វត្ថុបំណង
- បង្ហាញសញ្ញាណរង្វង់និងធាតុសំខាន់ៗនៃរង្វង់
- កំណត់បរិមាត្ររង្វង់និងផ្ទៃក្រឡាថាស
- កំណត់ប្រវែងធ្នូនៃរង្វង់និងរកផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស ។
1. សញ្ញាណរង្វង់
ឧទាហរណ៍ 1 ៖ រូបកាក់ រូបស្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍ មុខនាឡិកា \(\displaystyle \dots\) ផ្តល់នូវសញ្ញាណរង្វង់ ។
ឧទាហរណ៍ 2 ៖ គេមានចំណុចនឹង \(\displaystyle O\) មួយ គេដៅចំណុចឱ្យបានយ៉ាងតិច 20 ដែលឋិតនៅចម្ងាយ \(\displaystyle 2~\text{cm}\) ពីចំណុច \(\displaystyle O\) រួចភ្ជាប់ចំណុចទាំងនោះ ។
គេសង្កេតឃើញថា គ្រប់ចំណុចដែលឋិតនៅចម្ងាយ \(\displaystyle 2~\text{cm}\) ពីចំណុច \(\displaystyle O\) ឋិតនៅលើខ្សែកោងបិទជិតហៅថា រង្វង់ ។
រង្វង់ គឺជាខ្សែកោងបិទជិតដែលគ្រប់ចំណុចនៃខ្សែកោង ឋិតនៅចម្ងាយស្មើគ្នាពីចំណុចនឹងមួយហៅថា ផ្ចិតរង្វង់ ។
រង្វង់នេះមានផ្ចិត \(\displaystyle O\) កាំ \(\displaystyle OC\) អង្កត់ផ្ចិត \(\displaystyle AB\) អង្កត់ធ្នូនិងធ្នូ \(\displaystyle BC\) ។
▶ មើលរូបមានចលនា៖ ផ្នែកនៃរង្វង់
2. បរិមាត្ររង្វង់
ប្រវែងជុំវិញរង្វង់ហៅថា បរិមាត្ររង្វង់ ។
ឧទាហរណ៍ ៖ គេយកកង 5 មានអង្កត់ផ្ចិតខុសៗគ្នាគិតជា \(\displaystyle \text{cm}\) មកបង្វិលដោយមិនរអិលនៅលើម៉ែត្រឈើមួយ រួចគេវាស់អង្កត់ផ្ចិតនិងបរិមាត្ររង្វង់នៃថាសនីមួយៗ គេបានលទ្ធផលដូចតទៅ ៖
| រង្វង់ | \(\displaystyle a\) | \(\displaystyle b\) | \(\displaystyle c\) | \(\displaystyle d\) | \(\displaystyle e\) |
| អង្កត់ផ្ចិត \(\displaystyle d =\) | 4 | 6 | 8 | 10 | 12 |
| បរិមាត្រ \(\displaystyle p =\) | 12.5 | 19 | 25.1 | 31.4 | 37.8 |
| \(\displaystyle p \div d =\) | 3.12 | 3.16 | 3.13 | 3.14 | 3.15 |
▶ មើលរូបមានចលនា៖ ក្រឡុកថាសដើម្បីឃើញ π
គេឃើញថា ផលធៀបប្រវែងបរិមាត្រនិងអង្កត់ផ្ចិតមានតម្លៃប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ។ គេតាងតម្លៃប្រហែលនេះដោយ “\(\displaystyle \pi\)” អានថា “ពី” ស្មើនឹង \(\displaystyle 3.1416\dots\) ។ គេបាន \(\displaystyle \frac{p}{d} = \pi\), \(\displaystyle p = \pi d\) ។
រង្វង់មានកាំ \(\displaystyle R\) ឬអង្កត់ផ្ចិត \(\displaystyle d = 2R\) មានបរិមាត្រ
ឧទាហរណ៍ 1 ៖ គណនាបរិមាត្ររង្វង់មានកាំស្មើនឹង \(\displaystyle 14~\text{cm}\) ដោយយក \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\) ។
