - \frac{1}{4} - 12 && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{1}{4}$)} \\ &= \left(y - \frac{1}{2}\right)^2 - \frac{1}{4} - \frac{48}{4} \\ &= \left(y - \frac{1}{2}\right)^2 - \frac{49}{4} = \left(y - \frac{1}{2}\right)^2 - \left(\frac{7}{2}\right)^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= \left(y - \frac{1}{2} - \frac{7}{2}\right)\left(y - \frac{1}{2} + \frac{7}{2}\right) \\ &= \left(y - \frac{8}{2}\right)\left(y + \frac{6}{2}\right) = (y - 4)(y + 3) \end{aligned}\]

    ឋ.

    \[\begin{aligned} y^2 - 2y - 35 &= (y^2 - 2 \cdot 1 \cdot y + 1) - 1 - 35 && \text{(ថែមនិងថយ $1$)} \\ &= (y - 1)^2 - 36 = (y - 1)^2 - 6^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= (y - 1 - 6)(y - 1 + 6) = (y - 7)(y + 5) \end{aligned}\]

    ឌ.

    \[\begin{aligned} n^2 - 4n - 12 &= (n^2 - 2 \cdot 2 \cdot n + 4) - 4 - 12 && \text{(ថែមនិងថយ $4$)} \\ &= (n - 2)^2 - 16 = (n - 2)^2 - 4^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= (n - 2 - 4)(n - 2 + 4) = (n - 6)(n + 2) \end{aligned}\]

    ឍ.

    \[\begin{aligned} a^2 - 3a - 18 &= \left(a^2 - 2 \cdot \frac{3}{2} \cdot a + \frac{9}{4}\right) - \frac{9}{4} - 18 && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{9}{4}$)} \\ &= \left(a - \frac{3}{2}\right)^2 - \frac{9}{4} - \frac{72}{4} \\ &= \left(a - \frac{3}{2}\right)^2 - \frac{81}{4} = \left(a - \frac{3}{2}\right)^2 - \left(\frac{9}{2}\right)^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= \left(a - \frac{3}{2} - \frac{9}{2}\right)\left(a - \frac{3}{2} + \frac{9}{2}\right) \\ &= \left(a - \frac{12}{2}\right)\left(a + \frac{6}{2}\right) = (a - 6)(a + 3) \end{aligned}\]

    ណ.

    \[\begin{aligned} x^2 - 6x - 7 &= (x^2 - 2 \cdot 3 \cdot x + 9) - 9 - 7 && \text{(ថែមនិងថយ $9$)} \\ &= (x - 3)^2 - 16 = (x - 3)^2 - 4^2 && \text{(រាង $A^2-B^2$)} \\ &= (x - 3 - 4)(x - 3 + 4) = (x - 7)(x + 1) \end{aligned}\]

    ត.

    \[\begin{aligned} 5t^2 + 12t + 7 &= 5\left(t^2 + \frac{12}{5}t + \frac{7}{5}\right) && \text{(ដាក់ $5$ ជាកត្តារួម)} \\ &= 5\left[\left(t^2 + 2 \cdot \frac{6}{5} \cdot t + \frac{36}{25}\right) - \frac{36}{25} + \frac{35}{25}\right] && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{36}{25}$)} \\ &= 5\left[\left(t + \frac{6}{5}\right)^2 - \frac{1}{25}\right] = 5\left[\left(t + \frac{6}{5}\right)^2 - \left(\frac{1}{5}\right)^2\right] \\ &= 5\left(t + \frac{6}{5} - \frac{1}{5}\right)\left(t + \frac{6}{5} + \frac{1}{5}\right) \\ &= 5(t + 1)\left(t + \frac{7}{5}\right) = (t + 1)(5t + 7) \end{aligned}\]

    ថ.

    \[\begin{aligned} 2x^2 + 13x - 7 &= 2\left(x^2 + \frac{13}{2}x - \frac{7}{2}\right) && \text{(ដាក់ $2$ ជាកត្តារួម)} \\ &= 2\left[\left(x^2 + 2 \cdot \frac{13}{4} \cdot x + \frac{169}{16}\right) - \frac{169}{16} - \frac{56}{16}\right] && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{169}{16}$)} \\ &= 2\left[\left(x + \frac{13}{4}\right)^2 - \frac{225}{16}\right] = 2\left[\left(x + \frac{13}{4}\right)^2 - \left(\frac{15}{4}\right)^2\right] \\ &= 2\left(x + \frac{13}{4} - \frac{15}{4}\right)\left(x + \frac{13}{4} + \frac{15}{4}\right) \\ &= 2\left(x - \frac{1}{2}\right)(x + 7) = (2x - 1)(x + 7) \end{aligned}\]

    ទ.

    \[\begin{aligned} 2x^2 + 5x - 3 &= 2\left(x^2 + \frac{5}{2}x - \frac{3}{2}\right) && \text{(ដាក់ $2$ ជាកត្តារួម)} \\ &= 2\left[\left(x^2 + 2 \cdot \frac{5}{4} \cdot x + \frac{25}{16}\right) - \frac{25}{16} - \frac{24}{16}\right] && \text{(ថែមនិងថយ $\frac{25}{16}$)} \\ &= 2\left[\left(x + \frac{5}{4}\right)^2 - \frac{49}{16}\right] = 2\left[\left(x + \frac{5}{4}\right)^2 - \left(\frac{7}{4}\right)^2\right] \\ &= 2\left(x + \frac{5}{4} - \frac{7}{4}\right)\left(x + \frac{5}{4} + \frac{7}{4}\right) \\ &= 2\left(x - \frac{1}{2}\right)(x + 3) = (2x - 1)(x + 3) \end{aligned}\]

