1. ទំព័រដើម
  2. ថ្នាក់ទី ៩
  3. មេរៀន
  4. មេរៀនទី ២
២
មេរៀនទី ២ · គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី ៩

សមាមាត្រ

ឧទាហរណ៍ ១២សាកល្បង ៤PISA ៥សេចក្ដីព្រាង
✓គោលបំណងសិក្សា
  • ដោះស្រាយចំណោទដែលទាក់ទងនឹងសមាមាត្រ
  • ដោះស្រាយចំណោទដែលទាក់ទងនឹងភាគរយ
  • ដោះស្រាយចំណោទដែលទាក់ទងនឹងភាគរយកើន ឬ ថយ
  • ដោះស្រាយចំណោទដែលទាក់ទងនឹងអត្រាការប្រាក់

WWARM UP

រំលឹកចំណេះដឹង
សួស្តីប្អូនៗ! មុននឹងសិក្សាចំណោទសមាមាត្រ តោះរំលឹកការប្រៀបធៀបចំនួន និងការសរសេរប្រភាគសមមូលជាមុនសិន។

  1. បើ \(\displaystyle \frac{2}{3}=\frac{x}{12}\) នោះ \(\displaystyle 3x=24\) ដូចនេះ \(\displaystyle x=8\)។
  2. បើ \(\displaystyle 25\%=\frac{25}{100}\) នោះវាស្មើនឹង \(\displaystyle \frac{1}{4}\)។

ចំណេះដឹងទាំងនេះនឹងជួយឱ្យប្អូនៗបង្កើតសមាមាត្រ និងដោះស្រាយចំណោទជាក់ស្តែងបានយ៉ាងងាយស្រួល!

!មុនចូលមេរៀននេះ ត្រូវចេះអ្វីខ្លះ?

តើប្អូនៗត្រូវចេះអ្វីខ្លះមុនចូលមេរៀននេះ?

១. ប្រភាគសមមូល
ប្រភាគសមមូលមានតម្លៃស្មើគ្នា។ ឧទាហរណ៍ \(\displaystyle \frac{1}{2}=\frac{2}{4}=\frac{50}{100}\)។

២. ផលគុណខ្វែង
បើ \(\displaystyle \frac{a}{b}=\frac{c}{d}\) នោះ \(\displaystyle ad=bc\) ដែល \(\displaystyle b\neq0\) និង \(\displaystyle d\neq0\)។

៣. ភាគរយ
\(\displaystyle p\%=\frac{p}{100}\)។ ឧទាហរណ៍ \(\displaystyle 8\%=\frac{8}{100}=0.08\)។

សាកល្បង
ក. \(\displaystyle \frac{3}{5}=\frac{x}{20}\) រក \(\displaystyle x\)   ខ. សរសេរ \(\displaystyle 12\%\) ជាទសភាគ   គ. \(\displaystyle 4\) ជាប៉ុន្មានភាគរយនៃ \(\displaystyle 20\)?
ចម្លើយ ក. \(\displaystyle 12\)   ខ. \(\displaystyle 0.12\)   គ. \(\displaystyle 20\%\)

១. ចំណោទដែលទាក់ទងនឹងសមាមាត្រ

iងាយយល់

តើអ្វីទៅជាសមាមាត្រ?
ប្អូនៗប្រហែលជាធ្លាប់ជួយអ្នកម្តាយធ្វើម្ហូបហើយមែនទេ? បើអង្ករ ១ កំប៉ុង ត្រូវការទឹក ២ កំប៉ុង នោះបើចង់ដាំអង្ករ ២ កំប៉ុង ប្អូនៗច្បាស់ជាដឹងថាត្រូវការទឹក ៤ កំប៉ុង។ នេះហើយគឺជា "សមាមាត្រ"! គឺការប្រៀបធៀបរបស់ពីរដែលរក្សាភាពស្មើគ្នាជានិច្ច។

និយមន័យ

សមាមាត្រ (Proportion)
ក្នុងសមាមាត្រ \(\displaystyle \frac{a}{b} = \frac{c}{d}\) នោះគេទាញបាន \(\displaystyle ad = bc\)។
រូបមន្តនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការដោះស្រាយចំណោទ ដែលទាក់ទងនឹងការប្ដូរឯកតានៃរង្វាស់រង្វាល់ ឬចំណោទភាគរយផ្សេងៗ។

!ពន្យល់ពិសេស

ពន្យល់ពិសេសពីគ្រូ៖ ហេតុអ្វីបានជាមាន "ផលគុណខ្វែង"?
ប្អូនៗប្រហែលជាធ្លាប់ទន្ទេញថា \(\displaystyle \frac{a}{b} = \frac{c}{d} \implies ad = bc\) តែតើដឹងទេថាវាមកពីណា?
សាកស្រមៃមើលប្រភាគងាយៗ \(\displaystyle \frac{1}{2} = \frac{2}{4}\)។ បើយើងគុណខ្វែង (យក \(\displaystyle 1 \times 4\) និង \(\displaystyle 2 \times 2\)) យើងនឹងឃើញថាវាស្មើនឹង ៤ ដូចគ្នា!
តាមពិតទៅ នេះជាក្បួនបំបាត់ភាគបែង។ នៅពេលយើងមានប្រភាគស្មើគ្នា ការគុណខ្វែងជួយឱ្យយើងបំបាត់ប្រភាគ និងងាយស្រួលរកតួអញ្ញាតបានយ៉ាងលឿន!

?សកម្មភាពស្វែងយល់

ប្រព័ន្ធរង្វាស់រង្វាល់ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ
ប្រព័ន្ធនៃរង្វាស់រង្វាល់ដែលយើងធ្លាប់ប្រើនៅស្រុកខ្មែរគឺ ម៉ែត្រ (m) សម្រាប់ចម្ងាយផ្លូវ និង គីឡូក្រាម (kg) សម្រាប់ម៉ាស់នៃវត្ថុ។ ប៉ុន្តែនៅប្រទេសអឺរ៉ុប ឬអាមេរិក គេមានប្រព័ន្ធផ្សេងទៀតដូចជា ម៉ាយ (mile) អ៊ីញ (inch) ហ្វីត (feet) សម្រាប់ចម្ងាយ និងផោន (lb) សម្រាប់ម៉ាស់។ ខាងក្រោមនេះជាតារាងសមមូលរវាងឯកតាទាំងនេះ៖

១ ម៉ាយ (1 mile) \(\displaystyle \approx 1.609 \text{ km}\)១ អ៊ីញ (1 inch) \(\displaystyle \approx 2.54 \text{ cm}\)
១ ហ្វីត (1 feet) \(\displaystyle \approx 0.3048 \text{ m}\)១ ផោន (1 lb) \(\displaystyle \approx 0.453 \text{ kg}\)
១ឧទាហរណ៍ទី ១

ឧទាហរណ៍ទី១ ៖ ការប្ដូររង្វាស់រង្វាល់
ចូរប្ដូររង្វាស់ខាងក្រោមដោយប្រើវិធីសមាមាត្រ៖
ក. \(\displaystyle 1\text{ m}\) ទៅជា inch    ខ. \(\displaystyle 100\text{ km}\) ទៅជា mile    គ. \(\displaystyle 6\text{ feet}\) ទៅជា m    ឃ. \(\displaystyle 1\text{ kg}\) ទៅជា lb

★វិធីងាយ

របៀបគិតជាជំហានៗ៖
តោះយើងមកបកស្រាយដោយប្រើការគុណខ្វែងទាំងអស់គ្នា! គន្លឹះសំខាន់គឺ រៀបចំឯកតាឱ្យត្រូវគ្នា ដូចជា អ៊ីញនៅជាមួយអ៊ីញ សង់ទីម៉ែត្រនៅជាមួយសង់ទីម៉ែត្រ។

