- កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ដោយប្រើស្វ៊ីតជំនួយ
- កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) តាមទំនាក់ទំនងរវាង \(\displaystyle a_n\) និង \(\displaystyle S_n\)
- កំណត់តួទូទៅនៃទំនាក់ទំនងតួក្នុងទម្រង់ \(\displaystyle a_{n+2} + p\,a_{n+1} + q\,a_n = 0\) ។
1. កំណត់តួទី n ដោយប្រើស្វ៊ីតជំនួយ
គេបានសិក្សារួចមកហើយនូវទំនាក់ទំនងតួនៃស្វ៊ីតនព្វន្ត និងស្វ៊ីតធរណីមាត្រ ។
- ស្វ៊ីតនព្វន្ត ៖ \(\displaystyle a_{n+1} = a_n + d\) (\(\displaystyle d\) ជាផលសងរួម) ។
- ស្វ៊ីតធរណីមាត្រ ៖ \(\displaystyle a_{n+1} = a_n \times q\) (\(\displaystyle q\) ជាផលធៀបរួម) ។
ឥឡូវនេះគេសិក្សាស្វ៊ីតផ្សេងទៀត ដោយកំណត់រកតួទី \(\displaystyle n\) ពីទំនាក់ទំនងកំណើន ។
គេឱ្យស្វ៊ីត \(\displaystyle (a_n)\) ដែល \(\displaystyle a_1 = 1\) និង \(\displaystyle a_{n+1} = 1 + 4a_n\) ។ កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ។
របៀបទី 1 : ជំនួសជាបន្តបន្ទាប់
ដូច្នេះ \(\displaystyle a_n = \dfrac{4^n - 1}{3}\) ។
របៀបទី 2 : ប្រើផលសង ។ ចំពោះ \(\displaystyle n \ge 2\)
តាង \(\displaystyle b_n = a_{n+1} - a_n\) នោះ \(\displaystyle b_n = 4b_{n-1}\) ជាស្វ៊ីតធរណីមាត្រ \(\displaystyle q = 4\) ហើយ \(\displaystyle b_1 = a_2 - a_1 = 4\) នាំឱ្យ \(\displaystyle b_n = 4^n\) ។ ដូច្នេះ
របៀបទី 3 : ប្រើស្វ៊ីតជំនួយ ។ គេសរសេរ
តាង \(\displaystyle V_n = a_n + \dfrac13\) នោះ \(\displaystyle V_{n+1} = 4V_n\) ហើយ \(\displaystyle V_1 = \dfrac43\) នាំឱ្យ \(\displaystyle V_n = \dfrac43 \cdot 4^{n-1} = \dfrac{4^n}{3}\) ។
ដើម្បីរកស្វ៊ីតជំនួយ គេតាង \(\displaystyle r_n = \alpha n + \beta\) (\(\displaystyle \alpha, \beta\) ជាចំនួនថេរ) ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់ទំនាក់ទំនងកំណើន ។ ឧទាហរណ៍
ដូច្នេះ \(\displaystyle 3\alpha = 0\) និង \(\displaystyle 3\beta - \alpha + 1 = 0\) នាំឱ្យ \(\displaystyle \alpha = 0\), \(\displaystyle \beta = -\dfrac13\) ។ ហេតុនេះ \(\displaystyle r_n = -\dfrac13\) ។
គេតាង \(\displaystyle r_n = \alpha n + \beta\) ជាស្វ៊ីតជំនួយដែលផ្ទៀងផ្ទាត់ទំនាក់ទំនងកំណើន រកតម្លៃ \(\displaystyle \alpha\), \(\displaystyle \beta\) រួចពិនិត្យស្វ៊ីតផលសង \(\displaystyle a_{n+1} - r_{n+1}\) ដែលជាស្វ៊ីតធរណីមាត្រ ។
គេឱ្យស្វ៊ីត \(\displaystyle (a_n)\) ដែល \(\displaystyle a_1 = 3\) និង \(\displaystyle a_{n+1} = 2a_n - n + 1\) ។ កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ។
តាង \(\displaystyle r_n = \alpha n + \beta\) ។
គេបាន \(\displaystyle \alpha = 1\) និង \(\displaystyle \beta = 0\) នោះ \(\displaystyle r_n = n\) ។ ដូច្នេះ