    II. តាមវិធីគុណខ្វែង ៖

    ក.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} x & \searrow & 1 \\ x & \nearrow & 4 \end{array} \\ \hline 4x + x = 5x \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (x + 1)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (x + 4)\) ។

    \[\begin{aligned} x^2 + 5x + 4 &= x^2 + x + 4x + 4 && \text{(បំបែក $5x = x + 4x$)} \\ &= x(x + 1) + 4(x + 1) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (x + 1)(x + 4) && \text{(ដាក់ $x + 1$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 + 5x + 4 = (x + 1)(x + 4)\) ។

    ខ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} x & \searrow & 2 \\ x & \nearrow & 3 \end{array} \\ \hline 3x + 2x = 5x \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (x + 2)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (x + 3)\) ។

    \[\begin{aligned} x^2 + 5x + 6 &= x^2 + 2x + 3x + 6 && \text{(បំបែក $5x = 2x + 3x$)} \\ &= x(x + 2) + 3(x + 2) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (x + 2)(x + 3) && \text{(ដាក់ $x + 2$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 + 5x + 6 = (x + 2)(x + 3)\) ។

    គ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} t & \searrow & 3 \\ t & \nearrow & 5 \end{array} \\ \hline 5t + 3t = 8t \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (t + 3)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (t + 5)\) ។

    \[\begin{aligned} t^2 + 8t + 15 &= t^2 + 3t + 5t + 15 && \text{(បំបែក $8t = 3t + 5t$)} \\ &= t(t + 3) + 5(t + 3) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (t + 3)(t + 5) && \text{(ដាក់ $t + 3$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle t^2 + 8t + 15 = (t + 3)(t + 5)\) ។

    ឃ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} x & \searrow & -1 \\ x & \nearrow & -9 \end{array} \\ \hline -9x - x = -10x \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (x - 1)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (x - 9)\) ។

    \[\begin{aligned} x^2 - 10x + 9 &= x^2 - x - 9x + 9 && \text{(បំបែក $-10x = -x - 9x$)} \\ &= x(x - 1) - 9(x - 1) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (x - 1)(x - 9) && \text{(ដាក់ $x - 1$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 - 10x + 9 = (x - 1)(x - 9)\) ។

    ង.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} t & \searrow & -4 \\ t & \nearrow & -7 \end{array} \\ \hline -7t - 4t = -11t \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (t - 4)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (t - 7)\) ។

    \[\begin{aligned} t^2 - 11t + 28 &= t^2 - 4t - 7t + 28 && \text{(បំបែក $-11t = -4t - 7t$)} \\ &= t(t - 4) - 7(t - 4) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (t - 4)(t - 7) && \text{(ដាក់ $t - 4$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle t^2 - 11t + 28 = (t - 4)(t - 7)\) ។

    ច.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} x & \searrow & -1 \\ x & \nearrow & 8 \end{array} \\ \hline 8x - x = 7x \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (x - 1)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (x + 8)\) ។

    \[\begin{aligned} x^2 + 7x - 8 &= x^2 - x + 8x - 8 && \text{(បំបែក $7x = -x + 8x$)} \\ &= x(x - 1) + 8(x - 1) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (x - 1)(x + 8) && \text{(ដាក់ $x - 1$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 + 7x - 8 = (x - 1)(x + 8)\) ។

    ឆ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} x & \searrow & -2 \\ x & \nearrow & 3 \end{array} \\ \hline 3x - 2x = x \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (x - 2)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (x + 3)\) ។

    \[\begin{aligned} x^2 + x - 6 &= x^2 - 2x + 3x - 6 && \text{(បំបែក $x = -2x + 3x$)} \\ &= x(x - 2) + 3(x - 2) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (x - 2)(x + 3) && \text{(ដាក់ $x - 2$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 + x - 6 = (x - 2)(x + 3)\) ។

    ជ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} x & \searrow & -1 \\ x & \nearrow & 12 \end{array} \\ \hline 12x - x = 11x \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (x - 1)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (x + 12)\) ។

    \[\begin{aligned} x^2 + 11x - 12 &= x^2 - x + 12x - 12 && \text{(បំបែក $11x = -x + 12x$)} \\ &= x(x - 1) + 12(x - 1) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (x - 1)(x + 12) && \text{(ដាក់ $x - 1$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 + 11x - 12 = (x - 1)(x + 12)\) ។

    ឈ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} b & \searrow & -1 \\ b & \nearrow & 7 \end{array} \\ \hline 7b - b = 6b \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (b - 1)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (b + 7)\) ។

    \[\begin{aligned} b^2 + 6b - 7 &= b^2 - b + 7b - 7 && \text{(បំបែក $6b = -b + 7b$)} \\ &= b(b - 1) + 7(b - 1) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (b - 1)(b + 7) && \text{(ដាក់ $b - 1$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle b^2 + 6b - 7 = (b - 1)(b + 7)\) ។