  • ក. យើងដឹងថា \(\displaystyle 1\text{ inch} \rightarrow 2.54\text{ cm}\)។ បើចង់ដឹងថា \(\displaystyle 1\text{ m}\) (ឬត្រូវនឹង \(\displaystyle 100\text{ cm}\)) ស្មើប៉ុន្មាន inch យើងតាងវាដោយអញ្ញាត \(\displaystyle x\)៖
    \(\displaystyle \frac{1\text{ inch}}{x\text{ inch}} = \frac{2.54\text{ cm}}{100\text{ cm}}\)
    បន្ទាប់មកប្រើផលគុណខ្វែង៖ \(\displaystyle 2.54 \times x = 1 \times 100 \implies 2.54x = 100 \implies x = \frac{100}{2.54} \approx 39.37\)។
    ដូចនេះ \(\displaystyle 1\text{ m} \approx 39.37\text{ inch}\)។
  • ខ. \(\displaystyle 1\text{ mile} \rightarrow 1.609\text{ km}\)។
    \(\displaystyle \frac{1\text{ mile}}{x\text{ mile}} = \frac{1.609\text{ km}}{100\text{ km}} \implies 1.609x = 100 \implies x = \frac{100}{1.609} \approx 62.2\)។ ដូចនេះ \(\displaystyle 100\text{ km} \approx 62.2\text{ miles}\)។
  • គ. \(\displaystyle 1\text{ feet} \rightarrow 0.3048\text{ m}\)។
    \(\displaystyle \frac{1\text{ feet}}{6\text{ feet}} = \frac{0.3048\text{ m}}{x\text{ m}} \implies x = 6 \times 0.3048 = 1.8288 \approx 1.83\)។ ដូចនេះ \(\displaystyle 6\text{ feet} \approx 1.83\text{ m}\)។
  • ឃ. \(\displaystyle 1\text{ lb} \rightarrow 0.453\text{ kg}\)។
    \(\displaystyle \frac{1\text{ lb}}{x\text{ lb}} = \frac{0.453\text{ kg}}{1\text{ kg}} \implies x \times 0.453 = 1 \implies x = \frac{1}{0.453} \approx 2.2\)។ ដូចនេះ \(\displaystyle 1\text{ kg} \approx 2.2\text{ lb}\)។
២ឧទាហរណ៍ទី ២

ឧទាហរណ៍ទី២ ៖ អាងមួយមានចំណុះទឹក \(\displaystyle 7\,650\text{ dm}^3\)។ បើគេបញ្ចូលទឹកក្នុងល្បឿន \(\displaystyle 85\text{ dm}^3\) ក្នុង \(\displaystyle 2\) នាទី តើគេត្រូវប្រើពេលប៉ុន្មានទើបបញ្ចូលទឹកឱ្យពេញអាង?

★វិធីងាយ

ចម្លើយ៖ តោះយើងគិតលេងៗ... បើទំហំទឹកតិច ប្រើពេលតិច។ ដល់ពេលទំហំទឹកច្រើន ក៏ត្រូវប្រើពេលច្រើនដែរ។ នេះហើយជាសមាមាត្រ! តាង \(\displaystyle t\) ជារយៈពេលសម្រាប់បញ្ចូលទឹកពេញអាង៖
\(\displaystyle 85\text{ dm}^3 \to 2\text{ mn}\)
\(\displaystyle 7\,650\text{ dm}^3 \to t\text{ mn}\)
យើងបានសមាមាត្រ៖ \(\displaystyle \frac{85}{7\,650} = \frac{2}{t}\)។ ដោយគុណខ្វែងយើងបាន \(\displaystyle 85t = 2 \times 7\,650 \implies t = \frac{15\,300}{85} = 180\text{ mn}\)។
យើងដឹងថា \(\displaystyle 60\) នាទីស្មើនឹង ១ ម៉ោង។ ដូច្នេះ \(\displaystyle 180\text{ mn} = 3\text{ h}\)។ គេត្រូវប្រើពេល ៣ ម៉ោង ទើបពេញអាង។

៣ឧទាហរណ៍ទី ៣

ឧទាហរណ៍ទី៣ ៖ បើកង់វិលបាន \(\displaystyle 1\,750\) ជុំក្នុងរយៈពេល \(\displaystyle 5\) វិនាទី តើក្នុងរយៈពេលមួយម៉ោងវាវិលបានប៉ុន្មានជុំ?

★វិធីងាយ

ចម្លើយ៖ តាង \(\displaystyle n\) ជាចំនួនជុំដែលកង់នោះវិលក្នុងមួយម៉ោង។ សូមចាំថា ក្នុង១ម៉ោងមាន \(\displaystyle 3\,600\) វិនាទី!
\(\displaystyle 1\,750\) ជុំ \(\displaystyle \to 5\text{ s}\)
\(\displaystyle n\) ជុំ \(\displaystyle \to 3\,600\text{ s}\)
យើងបានសមាមាត្រ៖ \(\displaystyle \frac{1\,750}{n} = \frac{5}{3\,600} \implies 5n = 1\,750 \times 3\,600 \implies n = \frac{6\,300\,000}{5} = 1\,260\,000\text{ ជុំ}\)។
ដូចនេះ ក្នុងរយៈពេលមួយម៉ោង កង់វិលបាន ១ លាន ២ សែន ៦ ម៉ឺនជុំ!

១សាកល្បងខ្លួនឯងទី ១

ប្រតិបត្តិ៖ ភពព្រះចន្ទមកភពផែនដីមានចម្ងាយប្រមាណ \(\displaystyle 240\,000\text{ mile}\)។ បើគេប្រើវិទ្យុទាក់ទងដែលមានល្បឿន \(\displaystyle 186\,000\text{ mile}\) ក្នុងមួយវិនាទីដើម្បីទាក់ទងគ្នា តើគេត្រូវប្រើពេលអស់ប៉ុន្មានទើបទទួលសញ្ញាចេញពីភពព្រះចន្ទ?

មើលដំណោះស្រាយ

តាង \(\displaystyle t\) ជារយៈពេល (គិតជាវិនាទី) ដែលសញ្ញាវិទ្យុធ្វើដំណើរពីភពព្រះចន្ទមកភពផែនដី ។ ចម្ងាយ និងរយៈពេលជាសមាមាត្រគ្នា ព្រោះល្បឿនមិនប្រែប្រួល ៖

\[\begin{aligned} 186\,000\ \text{mile} &\to 1\ \text{s}\\ 240\,000\ \text{mile} &\to t\ \text{s} \end{aligned}\]
\[\begin{aligned} \frac{240\,000}{t} &= \frac{186\,000}{1} && \text{(សមាមាត្រ)} \\ t &= \frac{240\,000}{186\,000} && \text{(ដោះស្រាយរក $t$)} \\ &= \frac{40}{31} \approx 1.29\ \text{s} \end{aligned}\]

ដូចនេះ គេត្រូវប្រើពេលប្រហែល \(\displaystyle 1.29\) វិនាទី ។

២. ចំណោទដែលទាក់ទងនឹងភាគរយ

iងាយយល់

តើអ្វីទៅជាភាគរយ?
ពាក្យថា "ភាគរយ" មានន័យត្រង់ៗថា "ក្នុងចំណោម ១០០"។ ដូច្នេះ \(\displaystyle 25\%\) គ្រាន់តែជារបៀបសរសេរបញ្ឆិតបញ្ឆៀងរបស់ប្រភាគ \(\displaystyle \frac{25}{100}\) ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលប្អូនៗចង់ដឹងថាចំនួន \(\displaystyle A\) ជាប៉ុន្មានភាគរយនៃចំនួន \(\displaystyle B\) ប្អូនៗគ្រាន់តែសរសេរវាជាប្រភាគ \(\displaystyle \frac{A}{B}\) ហើយគុណវាជាមួយ \(\displaystyle 100\%\) ជាការស្រេច!