តាង \(\displaystyle V_n = a_n - n\) នោះ \(\displaystyle V_{n+1} = 2V_n\) ហើយ \(\displaystyle V_1 = 3 - 1 = 2\) នាំឱ្យ \(\displaystyle V_n = 2^n\) ។
កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) នៃស្វ៊ីត \(\displaystyle (a_n)\) ដែល \(\displaystyle a_1 = 5\) និង \(\displaystyle a_n = 2a_{n-1} - n\) (\(\displaystyle n \ge 2\)) ។
មើលចម្លើយ
\(\displaystyle a_n = 2^n + n + 2\) ។
2. ទំនាក់ទំនងរវាងតួ និងផលបូកតួនៃស្វ៊ីត
ឧទាហរណ៍ : ផលបូក \(\displaystyle n\) តួដំបូងនៃស្វ៊ីត \(\displaystyle (a_n)\) គឺ \(\displaystyle S_n = n^2 + n\) ។ កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ។
ចំពោះ \(\displaystyle n \ge 2\)
ចំពោះ \(\displaystyle n = 1\) ៖ \(\displaystyle a_1 = S_1 = 2\) ហើយ \(\displaystyle 2 \times 1 = 2\) ពិត ។ ដូច្នេះ \(\displaystyle a_n = 2n\) ។
ចំពោះ \(\displaystyle n \ge 2\) មាន \(\displaystyle a_n = S_n - S_{n-1}\) ហើយ \(\displaystyle a_1 = S_1\) ។ ត្រូវពិនិត្យថារូបមន្តរបស់ \(\displaystyle n \ge 2\) ត្រូវនឹង \(\displaystyle a_1\) ឬអត់ ។
\(\displaystyle S_n = n^3 + 2n\) ។ កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ។
ចំពោះ \(\displaystyle n \ge 2\)
ចំពោះ \(\displaystyle n = 1\) ៖ \(\displaystyle a_1 = S_1 = 3\) ហើយ \(\displaystyle 3 - 3 + 3 = 3\) ពិត ។ ដូច្នេះ \(\displaystyle a_n = 3n^2 - 3n + 3\) ។
គេមាន \(\displaystyle S_n = 4 - a_n - \dfrac{1}{2^{n-2}}\) (\(\displaystyle n = 1, 2, 3, \dots\)) ជាផលបូក \(\displaystyle n\) តួដំបូងនៃស្វ៊ីត \(\displaystyle (a_n)\) ។
- ក. កំណត់ទំនាក់ទំនងកំណើនរវាង \(\displaystyle a_{n+1}\) និង \(\displaystyle a_n\) ។
- ខ. កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ។
មើលចម្លើយ
- ក. \(\displaystyle 2a_{n+1} = a_n + \dfrac{1}{2^{n-1}}\)
- ខ. \(\displaystyle a_n = \dfrac{2n}{2^n}\)
3. ទំនាក់ទំនងកំណើនលំដាប់ពីរ
ឧទាហរណ៍ : \(\displaystyle a_1 = 1\), \(\displaystyle a_2 = 3\) និង \(\displaystyle a_{n+2} = 3a_{n+1} - 2a_n\) ។ កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ។
គេគណនា \(\displaystyle a_3 = 7\), \(\displaystyle a_4 = 15\), \(\displaystyle a_5 = 31\), \(\displaystyle a_6 = 63\) ហើយផលសងតួ \(\displaystyle 2, 2^2, 2^3, \dots\) ។ ដូច្នេះ
ម្យ៉ាងទៀត \(\displaystyle a_{n+2} - 2a_{n+1} = a_{n+1} - 2a_n = \dots = a_2 - 2a_1 = 1\) (1) និង \(\displaystyle a_{n+2} - a_{n+1} = 2(a_{n+1} - a_n)\) ដែល \(\displaystyle b_n = a_{n+1} - a_n\) ជាស្វ៊ីតធរណីមាត្រ \(\displaystyle q = 2\), \(\displaystyle b_1 = 2\) នាំឱ្យ \(\displaystyle a_{n+1} - a_n = 2^n\) (2) ។ យក (2) ដក (1)