    ញ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} x & \searrow & -1 \\ x & \nearrow & 4 \end{array} \\ \hline 4x - x = 3x \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (x - 1)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (x + 4)\) ។

    \[\begin{aligned} x^2 + 3x - 4 &= x^2 - x + 4x - 4 && \text{(បំបែក $3x = -x + 4x$)} \\ &= x(x - 1) + 4(x - 1) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (x - 1)(x + 4) && \text{(ដាក់ $x - 1$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 + 3x - 4 = (x - 1)(x + 4)\) ។

    ដ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} y & \searrow & 3 \\ y & \nearrow & -4 \end{array} \\ \hline -4y + 3y = -y \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (y + 3)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (y - 4)\) ។

    \[\begin{aligned} y^2 - y - 12 &= y^2 + 3y - 4y - 12 && \text{(បំបែក $-y = 3y - 4y$)} \\ &= y(y + 3) - 4(y + 3) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (y + 3)(y - 4) = (y - 4)(y + 3) && \text{(ដាក់ $y + 3$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle y^2 - y - 12 = (y - 4)(y + 3)\) ។

    ឋ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} y & \searrow & 5 \\ y & \nearrow & -7 \end{array} \\ \hline -7y + 5y = -2y \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (y + 5)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (y - 7)\) ។

    \[\begin{aligned} y^2 - 2y - 35 &= y^2 + 5y - 7y - 35 && \text{(បំបែក $-2y = 5y - 7y$)} \\ &= y(y + 5) - 7(y + 5) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (y + 5)(y - 7) = (y - 7)(y + 5) && \text{(ដាក់ $y + 5$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle y^2 - 2y - 35 = (y - 7)(y + 5)\) ។

    ឌ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} n & \searrow & 2 \\ n & \nearrow & -6 \end{array} \\ \hline -6n + 2n = -4n \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (n + 2)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (n - 6)\) ។

    \[\begin{aligned} n^2 - 4n - 12 &= n^2 + 2n - 6n - 12 && \text{(បំបែក $-4n = 2n - 6n$)} \\ &= n(n + 2) - 6(n + 2) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (n + 2)(n - 6) = (n - 6)(n + 2) && \text{(ដាក់ $n + 2$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle n^2 - 4n - 12 = (n - 6)(n + 2)\) ។

    ឍ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} a & \searrow & 3 \\ a & \nearrow & -6 \end{array} \\ \hline -6a + 3a = -3a \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (a + 3)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (a - 6)\) ។

    \[\begin{aligned} a^2 - 3a - 18 &= a^2 + 3a - 6a - 18 && \text{(បំបែក $-3a = 3a - 6a$)} \\ &= a(a + 3) - 6(a + 3) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (a + 3)(a - 6) = (a - 6)(a + 3) && \text{(ដាក់ $a + 3$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle a^2 - 3a - 18 = (a - 6)(a + 3)\) ។

    ណ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} x & \searrow & 1 \\ x & \nearrow & -7 \end{array} \\ \hline -7x + x = -6x \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (x + 1)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (x - 7)\) ។

    \[\begin{aligned} x^2 - 6x - 7 &= x^2 + x - 7x - 7 && \text{(បំបែក $-6x = x - 7x$)} \\ &= x(x + 1) - 7(x + 1) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (x + 1)(x - 7) = (x - 7)(x + 1) && \text{(ដាក់ $x + 1$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle x^2 - 6x - 7 = (x - 7)(x + 1)\) ។

    ត.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} 5t & \searrow & 7 \\ t & \nearrow & 1 \end{array} \\ \hline 5t + 7t = 12t \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (5t + 7)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (t + 1)\) ។

    \[\begin{aligned} 5t^2 + 12t + 7 &= 5t^2 + 5t + 7t + 7 && \text{(បំបែក $12t = 5t + 7t$)} \\ &= 5t(t + 1) + 7(t + 1) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (5t + 7)(t + 1) && \text{(ដាក់ $t + 1$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle 5t^2 + 12t + 7 = (5t + 7)(t + 1)\) ។

    ថ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} 2x & \searrow & -1 \\ x & \nearrow & 7 \end{array} \\ \hline 14x - x = 13x \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (2x - 1)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (x + 7)\) ។

    \[\begin{aligned} 2x^2 + 13x - 7 &= 2x^2 + 14x - x - 7 && \text{(បំបែក $13x = 14x - x$)} \\ &= 2x(x + 7) - (x + 7) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (2x - 1)(x + 7) && \text{(ដាក់ $x + 7$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle 2x^2 + 13x - 7 = (2x - 1)(x + 7)\) ។

    ទ.

    \[\begin{array}{c} \begin{array}{rcc} 2x & \searrow & -1 \\ x & \nearrow & 3 \end{array} \\ \hline 6x - x = 5x \end{array}\]

    ចាប់យកតួតាមជួរដេក ៖ ជួរទីមួយ \(\displaystyle (2x - 1)\) ជួរទីពីរ \(\displaystyle (x + 3)\) ។

    \[\begin{aligned} 2x^2 + 5x - 3 &= 2x^2 + 6x - x - 3 && \text{(បំបែក $5x = 6x - x$)} \\ &= 2x(x + 3) - (x + 3) && \text{(ផ្ដុំជាគូៗ)} \\ &= (2x - 1)(x + 3) && \text{(ដាក់ $x + 3$ ជាកត្តារួម)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ \(\displaystyle 2x^2 + 5x - 3 = (2x - 1)(x + 3)\) ។