ជាទូទៅ

រូបមន្តគណនាភាគរយ
ភាគរយនៃ \(\displaystyle a\) ធៀបនឹង \(\displaystyle b\) ត្រូវជា \(\displaystyle \frac{a}{b} \times 100 \%\)។

×កុំច្រឡំ

ប្រយ័ត្នច្រឡំ!
ភាគបែង \(\displaystyle b\) គឺជានិច្ចកាលជាចំនួនសរុប ឬ "ចំនួនគោល" ដែលយើងកំពុងធៀបជាមួយ។ បើយើងយកចំនួនខុសទៅដាក់នៅភាគបែង នោះភាគរយរបស់យើងនឹងខុសទាំងស្រុងហើយ!
ឧទាហរណ៍៖ បើប្អូនចង់ដឹងថា ៤ ជាប៉ុន្មានភាគរយនៃ ២០។ ចំនួនគោលគឺ ២០ (ព្រោះមានពាក្យ "នៃ")។ ដូច្នេះត្រូវយក \(\displaystyle \frac{4}{20}\) មិនមែន \(\displaystyle \frac{20}{4}\) នោះទេ!

៤ឧទាហរណ៍ទី ៤

ឧទាហរណ៍ទី១៖ នារីធ្វើតេស្តបានពិន្ទុ \(\displaystyle 8\) ហើយបូណាបានពិន្ទុ \(\displaystyle 6\) តើពិន្ទុបូណាត្រូវជាប៉ុន្មានភាគរយនៃពិន្ទុនារី?
ឧទាហរណ៍ទី២៖ ពូសុខរកបានប្រាក់ចំណូល \(\displaystyle 30\,000\text{ ៛}\) ចំណែកមីងសំរកបាន \(\displaystyle 25\,000\text{ ៛}\)។ រកភាគរយនៃប្រាក់ចំណូលពូសុខធៀបនឹងមីងសំ។

★វិធីងាយ

ចម្លើយទី១៖ ចំណុចគោលគឺ "ពិន្ទុនារី" (\(\displaystyle 8\))។ ដូច្នេះយើងត្រូវយកពិន្ទុបូណា (\(\displaystyle 6\)) ចែកនឹងពិន្ទុនារី។ \(\displaystyle \frac{6}{8} = \frac{3}{4} = 0.75 = 75\%\)។ ដូចនេះពិន្ទុបូណាត្រូវជា \(\displaystyle 75\%\) នៃពិន្ទុនារី។
ចម្លើយទី២៖ ចំណុចគោលគឺ "ចំណូលមីងសំ" (\(\displaystyle 25\,000\))។ ដូច្នេះយកចំណូលពូសុខចែកនឹងចំណូលមីងសំ។ \(\displaystyle \frac{30\,000}{25\,000} = \frac{6}{5} = 1.2 = 120\%\)។ ដូចនេះប្រាក់ចំណូលពូសុខត្រូវជា \(\displaystyle 120\%\) នៃប្រាក់ចំណូលមីងសំ។ (គាត់រកបានលើស ១០០

៥ឧទាហរណ៍ទី ៥

ឧទាហរណ៍ទី៣៖ វិសាលរកប្រាក់បាន \(\displaystyle 300\,000\text{ ៛}\) ក្នុងមួយខែ ហើយសន្សំទុកបាន \(\displaystyle 60\,000\text{ ៛}\)។ រកភាគរយនៃប្រាក់ដែលវិសាលបានសន្សំទុក។

★វិធីងាយ

ចម្លើយ៖ ចំនួនគោលគឺប្រាក់សរុបប្រចាំខែ។ ភាគរយប្រាក់សន្សំ \(\displaystyle = \frac{60\,000}{300\,000} \times 100\% = \frac{1}{5} \times 100\% = 20\%\)។

៦ឧទាហរណ៍ទី ៦

ឧទាហរណ៍ទី៤៖ សុខត្រូវរកប្រាក់ឱ្យបាន \(\displaystyle 35\) លានរៀលសម្រាប់សង់លំនៅដ្ឋានមួយ ឥឡូវនេះគាត់សន្សំបាន \(\displaystyle 60\%\) នៃប្រាក់នេះហើយ។ រកប្រាក់ដែលគាត់សន្សំបាន។

★វិធីងាយ

ចម្លើយ៖ លំហាត់នេះគេប្រាប់ភាគរយមកស្រាប់ ចុះយើងត្រូវគិតបែបណា? តាង \(\displaystyle x\) ជាប្រាក់ដែលគាត់សន្សំបាន។
យើងដឹងថា ប្រាក់សន្សំធៀបនឹងប្រាក់គោល ៣៥ លាន គឺស្មើនឹង \(\displaystyle 60\%\) (ឬ \(\displaystyle \frac{60}{100}\))។
ហេតុនេះយើងបានសមាមាត្រ៖ \(\displaystyle \frac{x}{35} = \frac{60}{100}\)។
គុណខ្វែងមកយើងបាន៖ \(\displaystyle 100x = 60 \times 35 \implies 100x = 2100 \implies x = \frac{2100}{100} = 21\)។
ដូចនេះ គាត់សន្សំបានប្រាក់ \(\displaystyle 21\) លានរៀលហើយ!

៧ឧទាហរណ៍ទី ៧

ឧទាហរណ៍ទី៥៖ សុខនិងបូណាបានសហការជួយលក់ទំនិញឱ្យក្រុមហ៊ុនមួយ។ ក្រុមហ៊ុនឱ្យប្រាក់កម្រៃទៅសុខចំនួន \(\displaystyle 10\%\) នៃប្រាក់ដែលបានលក់ ហើយសុខចែករំលែកទៅបូណាចំនួន \(\displaystyle 20\%\) នៃប្រាក់ដែលបានទទួលពីក្រុមហ៊ុន។ តើបូណាត្រូវទទួលបានប្រាក់ប៉ុន្មាន បើប្រាក់ដែលលក់បានស្មើនឹង \(\displaystyle 4\) លានរៀល។

★វិធីងាយ

របៀបគិត៖ យើងត្រូវគិតជា២តំណាក់កាល។
ជំហានទី១៖ រកប្រាក់សុខសិន! សុខបាន \(\displaystyle 10\%\) នៃ ៤ លាន។ តាងដោយ \(\displaystyle x\)៖ \(\displaystyle \frac{x}{4} = \frac{10}{100} \implies x = 0.4\) លានរៀល (ឬ \(\displaystyle 400\,000\text{ ៛}\))។
ជំហានទី២៖ រកប្រាក់បូណា។ បូណាបាន \(\displaystyle 20\%\) ចេញពីលុយសុខ (មិនមែនលុយក្រុមហ៊ុនទេ!)។ តាងដោយ \(\displaystyle y\)៖ \(\displaystyle \frac{y}{0.4} = \frac{20}{100} \implies y = 0.08\) លានរៀល។
ដូចនេះ បូណាទទួលបានទឹកប្រាក់ \(\displaystyle 0.08\) លានរៀល ឬ \(\displaystyle 80\,000\text{ ៛}\)។

២សាកល្បងខ្លួនឯងទី ២

ប្រតិបត្តិ៖ ក្រុមហ៊ុនអចលនវត្ថុលក់ដីឱ្យគេដោយទទួលបានប្រាក់កម្រៃ \(\displaystyle 1\,800\$\) ត្រូវជា \(\displaystyle 3\%\) នៃថ្លៃដី។ តើដីដែលត្រូវលក់ថ្លៃប៉ុន្មាន?