ដើម្បីដោះស្រាយ \(\displaystyle a_{n+2} + p\,a_{n+1} + q\,a_n = 0\) គេរកចំនួន \(\displaystyle \alpha\), \(\displaystyle \beta\) ដែល \(\displaystyle \alpha + \beta = -p\) និង \(\displaystyle \alpha\beta = q\) ពោលគឺជាឫសនៃសមីការសម្គាល់ \(\displaystyle x^2 + px + q = 0\) ។ គេបាន
ជាស្វ៊ីតធរណីមាត្រទាំងពីរ ដែលអាចរក \(\displaystyle a_n\) បាន ។
\(\displaystyle a_1 = 1\), \(\displaystyle a_2 = 13\) និង \(\displaystyle a_{n+2} = a_{n+1} + 6a_n\) ។ កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ។
សមីការសម្គាល់ \(\displaystyle x^2 - x - 6 = 0\) មានឫស \(\displaystyle x = 3\) និង \(\displaystyle x = -2\) ។ គេបាន
ស្វ៊ីត \(\displaystyle b_n = a_{n+1} + 2a_n\) ជាស្វ៊ីតធរណីមាត្រ \(\displaystyle q = 3\) ហើយ \(\displaystyle b_1 = 13 + 2 = 15\) ។ ស្វ៊ីត \(\displaystyle c_n = a_{n+1} - 3a_n\) ជាស្វ៊ីតធរណីមាត្រ \(\displaystyle q = -2\) ហើយ \(\displaystyle c_1 = 13 - 3 = 10\) ។
យក (1) ដក (2) ៖ \(\displaystyle 5a_n = 15 \cdot 3^{n-1} - 10 \cdot (-2)^{n-1}\) ។ ដូច្នេះ
\(\displaystyle a_1 = 0\), \(\displaystyle a_2 = 3\) និង \(\displaystyle a_{n+2} = 4a_{n+1} - 3a_n\) ។ កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ។
មើលចម្លើយ
\(\displaystyle a_n = \dfrac12(3^n - 3)\) ។
លំហាត់
- ស្វ៊ីត \(\displaystyle (a_n)\) កំណត់ដោយ ៖ ក. \(\displaystyle a_1 = 3,\ a_{n+1} = 2a_n - 4\) ខ. \(\displaystyle a_1 = 5,\ a_{n+1} = 3a_n - 2n\) ។ កំណត់តួទី \(\displaystyle 4\) ។
- \(\displaystyle a_1 = 1,\ a_2 = 2,\ a_{n+2} = a_{n+1} + a_n\) ។ កំណត់តួទី \(\displaystyle 7\) ។
- \(\displaystyle a_1 = 1,\ a_{n+1} = p\,a_n + q\) ។ គណនា \(\displaystyle p\) និង \(\displaystyle q\) បើតួទី \(\displaystyle 3\) ស្មើ \(\displaystyle 6\) និងតួទី \(\displaystyle 5\) ស្មើ \(\displaystyle 86\) ។
កំណត់តួទូទៅនៃស្វ៊ីត ៖
- ក. \(\displaystyle a_1 = 1,\ 3a_{n+1} = 2a_n + 3\)
- ខ. \(\displaystyle a_1 = 1,\ 3a_{n+1} = 3a_n + 4\)
- គ. \(\displaystyle a_1 = 1,\ a_{n+1} = a_n + n\)
\(\displaystyle a_1 = 4\) និង \(\displaystyle a_{n+1} = \dfrac{4a_n - 9}{a_n - 2}\) ។
- ក. ស្រាយថា \(\displaystyle a_n \ne 3\) គ្រប់ \(\displaystyle n\) ។
- ខ. យក \(\displaystyle b_n = \dfrac{1}{a_n - 3}\) ។ កំណត់តួទូទៅនៃ \(\displaystyle (b_n)\) និង \(\displaystyle (a_n)\) ។
\(\displaystyle S_n = 4 - a_n - \dfrac{1}{2^{n-2}}\) ជាផលបូក \(\displaystyle n\) តួដំបូងនៃ \(\displaystyle (a_n)\) ។