  12. ចូរដាក់កន្សោមខាងក្រោមជាផលគុណនៃកត្តា ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ កុំទាន់អាលញញើតនឹងលេខធំៗ! ប្អូនៗត្រូវសង្កេតមើលសិន តើគ្រប់តួមានកត្តារួមទេ? ចាប់វាចេញមក នោះកន្សោមនៅសល់ក្នុងវង់ក្រចកនឹងតូចជាងមុន ងាយស្រួលដាក់កត្តាបន្តទៀតមិនខាន។

    • ក. \(\displaystyle 2a^2 + 24a + 70\)
    • ខ. \(\displaystyle 3x^2 + 21x + 36\)
    • គ. \(\displaystyle 5a^2 - 15a - 90\)
    • ឃ. \(\displaystyle 2x^2 - 4x - 160\)
    • ង. \(\displaystyle 4bc^2 + 12bc - 40b\)
    • ច. \(\displaystyle 6xy^4 + 18xy^2 - 168x\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. \(\displaystyle 2a^2 + 24a + 70 = 2(a^2 + 12a + 35) = 2(a + 5)(a + 7)\)
    ខ. \(\displaystyle 3x^2 + 21x + 36 = 3(x^2 + 7x + 12) = 3(x + 3)(x + 4)\)
    គ. \(\displaystyle 5a^2 - 15a - 90 = 5(a^2 - 3a - 18) = 5(a - 6)(a + 3)\)
    ឃ. \(\displaystyle 2x^2 - 4x - 160 = 2(x^2 - 2x - 80) = 2(x - 10)(x + 8)\)
    ង. \(\displaystyle 4bc^2 + 12bc - 40b = 4b(c^2 + 3c - 10) = 4b(c - 2)(c + 5)\)
    ច. \(\displaystyle 6xy^4 + 18xy^2 - 168x = 6x(y^4 + 3y^2 - 28) = 6x(y^2 - 4)(y^2 + 7) = 6x(y - 2)(y + 2)(y^2 + 7)\)

  13. ចូរគណនាកន្សោមសនិទានខាងក្រោម ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ ច្បាប់មាសនៃការបូកដកប្រភាគ គឺភាគបែងត្រូវតែដូចគ្នា! ប្អូនៗត្រូវរកភាគបែងរួមតូចបំផុត (LCM) របស់វាសិន ទើបអាចយកភាគយកបូកដកគ្នាបាន។ ពេលបូកដក កុំភ្លេចសម្រួលលទ្ធផលចុងក្រោយផងណា៎!

    • ក. \(\displaystyle 3x - \frac{x + 2}{x}\)
    • ខ. \(\displaystyle \frac{2x - 5}{3x} + 3x - 1\)
    • គ. \(\displaystyle y + \frac{y - 4}{3y + 4}\)
    • ឃ. \(\displaystyle a - 3 - \frac{5}{a + 1}\)
    • ង. \(\displaystyle b + 5 + \frac{5}{b - 5}\)
    • ច. \(\displaystyle 3n + \frac{2n + 3}{4n + 5}\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 0\) ។

    \[\begin{aligned} 3x - \frac{x + 2}{x} &= \frac{3x^2 - (x + 2)}{x} = \frac{3x^2 - x - 2}{x} = \frac{(3x + 2)(x - 1)}{x} \end{aligned}\]

    ខ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 0\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{2x - 5}{3x} + 3x - 1 &= \frac{2x - 5 + 3x(3x - 1)}{3x} = \frac{9x^2 - x - 5}{3x} \end{aligned}\]

    គ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle y \neq -\frac{4}{3}\) ។

    \[\begin{aligned} y + \frac{y - 4}{3y + 4} &= \frac{y(3y + 4) + y - 4}{3y + 4} = \frac{3y^2 + 5y - 4}{3y + 4} \end{aligned}\]

    ឃ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle a \neq -1\) ។

    \[\begin{aligned} a - 3 - \frac{5}{a + 1} &= \frac{(a - 3)(a + 1) - 5}{a + 1} = \frac{a^2 - 2a - 8}{a + 1} = \frac{(a - 4)(a + 2)}{a + 1} \end{aligned}\]

    ង. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle b \neq 5\) ។

    \[\begin{aligned} b + 5 + \frac{5}{b - 5} &= \frac{(b + 5)(b - 5) + 5}{b - 5} = \frac{b^2 - 20}{b - 5} \end{aligned}\]

    ច. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle n \neq -\frac{5}{4}\) ។

    \[\begin{aligned} 3n + \frac{2n + 3}{4n + 5} &= \frac{3n(4n + 5) + 2n + 3}{4n + 5} = \frac{12n^2 + 17n + 3}{4n + 5} \end{aligned}\]
  14. ចូរកំណត់ \(\displaystyle a\) , \(\displaystyle b\) , \(\displaystyle c\) ដែល

    \(\displaystyle \frac{2x^2 - x + 3}{x - 1} = ax + b + \frac{c}{x - 1}\) ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ វិធីដែលងាយ និងលឿនបំផុតសម្រាប់លំហាត់នេះ គឺប្អូនគ្រាន់តែយកភាគយក ចែកនឹងភាគបែងតាមវិធីចែកពហុធាទៅ! ផលចែកដែលបានគឺ \(\displaystyle ax+b\) ចំណែកសំណល់គឺ \(\displaystyle c\) ហ្នឹងឯង!