មើលដំណោះស្រាយ

តាង \(\displaystyle x\) ជាថ្លៃដីសរុប (គិតជាដុល្លារ) ។ ប្រាក់កម្រៃ \(\displaystyle 1\,800\$\) ជា \(\displaystyle 3\%\) នៃថ្លៃដី ៖

\[\begin{aligned} 3\% \times x &= 1\,800 && \text{(កំណត់សមីការ)} \\ \frac{3}{100}\,x &= 1\,800 && \text{(ព្រោះ $3\%=\frac{3}{100}$)} \\ x &= \frac{1\,800 \times 100}{3} && \text{(គុណនឹង $\frac{100}{3}$)} \\ &= 60\,000 \end{aligned}\]

ដូចនេះ ដីនោះត្រូវលក់ក្នុងតម្លៃ \(\displaystyle 60\,000\$\) ។

៣. ចំណោទនៃភាគរយកើន ឬ ថយ

ជាទូទៅ

រូបមន្តគណនាភាគរយកំណើន និងតំហយ
នៅពេលប្រៀបធៀបរបស់ដែលប្រែប្រួលតាមពេលវេលា៖

  • បើគេបង្កើនពីចំនួនដើម \(\displaystyle a\) ទៅ \(\displaystyle b\) ភាគរយនៃកំណើន កំណត់ដោយ \(\displaystyle \frac{\text{កំណើន}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}}{\text{ចំនួនដើម}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}} = \frac{b - a}{a} \times 100\%\)
  • បើគេបន្ថយពីចំនួនដើម \(\displaystyle b\) មក \(\displaystyle a\) ភាគរយនៃតំហយ កំណត់ដោយ \(\displaystyle \frac{\text{តំហយ}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}}{\text{ចំនួនដើម}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}} = \frac{b - a}{b} \times 100\%\)
!ពន្យល់ពិសេស

ពន្យល់ពិសេសពីគ្រូ៖ គន្លឹះគិតលេខរហ័សពេលទិញទំនិញបញ្ចុះតម្លៃ
បើគេសរសេរថា "Discount 20

៨ឧទាហរណ៍ទី ៨

ឧទាហរណ៍ទី១៖ បើគេបង្កើនចំនួនពី \(\displaystyle 4\) ទៅ \(\displaystyle 5\) តើគេបានបង្កើនប៉ុន្មានភាគរយ?
ឧទាហរណ៍ទី២៖ បើគេបន្ថយចំនួនពី \(\displaystyle 5\) មក \(\displaystyle 4\) តើគេបានបន្ថយអស់ប៉ុន្មានភាគរយ?

★វិធីងាយ

ចម្លើយទី១ (កំណើន)៖ ចំនួនដើម \(\displaystyle 4\), ចំនួនកើន \(\displaystyle 5\), កំណើន \(\displaystyle 5 - 4 = 1\)។
ភាគរយកំណើន \(\displaystyle =\frac{1}{4} \times 100\% = 25\%\)។ (មានន័យថាវាធំជាងមុនមួយភាគបួន)
ចម្លើយទី២ (តំហយ)៖ ចំនួនដើម \(\displaystyle 5\), ចំនួនថយ \(\displaystyle 4\), តំហយ \(\displaystyle 5 - 4 = 1\)។
ភាគរយតំហយ \(\displaystyle =\frac{1}{5} \times 100\% = 20\%\)។ (ឃើញទេ? បើទោះជាប្រែប្រួល ១ លេខដូចគ្នាក៏ពិតមែន តែដោយសារចំនួនដើមខុសគ្នា ភាគរយក៏ខុសគ្នាដែរ!)

៩ឧទាហរណ៍ទី ៩

ឧទាហរណ៍ទី៣៖ សុខទិញខោមួយថ្លៃ \(\displaystyle 32\,000\text{ ៛}\) ជាតម្លៃមួយដែលគេបានបញ្ចុះតម្លៃអស់ \(\displaystyle 60\%\)។ ចូរកំណត់ថ្លៃខោនេះនៅពេលដែលគេមិនទាន់បញ្ចុះតម្លៃ។

★វិធីងាយ

របៀបគិត៖ បើគេបញ្ចុះ \(\displaystyle 60\%\) មានន័យថាសុខបង់លុយតែ \(\displaystyle 40\%\) នៃតម្លៃពេញប៉ុណ្ណោះ។ តាង \(\displaystyle n\) ជាតម្លៃដើម។ យើងបាន \(\displaystyle \frac{40}{100} \times n = 32\,000\)។
\(\displaystyle 0.4n = 32\,000 \implies n = \frac{32\,000}{0.4} = 80\,000\)។ ដូចនេះ តម្លៃដើមស្មើនឹង \(\displaystyle 80\,000\text{ ៛}\)។

១០ឧទាហរណ៍ទី ១០

ឧទាហរណ៍ទី៤៖ រកតម្លៃដើមនៃសម្ភារៈមួយដែលបន្ទាប់ពីបញ្ចុះតម្លៃ \(\displaystyle 40\%\) លក់ក្នុងតម្លៃ \(\displaystyle 3\,600\text{ ៛}\)។

★វិធីងាយ

របៀបគិត៖ ស្រដៀងគ្នានឹងលំហាត់ខាងលើដែរ។ បញ្ចុះតម្លៃ \(\displaystyle 40\%\) បានន័យថាយើងបង់តែ \(\displaystyle 60\%\) ប៉ុណ្ណោះ។ តាង \(\displaystyle n\) ជាតម្លៃដើម។
\(\displaystyle n \times \frac{60}{100} = 3\,600 \implies 0.6n = 3\,600 \implies n = \frac{3\,600}{0.6} = 6\,000\)។ ដូចនេះ តម្លៃដើមស្មើនឹង \(\displaystyle 6\,000\text{ ៛}\)។

៣សាកល្បងខ្លួនឯងទី ៣

ប្រតិបត្តិ៖
ក. ប្រេងសាំងពីមុនលក់ ១ លីត្រថ្លៃ \(\displaystyle 4\,800\text{ ៛}\) ឥឡូវនេះលក់ថ្លៃតែ \(\displaystyle 4\,200\text{ ៛}\)។ តើប្រេងសាំងចុះថ្លៃអស់ប៉ុន្មានភាគរយ?
ខ. ឆ្នាំទៅសាលារៀនមួយទទួលសិស្សបានតែ \(\displaystyle 800\) នាក់។ ប៉ុន្តែឆ្នាំនេះ ការទទួលសិស្សបានកើនឡើង \(\displaystyle 10\%\)។ រកចំនួនសិស្សនៃឆ្នាំនេះ។

មើលដំណោះស្រាយ

ភាគរយនៃការថយថ្លៃ \(\displaystyle =\dfrac{\text{ថ្លៃថយ}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}}{\text{ថ្លៃចាស់}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}}\times 100\%\) ។

\[\begin{aligned} \text{ថ្លៃថយ} &= 4\,800 - 4\,200 = 600\text{ ៛} && \text{(ថ្លៃចាស់ដកថ្លៃថ្មី)} \\ \text{ភាគរយថយ} &= \frac{600}{4\,800} \times 100\% && \text{(ធៀបនឹងថ្លៃចាស់)} \\ &= \frac{1}{8} \times 100\% = 12.5\% \end{aligned}\]