- ក. កំណត់ទំនាក់ទំនងកំណើនរវាង \(\displaystyle a_{n+1}\) និង \(\displaystyle a_n\) ។
- ខ. កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ។
- \(\displaystyle a_1 = 1\) និង \(\displaystyle S_n = a_{n+1} + n^2\) (\(\displaystyle n \ge 1\)) ។ កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) ។
\(\displaystyle S_n = \dfrac{n}{n-1}\,a_n\) (\(\displaystyle n \ge 2\)) ។
- ក. រក \(\displaystyle a_n\) (\(\displaystyle n \ge 3\)) ជាអនុគមន៍នឹង \(\displaystyle n\) និង \(\displaystyle a_{n-1}\) ។
- ខ. រក \(\displaystyle S_n\) (\(\displaystyle n \ge 2\)) ជាអនុគមន៍នឹង \(\displaystyle n\) និង \(\displaystyle S_{n-1}\) ។
- គ. បើ \(\displaystyle a_1 = 1\) រក \(\displaystyle S_n\) ចំពោះ \(\displaystyle n \ge 1\) ។
\(\displaystyle a_1 = 2\) និង \(\displaystyle a_{n+1} = \dfrac{a_n}{a_n + 3}\) ។
- ក. តាង \(\displaystyle b_n = \dfrac{1}{a_n}\) ។ កំណត់ទំនាក់ទំនងរវាង \(\displaystyle b_n\) និង \(\displaystyle b_{n+1}\) ។
- ខ. កំណត់តួទី \(\displaystyle n\) នៃ \(\displaystyle (a_n)\) ។
ចម្លើយលំហាត់
- ក. \(\displaystyle a_4 = -4\) ខ. \(\displaystyle a_4 = 99\)
- \(\displaystyle a_7 = 21\)
- \(\displaystyle p = 4,\ q = -2\) ឬ \(\displaystyle p = -4,\ q = \dfrac{10}{3}\)
- ក. \(\displaystyle a_n = 3 - 2\left(\dfrac23\right)^{n-1}\) ខ. \(\displaystyle a_n = \dfrac{4n-1}{3}\) គ. \(\displaystyle a_n = 1 + \dfrac{n(n-1)}{2}\)
- ក. \(\displaystyle a_{n+1} - 3 = \dfrac{a_n - 3}{a_n - 2}\) ហើយ \(\displaystyle a_1 - 3 = 1 \ne 0\) ខ. \(\displaystyle b_n = n\) និង \(\displaystyle a_n = 3 + \dfrac1n\)
- ក. \(\displaystyle 2a_{n+1} = a_n + \dfrac{1}{2^{n-1}}\) ខ. \(\displaystyle a_n = \dfrac{2n}{2^n}\)
- \(\displaystyle a_1 = 1\) និង \(\displaystyle a_n = 2n + 1 - 5 \cdot 2^{n-2}\) ចំពោះ \(\displaystyle n \ge 2\)
- ក. \(\displaystyle a_n = \dfrac{(n-1)^2}{n-2}\,a_{n-1}\) ខ. \(\displaystyle S_n = n\,S_{n-1}\) គ. \(\displaystyle S_n = n!\)
- ក. \(\displaystyle b_{n+1} = 3b_n + 1\) ខ. \(\displaystyle a_n = \dfrac{2}{2 \cdot 3^{n-1} - 1}\)
ខ្លឹមសារ៖ សៀវភៅពុម្ពគណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី១១ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា · វាយអត្ថបទ គូររូបភាពឡើងវិញ និងរៀបចំលើអនឡាញដោយលោកគ្រូ សាន សុខលី សម្រាប់ការសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ និងមិនរកប្រាក់ចំណេញ។ មិនមែនជាការបោះពុម្ពផ្លូវការរបស់ក្រសួងទេ។