    មើលដំណោះស្រាយ

    លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 1\) ។
    យក \(\displaystyle 2x^2 - x + 3\) ចែកនឹង \(\displaystyle x - 1\) បានផលចែក \(\displaystyle 2x + 1\) និងសំណល់ \(\displaystyle 4\) ៖

    \[\begin{aligned} \frac{2x^2 - x + 3}{x - 1} &= \frac{(x - 1)(2x + 1) + 4}{x - 1} \\ &= 2x + 1 + \frac{4}{x - 1} && \text{(ផ្ទឹមនឹង $ax+b+\frac{c}{x-1}$)} \end{aligned}\]

    ផ្ទឹមមេគុណ ៖ \(\displaystyle a = 2,\ b = 1,\ c = 4\) ។
    ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ \(\displaystyle 2x + 1 + \frac{4}{x - 1} = \frac{(2x + 1)(x - 1) + 4}{x - 1} = \frac{2x^2 - x + 3}{x - 1}\) (ពិត) ។
    ដូចនេះ \(\displaystyle a = 2,\ b = 1,\ c = 4\) ។

  15. ចូរគណនាកន្សោមសនិទានខាងក្រោម ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ ប្រយ័ត្នគ្រូដាក់អន្ទាក់ណា៎! \(\displaystyle z - 4\) និង \(\displaystyle 4 - z\) ស្ទើរតែដូចគ្នាទៅហើយ ខុសតែសញ្ញាបន្តិច។ ប្អូនៗអាចប្ដូរ \(\displaystyle 4 - z\) ទៅជា \(\displaystyle -(z - 4)\) ដើម្បីឱ្យភាគបែងវាដូចគ្នា។ ងាយៗអញ្ចឹងសោះ!

    • ក. \(\displaystyle \frac{6x - 1}{81 - x^2} - \frac{2x}{x + 9}\)
    • ខ. \(\displaystyle \frac{10y - 1}{100 - y^2} - \frac{5y}{y + 10}\)
    • គ. \(\displaystyle \frac{11}{121 - x^2} - \frac{x^2}{x + 11}\)
    • ឃ. \(\displaystyle \frac{t}{2(t + 3)} - \frac{2}{3(t + 3)}\)
    • ង. \(\displaystyle \frac{4x + 16}{(x + 4)(x - 4)} + \frac{-4}{x + 4}\)
    • ច. \(\displaystyle \frac{4z + 2}{16 - z^2} + \frac{4}{z - 4}\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq \pm 9\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{6x - 1}{81 - x^2} - \frac{2x}{x + 9} &= \frac{6x - 1 - 2x(9 - x)}{81 - x^2} = \frac{2x^2 - 12x - 1}{81 - x^2} \end{aligned}\]

    ខ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle y \neq \pm 10\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{10y - 1}{100 - y^2} - \frac{5y}{y + 10} &= \frac{10y - 1 - 5y(10 - y)}{100 - y^2} = \frac{5y^2 - 40y - 1}{100 - y^2} \end{aligned}\]

    គ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq \pm 11\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{11}{121 - x^2} - \frac{x^2}{x + 11} &= \frac{11 - x^2(11 - x)}{121 - x^2} = \frac{x^3 - 11x^2 + 11}{121 - x^2} \end{aligned}\]

    ឃ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle t \neq -3\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{t}{2(t + 3)} - \frac{2}{3(t + 3)} &= \frac{3t - 4}{6(t + 3)} \end{aligned}\]

    ង. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq \pm 4\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{4x + 16}{(x + 4)(x - 4)} + \frac{-4}{x + 4} &= \frac{4(x + 4)}{(x + 4)(x - 4)} - \frac{4}{x + 4} = \frac{4}{x - 4} - \frac{4}{x + 4} \\ &= \frac{4(x + 4) - 4(x - 4)}{(x - 4)(x + 4)} = \frac{32}{x^2 - 16} \end{aligned}\]

    ច. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle z \neq \pm 4\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{4z + 2}{16 - z^2} + \frac{4}{z - 4} &= \frac{4z + 2}{16 - z^2} - \frac{4}{4 - z} = \frac{4z + 2 - 4(4 + z)}{16 - z^2} \\ &= \frac{-14}{16 - z^2} = \frac{14}{z^2 - 16} \end{aligned}\]
  16. ចូរសម្រួលកន្សោមសនិទានខាងក្រោម ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ លំហាត់ប្រភាគជាន់គ្នា មើលទៅដូចវិលមុខណាស់មែនទេ? គន្លឹះគឺធ្វើម្ដងមួយៗ! ប្អូនៗគណនា និងតម្រូវភាគបែងនៅភាគយកឱ្យរៀបរយសិន ហើយធ្វើដូចគ្នានៅភាគបែង មុននឹងប្ដូរវិធីចែកទៅជាវិធីគុណចម្រាស់។ កុំប្រញាប់!