ដូចនេះ ប្រេងសាំងចុះថ្លៃ \(\displaystyle 12.5\%\) ។

ខ. ឆ្នាំនេះកើនឡើង \(\displaystyle 10\%\) នៃចំនួនឆ្នាំមុន ។

\[\begin{aligned} \text{ចំនួនកើនឡើង} &= 800 \times 10\% = 80\text{ នាក់} && \text{(}10\%\text{ នៃ }800\text{)} \\ \text{ចំនួនឆ្នាំនេះ} &= 800 + 80 = 880\text{ នាក់} && \text{(ចំនួនចាស់បូកចំនួនកើន)} \end{aligned}\]

ឬសរសេរខ្លីជា \(\displaystyle 800 \times (1 + 0.10) = 880\) ។ ដូចនេះ ឆ្នាំនេះសាលាទទួលសិស្សបាន \(\displaystyle 880\) នាក់ ។

៤. ការប្រាក់

?សកម្មភាពស្វែងយល់

តើធនាគារដំណើរការយ៉ាងដូចម្តេច?
នៅពេលប្អូនៗយកប្រាក់ ១០០ រៀលទៅផ្ញើនៅធនាគារក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ ធនាគារអាចនឹងថែមលុយឱ្យប្អូន ៨ រៀល។ លុយ ៨ រៀលនោះហៅថា ការប្រាក់។ ការប្រាក់ធៀបនឹងប្រាក់ដើម តាងដោយប្រភាគ \(\displaystyle \frac{8}{100}\) ឬ ជាភាគរយ \(\displaystyle 8\%\) ដែលយើងហៅថា អត្រានៃការប្រាក់ ប្រចាំឆ្នាំ។ ធនាគារទាញយកអត្រានេះមកប្រើដើម្បីគណនាផលចំណេញដែលអ្នកគួរទទួលបានរាល់ឆ្នាំ។

ជាទូទៅ

រូបមន្តអត្រាការប្រាក់សមាស (Compound Interest)
"ការប្រាក់សមាស" មានន័យថា ការប្រាក់ដែលយើងទទួលបានឆ្នាំនេះ នឹងក្លាយជាប្រាក់ដើមសម្រាប់យកការប្រាក់នៅឆ្នាំក្រោយទៀត។ បើ \(\displaystyle P_0\) ជាប្រាក់ដើម, \(\displaystyle r\) ជាអត្រាការប្រាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយ \(\displaystyle t\) ជារយៈពេល (គិតជាឆ្នាំ)នៃការដាក់យកកម្រៃ៖
ប្រាក់សរុប \(\displaystyle P = P_0(1+r)^t\)

១១ឧទាហរណ៍ទី ១១

ឧទាហរណ៍ទី១៖ ឌីណាសំចៃប្រាក់ \(\displaystyle 400\,000\text{ ៛}\) ទៅដាក់យកការប្រាក់ ដោយទទួលបានអត្រាការប្រាក់ \(\displaystyle 8\%\) ក្នុងមួយឆ្នាំ។ បើគាត់នៅតែបន្តដាក់យកការប្រាក់ជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់ឆ្នាំទី ៤ តើប្រាក់គាត់នឹងកើនបានប៉ុន្មាន? (គាត់តម្កល់ទុកទាំងការប្រាក់និងប្រាក់ដើម)។

★វិធីងាយ

របៀបគិត៖ តោះយើងសាកល្បងមើលថាតើការប្រាក់សមាស "បំប៉ោង" ប្រាក់របស់យើងយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ!

  • ឆ្នាំទី១៖ ដើមឆ្នាំមាន \(\displaystyle 400\,000\)។ ដល់ចុងឆ្នាំប្រាក់សរុប \(\displaystyle P_1 = 400\,000 + (400\,000 \times 0.08) = 432\,000\text{ ៛}\)
  • ឆ្នាំទី២៖ ពេលនេះលុយដើមរបស់យើងមិនមែន ៤ សែនទៀតទេ គឺឡើងដល់ \(\displaystyle 432\,000\) ទៅហើយ!
    ចុងឆ្នាំ \(\displaystyle P_2 = 432\,000 + (432\,000 \times 0.08) = 466\,560\text{ ៛}\)
  • ឆ្នាំទី៣៖ ចុងឆ្នាំ \(\displaystyle P_3 = 466\,560 + (466\,560 \times 0.08) = 503\,884.8\text{ ៛}\)
  • ឆ្នាំទី៤៖ ចុងឆ្នាំ \(\displaystyle P_4 = 503\,884.8 + (503\,884.8 \times 0.08) \approx 544\,195.5\text{ ៛}\)

នេះសបញ្ជាក់ថា ដោយសារការតម្កល់ប្រាក់រហូត ប្រាក់របស់គាត់កើនឡើងប្រហែល \(\displaystyle 144\,195.5\text{ ៛}\) (កើនឡើងរហូតដល់ប្រហែល \(\displaystyle 36\%\)!)។ នេះហើយជាថាមពលនៃការសន្សំជាមួយការប្រាក់សមាស!

គិតរហ័សតាមរូបមន្ត៖ ជំនួសឱ្យការបូកសរុបម្តងមួយឆ្នាំ ដែលត្រូវប្រើពេលយូរ យើងគ្រាន់តែប្រើរូបមន្ត \(\displaystyle P = P_0(1+r)^t\)៖
\(\displaystyle P = 400\,000(1 + 0.08)^4 = 400\,000(1.08)^4 \approx 544\,195.5\text{ ៛}\)។ (ឃើញទេ លឿនជាងច្រើន ហើយត្រឹមត្រូវទៀត!)

១២ឧទាហរណ៍ទី ១២

ឧទាហរណ៍ទី២៖ ពូសុខយកប្រាក់ទៅសន្សំដោយទទួលការប្រាក់ \(\displaystyle 10\%\) ក្នុងមួយឆ្នាំ។ តើគាត់ត្រូវដាក់រយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំ ទើបបានប្រាក់សរុបស្មើនឹងទ្វេដងនៃប្រាក់ដើម?

★វិធីងាយ

ចម្លើយ៖ បើយើងចង់បានលុយទ្វេដង មានន័យថាប្រាក់សរុប \(\displaystyle P = 2P_0\)។ អត្រាការប្រាក់ \(\displaystyle r = 0.1\)។ តាមរូបមន្ត \(\displaystyle P = P_0(1+r)^t\)៖
\(\displaystyle 2P_0 = P_0(1+0.1)^t \implies (1.1)^t = 2\)
តោះសាកស្មានតម្លៃ \(\displaystyle t\): បើ \(\displaystyle t=7\) នោះ \(\displaystyle (1.1)^7 \approx 1.94\)។ បើ \(\displaystyle t=8\) នោះ \(\displaystyle (1.1)^8 \approx 2.14\)។
ដោយ \(\displaystyle 2\) នៅចន្លោះ \(\displaystyle 1.94\) និង \(\displaystyle 2.14\) តែខិតជិតតម្លៃក្នុងឆ្នាំទី៨ ដូចនេះគាត់ត្រូវរង់ចាំប្រហែល ៨ ឆ្នាំ ទើបប្រាក់កើនឡើងទ្វេដង។

៤សាកល្បងខ្លួនឯងទី ៤

ប្រតិបត្តិ៖ ពូសុខយកប្រាក់ \(\displaystyle 500\,000\text{ ៛}\) ទៅដាក់យកការប្រាក់ ពីរឆ្នាំក្រោយមកគេបានប្រាក់សរុប \(\displaystyle 605\,000\text{ ៛}\)។ រកអត្រានៃការប្រាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។