    • ក. \(\displaystyle \frac{\frac{1}{x} - \frac{3}{y}}{\frac{4}{y}}\)
    • ខ. \(\displaystyle \frac{\frac{2}{x} + \frac{3}{y}}{\frac{5}{x}}\)
    • គ. \(\displaystyle \frac{\frac{1}{x} - \frac{1}{y}}{\frac{6}{5y}}\)
    • ឃ. \(\displaystyle \frac{\frac{4}{x} + 5}{\frac{5}{y}}\)
    • ង. \(\displaystyle \frac{\frac{8}{x} - 9}{\frac{6}{y}}\)
    • ច. \(\displaystyle \frac{\frac{4}{a^2} + \frac{b}{a}}{\frac{2}{a} - 12}\)
    • ឆ. \(\displaystyle \frac{\frac{3x}{x^2 - 49} + \frac{7}{x + 7}}{\frac{1}{x - 7} - \frac{7}{2x + 14}}\)
    • ជ. \(\displaystyle \frac{\frac{2b}{b - 4} - \frac{3}{b^2}}{\frac{5}{5b - 20} + \frac{3}{4b^2 - 16b}}\)
    • ឈ. \(\displaystyle \frac{\frac{1}{a + 1}}{a - \frac{1}{a + \frac{1}{a}}}\)
    • ញ. \(\displaystyle \frac{2}{c + \frac{1}{1 + \frac{c + 1}{5 - c}}}\) ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 0,\ y \neq 0\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{\frac{1}{x} - \frac{3}{y}}{\frac{4}{y}} &= \frac{\frac{y - 3x}{xy}}{\frac{4}{y}} = \frac{y - 3x}{xy} \times \frac{y}{4} = \frac{y - 3x}{4x} \end{aligned}\]

    ខ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 0,\ y \neq 0\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{\frac{2}{x} + \frac{3}{y}}{\frac{5}{x}} &= \frac{\frac{2y + 3x}{xy}}{\frac{5}{x}} = \frac{3x + 2y}{xy} \times \frac{x}{5} = \frac{3x + 2y}{5y} \end{aligned}\]

    គ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 0,\ y \neq 0\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{\frac{1}{x} - \frac{1}{y}}{\frac{6}{5y}} &= \frac{\frac{y - x}{xy}}{\frac{6}{5y}} = \frac{y - x}{xy} \times \frac{5y}{6} = \frac{5(y - x)}{6x} \end{aligned}\]

    ឃ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 0,\ y \neq 0\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{\frac{4}{x} + 5}{\frac{5}{y}} &= \frac{\frac{5x + 4}{x}}{\frac{5}{y}} = \frac{5x + 4}{x} \times \frac{y}{5} = \frac{y(5x + 4)}{5x} \end{aligned}\]

    ង. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 0,\ y \neq 0\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{\frac{8}{x} - 9}{\frac{6}{y}} &= \frac{\frac{8 - 9x}{x}}{\frac{6}{y}} = \frac{8 - 9x}{x} \times \frac{y}{6} = \frac{y(8 - 9x)}{6x} \end{aligned}\]

    ច. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle a \neq 0,\ a \neq \frac{1}{6}\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{\frac{4}{a^2} + \frac{b}{a}}{\frac{2}{a} - 12} &= \frac{\frac{ab + 4}{a^2}}{\frac{2(1 - 6a)}{a}} = \frac{ab + 4}{a^2} \times \frac{a}{2(1 - 6a)} = \frac{ab + 4}{2a(1 - 6a)} \end{aligned}\]

    ឆ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq \pm 7,\ x \neq \frac{63}{5}\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{\frac{3x}{x^2 - 49} + \frac{7}{x + 7}}{\frac{1}{x - 7} - \frac{7}{2x + 14}} &= \frac{\frac{10x - 49}{(x - 7)(x + 7)}}{\frac{63 - 5x}{2(x - 7)(x + 7)}} = \frac{10x - 49}{(x - 7)(x + 7)} \times \frac{2(x - 7)(x + 7)}{63 - 5x} \\ &= \frac{2(10x - 49)}{63 - 5x} \end{aligned}\]

    ជ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle b \neq 0,\ b \neq 4,\ b \neq -\frac{3}{4}\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{\frac{2b}{b - 4} - \frac{3}{b^2}}{\frac{5}{5b - 20} + \frac{3}{4b^2 - 16b}} &= \frac{\frac{2b^3 - 3b + 12}{b^2(b - 4)}}{\frac{4b + 3}{4b(b - 4)}} = \frac{2b^3 - 3b + 12}{b^2(b - 4)} \times \frac{4b(b - 4)}{4b + 3} \\ &= \frac{4(2b^3 - 3b + 12)}{b(4b + 3)} \end{aligned}\]

    ឈ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle a \neq 0,\ a \neq -1\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{\frac{1}{a + 1}}{a - \frac{1}{a + \frac{1}{a}}} &= \frac{\frac{1}{a + 1}}{\frac{a^3}{a^2 + 1}} = \frac{1}{a + 1} \times \frac{a^2 + 1}{a^3} = \frac{a^2 + 1}{a^3(a + 1)} \end{aligned}\]

    ញ. លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle c \neq 5,\ c \neq -1\) ។

    \[\begin{aligned} \frac{2}{c + \frac{1}{1 + \frac{c + 1}{5 - c}}} &= \frac{2}{\frac{5(c + 1)}{6}} = 2 \times \frac{6}{5(c + 1)} = \frac{12}{5(c + 1)} \end{aligned}\]
  17. គេឱ្យកន្សោមសនិទាន \(\displaystyle A = \frac{2x^3 - 8x}{2x^3 - 8x^2 + 8x}\) ។

    ចូរគណនាតម្លៃនៃ \(\displaystyle A\) ចំពោះ \(\displaystyle x = 2~011\) ។

    ★គន្លឹះ

    គន្លឹះពីគ្រូ៖ ឃើញលេខ ២០១១ កុំទាន់ស្ទុះយកទៅជំនួសចូលឱ្យសោះ ច្បាស់ជាគណនាឡើងហត់មិនខាន! ប្អូនៗត្រូវដាក់ភាគយក និងភាគបែងជាផលគុណកត្តា រួចសម្រួលវាឱ្យខ្លីសិន។ លទ្ធផលចុងក្រោយទើបយើងជំនួសលេខចូល នោះវាប្រាកដជាងាយគណនាជាងមុនឆ្ងាយណាស់!

    មើលដំណោះស្រាយ

    លក្ខខណ្ឌ ៖ \(\displaystyle x \neq 0\) និង \(\displaystyle x \neq 2\) ។
    សម្រួលកន្សោម \(\displaystyle A\) ជាមុន ៖

    \[\begin{aligned} A &= \frac{2x^3 - 8x}{2x^3 - 8x^2 + 8x} \\ &= \frac{2x(x^2 - 4)}{2x(x^2 - 4x + 4)} && \text{(ដាក់ $2x$ ជាកត្តារួម)} \\ &= \frac{2x(x - 2)(x + 2)}{2x(x - 2)^2} && \text{(ដាក់ភាគយកនិងភាគបែងជាកត្តា)} \\ &= \frac{x + 2}{x - 2} && \text{(សម្រួល $2x(x-2)$)} \end{aligned}\]

    ចំពោះ \(\displaystyle x = 2\,011\) ៖

    \[\begin{aligned} A &= \frac{2\,011 + 2}{2\,011 - 2} \\ &= \frac{2\,013}{2\,009} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ ចំពោះ \(\displaystyle x = 2\,011\) នោះ \(\displaystyle A = \frac{2\,013}{2\,009}\) ។

លំហាត់វាយតម្លៃសមត្ថភាព PISA

PISA ៣.១

១. ការរៀបការ៉ូជុំវិញអាងហែលទឹក (Tiling Around a Pool)

សណ្ឋាគារមួយមានអាងហែលទឹករាងការ៉េ ដែលមានប្រវែងជ្រុង \(\displaystyle x\) ម៉ែត្រ។ គេចង់សាងសង់ផ្លូវដើរក្រាលការ៉ូជុំវិញអាងនេះ ដែលមានទទឹង \(\displaystyle 1\) ម៉ែត្រស្មើគ្នាយ៉ាងទូលាយ។

សំណួរទី១៖ តើប្រវែងជ្រុងសរុប (រួមទាំងអាងនិងផ្លូវដើរ) ស្មើនឹងប៉ុន្មានម៉ែត្រ?

  • ក. \(\displaystyle x + 1\)
  • ខ. \(\displaystyle x + 2\)
  • គ. \(\displaystyle 2x + 1\)
  • ឃ. \(\displaystyle 2x + 2\)

សំណួរទី២៖ តើកន្សោមពហុធាណាមួយដែលតំណាងឱ្យ "ផ្ទៃក្រឡានៃផ្លូវដើរក្រាលការ៉ូ" តែមួយគត់?

  • ក. \(\displaystyle (x + 2)^2 - x^2\)
  • ខ. \(\displaystyle (x + 1)^2 - x^2\)
  • គ. \(\displaystyle x^2 + 2\)
  • ឃ. \(\displaystyle 4x\)

សំណួរទី៣៖ ដោយប្រើការពន្លាតកន្សោមពីសំណួរទី២ សូមគណនាផ្ទៃក្រឡាផ្លូវដើរ បើសិនជាអាងហែលទឹកមានប្រវែងជ្រុង \(\displaystyle x = 10m\)។
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ៣.២

២. ការសាងសង់ប្រអប់ក្រដាស (Making a Cardboard Box)

រោងចក្រមួយផលិតប្រអប់ក្រដាសដោយកាត់ជ្រុងទាំង៤ នៃបន្ទះក្រដាសកាតុងរាងការ៉េ (ប្រវែងជ្រុង \(\displaystyle 20cm\)) ចេញជារាងការ៉េតូចៗដែលមានជ្រុង \(\displaystyle x\) សង់ទីម៉ែត្រ រួចបត់គែមឡើងលើដើម្បីបង្កើតជាប្រអប់គ្មានគម្រប។

សំណួរទី១៖ តើប្រវែងជ្រុងបាតប្រអប់ស្មើនឹងប៉ុន្មាន?
ចម្លើយ៖

សំណួរទី២៖ តើកន្សោមមួយណាជា "ផ្ទៃក្រឡាបាតប្រអប់" បន្ទាប់ពីពន្លាតរួច?

  • ក. \(\displaystyle 400 - 4x^2\)
  • ខ. \(\displaystyle 400 - 40x + x^2\)
  • គ. \(\displaystyle 400 - 80x + 4x^2\)
  • ឃ. \(\displaystyle 20 - 4x\)

សំណួរទី៣៖ បើរោងចក្រកាត់ជ្រុង \(\displaystyle x = 5cm\) តើផ្ទៃក្រឡាបាតប្រអប់នៅសល់ប៉ុន្មាន? ពន្យល់។
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ៣.៣

៣. ការបញ្ចុះតម្លៃទ្វេដង (Double Discount Shopping)

ហាងលក់កុំព្យូទ័រមួយកំពុងមានប្រូម៉ូសិនបញ្ចុះតម្លៃ \(\displaystyle 20\%\) លើគ្រប់មុខទំនិញ។ លើសពីនេះ អតិថិជនដែលមានកាតសមាជិក នឹងទទួលបានការបញ្ចុះតម្លៃបន្ថែម \(\displaystyle 10\%\) ទៀត ទៅលើតម្លៃដែលបានបញ្ចុះរួចហើយ។ កុំព្យូទ័រមួយគ្រឿងមានតម្លៃដើម \(\displaystyle P\) ដុល្លារ។

សំណួរទី១៖ តើកន្សោមមួយណាដែលតំណាងឱ្យតម្លៃកុំព្យូទ័រ បន្ទាប់ពីបញ្ចុះតម្លៃលើកទី១ (20%)?