មើលដំណោះស្រាយ

ប្រើរូបមន្តការប្រាក់សមាស \(\displaystyle P=P_0(1+r)^t\) ដែល \(\displaystyle P_0=500\,000\) ៛ , \(\displaystyle P=605\,000\) ៛ , \(\displaystyle t=2\) ឆ្នាំ ។

\[\begin{aligned} 605\,000 &= 500\,000\,(1+r)^2 && \text{(ជំនួសតម្លៃចូលរូបមន្ត)} \\ (1+r)^2 &= \frac{605\,000}{500\,000} && \text{(ចែកអង្គទាំងពីរនឹង $500\,000$)} \\ &= 1.21 \\ 1 + r &= \sqrt{1.21} = 1.1 && \text{(ព្រោះ $1+r>0$ ហើយ $1.1^2=1.21$)} \\ r &= 1.1 - 1 = 0.1 = 10\% \end{aligned}\]

ផ្ទៀងផ្ទាត់ ៖ \(\displaystyle 500\,000 \times 1.1^2 = 500\,000 \times 1.21 = 605\,000\) ពិត ។ ដូចនេះ អត្រាការប្រាក់គឺ \(\displaystyle 10\%\) ក្នុងមួយឆ្នាំ ។

▷លំហាត់

លំហាត់អនុវត្តន៍

  1. គណនា \(\displaystyle n\) ដែល៖
    ក. \(\displaystyle 30\%\) នៃ \(\displaystyle n\) ស្មើនឹង \(\displaystyle 48\)    ខ. \(\displaystyle 25\%\) នៃ \(\displaystyle 28\) ស្មើនឹង \(\displaystyle n\)    គ. \(\displaystyle 17\) ជា \(\displaystyle n\%\) នៃ \(\displaystyle 85\)
    ឃ. \(\displaystyle n\%\) នៃ \(\displaystyle 150\) ស្មើនឹង \(\displaystyle 20\)    ង. \(\displaystyle n\) ស្មើនឹង \(\displaystyle 30\%\) នៃ \(\displaystyle 400\)
    មើលដំណោះស្រាយ

    ក.

    \[\begin{aligned} 30\% \times n &= 48 \\ 0.3\,n &= 48 \\ n &= \frac{48}{0.3} = 160 \end{aligned}\]

    ខ.

    \[\begin{aligned} n &= 25\% \times 28 \\ &= 0.25 \times 28 = 7 \end{aligned}\]

    គ.

    \[\begin{aligned} 17 &= n\% \times 85 \\ 17 &= \frac{n}{100} \times 85 \\ n &= \frac{17 \times 100}{85} = \frac{1\,700}{85} = 20 \end{aligned}\]

    ឃ.

    \[\begin{aligned} n\% \times 150 &= 20 \\ \frac{n}{100} \times 150 &= 20 \\ n &= \frac{20 \times 100}{150} = \frac{40}{3} \approx 13.33 \end{aligned}\]

    ង.

    \[\begin{aligned} n &= 30\% \times 400 \\ &= 0.3 \times 400 = 120 \end{aligned}\]
  2. តេស្តមួយមាន ២០ សំណួរ នារីធ្វើត្រូវបាន ១៧ សំណួរ។ រកភាគរយនៃសំណួរដែលធ្វើត្រូវ។
    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} \text{ភាគរយ} &= \frac{\text{ចំនួនសំណួរធ្វើត្រូវ}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}}{\text{ចំនួនសំណួរសរុប}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}} \times 100\% && \text{(ធៀបនឹងចំនួនសរុប)} \\ &= \frac{17}{20} \times 100\% = 85\% \end{aligned}\]

    ដូចនេះ នារីធ្វើត្រូវ \(\displaystyle 85\%\) នៃសំណួរ ។

  3. អាវមួយធ្លាប់លក់ថ្លៃ \(\displaystyle 25\,000\) រៀល ហើយឥឡូវលក់ \(\displaystyle 20\,000\) រៀល។ ចូររកភាគរយនៃការលក់បញ្ចុះថ្លៃ។
    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} \text{ថ្លៃបញ្ចុះ} &= 25\,000 - 20\,000 = 5\,000\text{ រៀល} && \text{(ថ្លៃចាស់ដកថ្លៃថ្មី)} \\ \text{ភាគរយបញ្ចុះថ្លៃ} &= \frac{5\,000}{25\,000} \times 100\% && \text{(ធៀបនឹងថ្លៃចាស់)} \\ &= 0.2 \times 100\% = 20\% \end{aligned}\]

    ដូចនេះ អាវនោះត្រូវបានបញ្ចុះថ្លៃ \(\displaystyle 20\%\) ។

  4. សាលារៀន A មានសិស្ស \(\displaystyle 2\,400\) នាក់ ហើយសាលារៀន B មានសិស្ស \(\displaystyle 3\,000\) នាក់។ ចូររកភាគរយនៃសិស្សសាលារៀន A ធៀបនឹងសាលារៀន B។
    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} \text{ភាគរយ} &= \frac{\text{សិស្សសាលា A}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}}{\text{សិស្សសាលា B}\rule[-0.5em]{0pt}{1.55em}} \times 100\% && \text{(ធៀបសាលា A នឹងសាលា B)} \\ &= \frac{2\,400}{3\,000} \times 100\% = 0.8 \times 100\% = 80\% \end{aligned}\]

    ដូចនេះ សិស្សសាលា A ស្មើ \(\displaystyle 80\%\) នៃសិស្សសាលា B ។

  5. វណ្ណាចង់ទិញកង់មួយថ្លៃ \(\displaystyle 350\,000\) រៀល ឥឡូវនេះគាត់សន្សំបាន \(\displaystyle 60\%\) នៃថ្លៃកង់រួចហើយ។ តើគាត់នៅខ្វះប្រាក់ប៉ុន្មានទៀតទើបទិញកង់នោះបាន?
    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} \text{ប្រាក់សន្សំបាន} &= 60\% \times 350\,000 = 210\,000\text{ រៀល} \\ \text{ប្រាក់នៅខ្វះ} &= 350\,000 - 210\,000 = 140\,000\text{ រៀល} && \text{(ថ្លៃកង់ដកប្រាក់សន្សំបាន)} \end{aligned}\]

    (ឬ ខ្វះ \(\displaystyle 100\%-60\%=40\%\) នៃថ្លៃកង់ ៖ \(\displaystyle 40\% \times 350\,000 = 140\,000\) រៀល) ។ ដូចនេះ វណ្ណានៅខ្វះប្រាក់ \(\displaystyle 140\,000\) រៀល ។

  6. សុខសន្សំបានប្រាក់ \(\displaystyle 60\$\) ដែលត្រូវជា \(\displaystyle 80\%\) នៃតម្លៃម៉ាស៊ីនថតរូប។ តើម៉ាស៊ីននោះថ្លៃប៉ុន្មាន?
    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle x\) ជាតម្លៃម៉ាស៊ីនថតរូប (គិតជាដុល្លារ) ។

    \[\begin{aligned} 80\% \times x &= 60 && \text{($60\$$ ជា $80\%$ នៃ $x$)} \\ 0.8\,x &= 60 \\ x &= \frac{60}{0.8} = 75 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ ម៉ាស៊ីនថតរូបថ្លៃ \(\displaystyle 75\$\) ។