  • ក. \(\displaystyle P - 0.20\)
  • ខ. \(\displaystyle 0.80P\)
  • គ. \(\displaystyle 0.20P\)
  • ឃ. \(\displaystyle P - 20\)

សំណួរទី២៖ សូមបង្ហាញការគណនាបញ្ជាក់ថា ការបញ្ចុះតម្លៃ២ដងបន្តបន្ទាប់គ្នា (20% រួច 10%) មិនស្មើនឹង ការបញ្ចុះតម្លៃ 30% តែម្តងនោះទេ។ តើតម្លៃចុងក្រោយនៃការបញ្ចុះ២ដងនេះ ស្មើនឹងប៉ុន្មានភាគរយនៃតម្លៃដើម?
ចម្លើយ៖

សំណួរទី៣៖ បើកុំព្យូទ័រមានតម្លៃដើម \(\displaystyle P = \$500\) តើអតិថិជនជាសមាជិកត្រូវបង់ប្រាក់ប៉ុន្មាន?
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ៣.៤

៤. ការគណនាល្បឿនរថយន្ត (Car Speed & Travel Time)

គ្រួសារមួយបើករថយន្តពីទីក្រុង A ទៅទីក្រុង B ដែលមានចម្ងាយ \(\displaystyle 120km\) ដោយប្រើល្បឿនមធ្យម \(\displaystyle v\) (គិតជា \(\displaystyle km/h\))។ ពេលត្រលប់មកវិញ ដោយសារស្ទះចរាចរណ៍ ល្បឿនមធ្យមរបស់ពួកគេថយចុះអស់ \(\displaystyle 20km/h\)។

សំណួរទី១៖ ដោយដឹងថា \(\displaystyle \text{រយៈពេល} = \frac{\text{ចម្ងាយ}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}}{\text{ល្បឿន}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}}\) តើកន្សោមសនិទានមួយណាជារយៈពេលសរុបនៃការធ្វើដំណើរទៅនិងមក?

  • ក. \(\displaystyle \frac{120}{v} \times \frac{120}{v-20}\)
  • ខ. \(\displaystyle \frac{240}{2v-20}\)
  • គ. \(\displaystyle \frac{120}{v} + \frac{120}{v-20}\)
  • ឃ. \(\displaystyle \frac{120}{v} - \frac{120}{v-20}\)

សំណួរទី២៖ ចូរតម្រូវភាគបែង និងបូកកន្សោមសនិទានក្នុងសំណួរទី១ ដើម្បីសរសេរវាជាប្រភាគតែមួយ។
ចម្លើយ៖

សំណួរទី៣៖ បើសិនជាល្បឿនពេលទៅគឺ \(\displaystyle v = 60km/h\) តើពួកគេប្រើរយៈពេលប៉ុន្មានម៉ោងសម្រាប់ការធ្វើដំណើរទៅនិងមកនេះ?
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ៣.៥

៥. ការពុះដីឡូតិ៍ (Subdividing Land)

ក្រុមហ៊ុនអចលនទ្រព្យមួយមានដីរាងចតុកោណកែងធំមួយ ដែលមានផ្ទៃក្រឡាគណនាតាមកន្សោម \(\displaystyle A = x^2 + 7x + 12\) (គិតជាម៉ែត្រការ៉េ)។ ពួកគេចង់វាស់បណ្ដោយ និងទទឹងនៃដីនេះ ដើម្បីពុះជាឡូតិ៍តូចៗ។

សំណួរទី១៖ ដោយប្រើវិធីដាក់ជាផលគុណកត្តា (Factoring) តើកន្សោមបណ្ដោយ និងទទឹងនៃដីនេះជាអ្វី?
ចម្លើយ៖ បណ្ដោយ \(\displaystyle =\) និង ទទឹង \(\displaystyle =\)

សំណួរទី២៖ បើសិនជាអថេរ \(\displaystyle x = 10m\) តើផ្ទៃក្រឡាដីសរុបមានទំហំប៉ុន្មានម៉ែត្រការ៉េ?

  • ក. \(\displaystyle 182 m^2\)
  • ខ. \(\displaystyle 100 m^2\)
  • គ. \(\displaystyle 112 m^2\)
  • ឃ. \(\displaystyle 170 m^2\)

សំណួរទី៣៖ ក្រុមហ៊ុនចង់ពុះដីនេះជាឡូតិ៍តូចៗ ដោយបែងចែកផ្ទៃក្រឡាសរុបជាចំណែកស្មើៗគ្នា។ បើគេសម្រេចចិត្តពុះដីនេះជា \(\displaystyle (x+3)\) ឡូតិ៍ តើឡូតិ៍នីមួយៗនឹងមានទំហំប៉ុន្មានម៉ែត្រការ៉េ? បង្ហាញការគណនា។
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)

© ២០២៦ លោកគ្រូ សាន សុខលី · «គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី៩ បែបទំនើប» · រក្សាសិទ្ធិគ្រប់យ៉ាង។ សៀវភៅនេះកំពុងសរសេរ ខ្លឹមសារអាចនឹងកែប្រែ។