  7. ឆ្នាំនេះសាលារៀនទទួលសិស្សបាន \(\displaystyle 4\,200\) នាក់ តួលេខនេះកើនជាងឆ្នាំមុន \(\displaystyle 20\%\)។ ចូររកចំនួនសិស្សនៃឆ្នាំចាស់។
    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle n\) ជាចំនួនសិស្សឆ្នាំចាស់ ។ ឆ្នាំនេះកើនជាងឆ្នាំចាស់ \(\displaystyle 20\%\) ។

    \[\begin{aligned} n \,(1 + 20\%) &= 4\,200 && \text{(ឆ្នាំនេះ $=120\%$ នៃឆ្នាំចាស់)} \\ 1.2\,n &= 4\,200 \\ n &= \frac{4\,200}{1.2} = 3\,500 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ ឆ្នាំចាស់សាលាមានសិស្ស \(\displaystyle 3\,500\) នាក់ ។

  8. ទំនិញមួយបានលក់បញ្ចុះតម្លៃ \(\displaystyle 16\%\) ដោយលក់ក្នុងតម្លៃ \(\displaystyle 4\,200\) រៀល រកតម្លៃមុនបញ្ចុះតម្លៃ។
    មើលដំណោះស្រាយ

    តាង \(\displaystyle x\) ជាតម្លៃមុនបញ្ចុះតម្លៃ ។ ក្រោយបញ្ចុះ \(\displaystyle 16\%\) នៅសល់ \(\displaystyle 84\%\) នៃតម្លៃដើម ។

    \[\begin{aligned} x \,(1 - 16\%) &= 4\,200 && \text{(តម្លៃក្រោយបញ្ចុះ $=84\%$ នៃ $x$)} \\ 0.84\,x &= 4\,200 \\ x &= \frac{4\,200}{0.84} = 5\,000 \end{aligned}\]

    ដូចនេះ តម្លៃមុនបញ្ចុះតម្លៃគឺ \(\displaystyle 5\,000\) រៀល ។

  9. មីងសំបានខ្ចីប្រាក់ពីធនាគារ ១ លានរៀល ដែលមានអត្រាការប្រាក់ \(\displaystyle 12\%\)។ គាត់យកប្រាក់ \(\displaystyle 600\,000\) ទៅរកស៊ីចំណេញបាន \(\displaystyle 180\,000\text{ ៛}\) ហើយប្រាក់ដែលនៅសល់ \(\displaystyle 400\,000\text{ ៛}\) យកទៅបន្តចងការឱ្យគេក្នុងអត្រា \(\displaystyle 14\%\) ក្នុងមួយឆ្នាំ។ នៅពេលបំណាច់ឆ្នាំ តើមីងសំចំណេញឬខាត?
    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} \text{ការប្រាក់ត្រូវសងធនាគារ} &= 1\,000\,000 \times 12\% = 120\,000\text{ ៛} && \text{(ប្រាក់ខ្ចី $\times$ អត្រា)} \\ \text{ការប្រាក់ពីការចងការ} &= 400\,000 \times 14\% = 56\,000\text{ ៛} && \text{(ប្រាក់ចង $\times$ អត្រា)} \\ \text{ចំណូលសរុប} &= 180\,000 + 56\,000 = 236\,000\text{ ៛} && \text{(ចំណេញរកស៊ី បូកការប្រាក់ទទួលបាន)} \\ \text{លទ្ធផល} &= 236\,000 - 120\,000 = 116\,000\text{ ៛} && \text{(ចំណូលសរុប ដកការប្រាក់ត្រូវសង)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ មីងសំចំណេញ \(\displaystyle 116\,000\) រៀល ។

  10. នៅឆ្នាំនេះគេផ្ដល់អាហារូបករណ៍ឱ្យសិស្សចំនួន \(\displaystyle 8\%\) នៃសិស្សដែលបានប្រឡងជាប់សញ្ញាប័ត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ដើម្បីបន្តសិក្សានៅមហាវិទ្យាល័យ។ ចូររកចំនួនសិស្សដែលបានទទួលអាហារូបករណ៍ បើការប្រឡងសញ្ញាប័ត្រទុតិយភូមិជាប់ត្រឹមតែ \(\displaystyle 70\%\) ក្នុងចំណោមបេក្ខជន \(\displaystyle 80\,000\) នាក់។
    មើលដំណោះស្រាយ
    \[\begin{aligned} \text{សិស្សប្រឡងជាប់} &= 70\% \times 80\,000 = 56\,000\text{ នាក់} && \text{(}70\%\text{ នៃបេក្ខជន)} \\ \text{សិស្សទទួលអាហារូបករណ៍} &= 8\% \times 56\,000 = 4\,480\text{ នាក់} && \text{(}8\%\text{ នៃសិស្សប្រឡងជាប់)} \end{aligned}\]

    ដូចនេះ មានសិស្សទទួលអាហារូបករណ៍ \(\displaystyle 4\,480\) នាក់ ។

លំហាត់វាយតម្លៃសមត្ថភាព PISA

PISA ២.១

មាត្រដ្ឋានផែនទី

ផែនទីមួយប្រើមាត្រដ្ឋាន \(\displaystyle 1cm:2km\) (មានន័យថា \(\displaystyle 1cm\) លើផែនទី ស្មើនឹង \(\displaystyle 2km\) នៅទីតាំងពិត)។ សិស្សម្នាក់កំពុងមើលផែនទីដើម្បីវាស់ចម្ងាយពីសាលារៀនទៅផ្សារ។

សំណួរទី១៖ បើចម្ងាយលើផែនទីពីសាលាទៅផ្សារស្មើ \(\displaystyle 3.5cm\) តើចម្ងាយពិតស្មើប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ?
ចម្លើយ៖

សំណួរទី២៖ បើសិស្សម្នាក់ជិះកង់ក្នុងល្បឿន \(\displaystyle 14km/h\) តើគាត់ត្រូវចំណាយពេលប៉ុន្មាននាទីដើម្បីធ្វើដំណើរពីសាលាទៅផ្សារ?

  • ក. \(\displaystyle 15\) នាទី
  • ខ. \(\displaystyle 30\) នាទី
  • គ. \(\displaystyle 45\) នាទី
  • ឃ. \(\displaystyle 60\) នាទី

សំណួរទី៣៖ ហេតុអ្វីបានជាគេចាំបាច់ត្រូវប្រើមាត្រដ្ឋានក្នុងការគូរផែនទី? ពន្យល់។
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ២.២

ការធ្វើទឹកក្រូចឆ្មារ

រូបមន្តធ្វើទឹកក្រូចឆ្មារសម្រាប់មនុស្ស \(\displaystyle 4\) នាក់ ត្រូវការគ្រឿងផ្សំដូចជា៖ ទឹកស្អាត \(\displaystyle 800ml\), ទឹកក្រូចឆ្មារ \(\displaystyle 200ml\) និងស្ករស \(\displaystyle 100g\)។ សុជាតាចង់យកវាទៅធ្វើលក់។

សំណួរទី១៖ បំពេញតារាងខាងក្រោមសម្រាប់បរិមាណគ្រឿងផ្សំដែលត្រូវប្រើ ប្រសិនបើនាងចង់ធ្វើសម្រាប់មនុស្ស \(\displaystyle 10\) នាក់ និង \(\displaystyle 20\) នាក់។

គ្រឿងផ្សំសម្រាប់ ១០ នាក់សម្រាប់ ២០ នាក់
ទឹកស្អាត (\(\displaystyle ml\))
ទឹកក្រូចឆ្មារ (\(\displaystyle ml\))
ស្ករស (\(\displaystyle g\))

សំណួរទី២៖ សូមគូសសញ្ញា \(\displaystyle \checkmark\) ក្នុងតារាងខាងក្រោមថាតើការអះអាងនីមួយៗទាក់ទងនឹងសមាមាត្រនេះ "ពិត" ឬ "មិនពិត"។

ការអះអាងពិតមិនពិត
១. ផលធៀបរវាងទឹកស្អាត និងទឹកក្រូចឆ្មារគឺ \(\displaystyle 4:1\)។
២. បើមានស្ករស \(\displaystyle 50g\) នាងអាចធ្វើទឹកក្រូចឆ្មារបានសម្រាប់មនុស្ស ២ នាក់។
៣. បរិមាណគ្រឿងផ្សំកើនឡើង ២ ដង នៅពេលចំនួនមនុស្សកើនឡើង ៤ ដង។

សំណួរទី៣៖ ថ្ងៃនេះសុជាតាមានទឹកក្រូចឆ្មារតែ \(\displaystyle 150ml\) ប៉ុណ្ណោះ។ តើនាងអាចធ្វើទឹកក្រូចឆ្មារដោយរក្សាសមាមាត្រតាមរូបមន្តដដែលបានសម្រាប់មនុស្សប៉ុន្មាននាក់?
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ២.៣

ការលក់បញ្ចុះតម្លៃ

ហាងលក់សម្លៀកបំពាក់មួយមានកម្មវិធីបញ្ចុះតម្លៃពិសេសចុងឆ្នាំ។ ខោមួយដែលធ្លាប់លក់ក្នុងតម្លៃ \(\displaystyle 30\,000\) រៀល ឥឡូវត្រូវបានបញ្ចុះតម្លៃ \(\displaystyle 40\%\)។

សំណួរទី១៖ តើអតិថិជនត្រូវចំណាយប្រាក់ប៉ុន្មានរៀលដើម្បីទិញខោនេះក្រោយពេលបញ្ចុះតម្លៃ?
ចម្លើយ៖

សំណួរទី២៖ សុខសន្សំប្រាក់បាន \(\displaystyle 20\,000\) រៀល។ តើគាត់មានប្រាក់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទិញខោនេះដែរឬទេ?

  • \(\displaystyle [\) \(\displaystyle ]\) បាទ/ចាស (Yes)
  • \(\displaystyle [\) \(\displaystyle ]\) ទេ (No)

ហេតុផល៖

សំណួរទី៣៖ បើហាងមួយទៀតលក់ខោប្រភេទដូចគ្នា តម្លៃ \(\displaystyle 40\,000\) រៀល តែបញ្ចុះតម្លៃ \(\displaystyle 55\%\)។ តើអ្នកគួរទិញខោនៅហាងមួយណាទើបចំណេញជាង?

  • ក. ហាងទី១ ព្រោះតម្លៃក្រោយបញ្ចុះគឺ \(\displaystyle 18\,000\) រៀល
  • ខ. ហាងទី២ ព្រោះតម្លៃក្រោយបញ្ចុះគឺ \(\displaystyle 18\,000\) រៀល
  • គ. ហាងទី១ ព្រោះតម្លៃដើមថោកជាង
  • ឃ. ហាងទាំង២ លក់ក្នុងតម្លៃក្រោយបញ្ចុះស្មើគ្នា
ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ២.៤

ការសន្សំប្រាក់នៅធនាគារ

ឌីណាសំចៃប្រាក់បាន \(\displaystyle 500\,000\) រៀល ហើយសម្រេចចិត្តយកទៅផ្ញើនៅធនាគារក្នុងគណនីសន្សំ ដែលទទួលបានអត្រាការប្រាក់សមាស \(\displaystyle 8\%\) ក្នុងមួយឆ្នាំ។ នាងមិនដកប្រាក់ការនោះចេញទេ ដោយទុកឱ្យវាកើនជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

សំណួរទី១៖ បំពេញតារាងខាងក្រោមដើម្បីបង្ហាញពីកំណើនប្រាក់សរុបរបស់ឌីណានៅចុងឆ្នាំនីមួយៗ (រហូតដល់ចុងឆ្នាំទី៣)។

ចុងឆ្នាំទីទឹកប្រាក់សរុប (រៀល)
១\(\displaystyle 540\,000\)
២
៣

សំណួរទី២៖ សូមគូសសញ្ញា \(\displaystyle \checkmark\) ក្នុងតារាងខាងក្រោមថាតើការអះអាងនីមួយៗ "ពិត" ឬ "មិនពិត" ទាក់ទងនឹងការប្រាក់សមាសនេះ។

ការអះអាងពិតមិនពិត
១. ប្រាក់ការដែលនាងទទួលបាននៅឆ្នាំទី២ ច្រើនជាងប្រាក់ការនៅឆ្នាំទី១។
២. ការប្រាក់ដែលនាងទទួលបានជារៀងរាល់ឆ្នាំមានចំនួនថេរ (\(\displaystyle 40\,000\) រៀល)។
៣. ទឹកប្រាក់សរុបមានកំណើនជាសមាមាត្រធៀបនឹងចំនួនឆ្នាំ។

សំណួរទី៣៖ ហេតុអ្វីបានជាធនាគារផ្តល់អត្រាការប្រាក់សមាសមានប្រយោជន៍ជាងការប្រាក់សាមញ្ញ សម្រាប់ការសន្សំរយៈពេលយូរ?
ចម្លើយ៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)
PISA ២.៥

ការប្ដូររូបិយប័ណ្ណ

វិចិត្រត្រូវធ្វើដំណើរទៅប្រទេសថៃដើម្បីចូលរួមកីឡា។ គាត់បានទៅកន្លែងប្ដូរប្រាក់ ដែលមានអត្រាប្ដូរប្រាក់ \(\displaystyle 1\) បាត (THB) ស្មើនឹង \(\displaystyle 115\) រៀល (KHR)។ គាត់មានប្រាក់ \(\displaystyle 460\,000\) រៀល។

សំណួរទី១៖ តើវិចិត្រអាចប្ដូរបានប្រាក់ប៉ុន្មានបាត?

  • ក. \(\displaystyle 3\,500\) បាត
  • ខ. \(\displaystyle 4\,000\) បាត
  • គ. \(\displaystyle 4\,600\) បាត
  • ឃ. \(\displaystyle 5\,000\) បាត

សំណួរទី២៖ ពេលនៅប្រទេសថៃ វិចិត្រចង់ទិញស្បែកជើងមួយគូដែលមានតម្លៃ \(\displaystyle 2\,500\) បាត។ តើស្បែកជើងនោះមានតម្លៃស្មើនឹងប៉ុន្មានរៀល?
ចម្លើយ៖

សំណួរទី៣៖ ក្រោយពីទិញស្បែកជើងរួច គាត់នៅសល់ប្រាក់បាតមួយចំនួន។ ប្រសិនបើគាត់ចង់ប្ដូរប្រាក់ដែលនៅសល់នោះត្រលប់មករៀលវិញ តើគាត់អាចប្រើប្រាស់អត្រា \(\displaystyle 1\) បាត ស្មើនឹង \(\displaystyle 115\) រៀលដូចពេលទិញដដែលឬទេ ក្នុងជីវិតជាក់ស្តែង? (សន្មតថាទីផ្សារអត្រាប្ដូរប្រាក់មិនប្រែប្រួល)

  • \(\displaystyle [\) \(\displaystyle ]\) បាទ/ចាស (Yes)
  • \(\displaystyle [\) \(\displaystyle ]\) ទេ (No)

ពន្យល់ហេតុផល៖

ធ្វើលើកុំព្យូទ័រ តាមរបៀបតេស្ត PISA▶ សាកធ្វើលំហាត់នេះតេស្តពេញ (៥ ភារកិច្ច)

© ២០២៦ លោកគ្រូ សាន សុខលី · «គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី៩ បែបទំនើប» · រក្សាសិទ្ធិគ្រប់យ៉ាង។ សៀវភៅនេះកំពុងសរសេរ ខ្លឹមសារអាចនឹងកែប្រែ។