បរិមាត្ររង្វង់ ៖
ឧទាហរណ៍ 2 ៖ គណនាកាំរង្វង់ដោយស្គាល់បរិមាត្រ \(\displaystyle p = 219.8~\text{cm}\) និងយក \(\displaystyle \pi \approx 3.14\) ។
ដោយបរិមាត្ររង្វង់ \(\displaystyle p = 2\pi R\) គេបាន ៖
ឧទាហរណ៍ 3 ៖ គណនាអង្កត់ផ្ចិតនៃរង្វង់ដោយស្គាល់បរិមាត្រ \(\displaystyle p = 25~\text{cm}\) និងយក \(\displaystyle \pi \approx 3.14\) ។
ដោយបរិមាត្ររង្វង់ \(\displaystyle p = \pi d\) នោះ ៖
កង់យោងបង្វិលទី 1 ត្រូវបានស្ថាបនាអំពីដែកក្នុងឆ្នាំ 1893 នៅឯកន្លែងតាំងពិព័រណ៍ពិភពលោកក្នុងក្រុងស៊ីកាហ្គោ ។ វាមានកាំប្រវែង \(\displaystyle 125~\text{feet}\) ឬ \(\displaystyle 38.1~\text{m}\) ទម្ងន់ \(\displaystyle 1200~\text{តោន}\) ហើយអាចផ្ទុកមនុស្សបាន \(\displaystyle 2100~\text{នាក់}\) ។ បើគេចំណាយ \(\displaystyle 50~\text{សេន}\) ក្នុងម្នាក់ គេអាចឡើងជិះកង់យោងបង្វិលបានរយៈពេល \(\displaystyle 20~\text{នាទី}\) ។
តើអ្នកជិះកង់យោងបង្វិលបានប្រវែងប៉ុន្មានក្នុងមួយជុំ ?
ដូច្នេះ អ្នកជិះធ្វើដំណើរបានប្រវែង \(\displaystyle 785~\text{feet}\) ក្នុង 1 ជុំ ។
សម្គាល់ ៖ \(\displaystyle 1~\text{feet} = 30.48~\text{cm}\) ។
គណនាបរិមាត្រនៃរូបខាងក្រោមនេះ ដោយយក \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\) ៖
- ក.
ចម្រៀកកង្ហារពីរផ្គុំគ្នាមានកាំ \(\displaystyle 5~\text{cm}\) ។
- ខ.
រូបរាងកីឡដ្ឋាន មានបណ្តោយចតុកោណកែង \(\displaystyle 1.10~\text{m}\) និងទទឹង \(\displaystyle 80~\text{cm}\) អមដោយកន្លះរង្វង់សងខាង ។
មើលចម្លើយ
- ក.
គេបាន ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times \left(\frac{1}{4} \times 2\pi R\right) + 4R \\ &= \pi R + 4R \\ &= \frac{22}{7} \times 5 + 4 \times 5 \\ &= \frac{110}{7} + 20 \\ &= \frac{250}{7}~\text{cm} \text{ ។} \end{aligned}\] - ខ.
គេបាន ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times 1.10 + \pi d \\ &= 2.20 + \frac{22}{7} \times 0.8 \\ &= \frac{15.4}{7} + \frac{17.6}{7} \\ &= \frac{33}{7}~\text{m} \text{ ។} \end{aligned}\]
3. ផ្ទៃក្រឡាថាស
គេគូសរង្វង់កាំ \(\displaystyle R\) នៅលើក្រដាសកាតុង ហើយកាត់ថាសឱ្យបានជា 16 ចំណែកស្មើគ្នា រួចផ្គុំចំណែកទាំងនោះឱ្យមានរាងជាចតុកោណកែង ។ ចតុកោណកែងនេះមានវិមាត្រ \(\displaystyle \pi R\) និង \(\displaystyle R\) ។
ដូច្នេះ ផ្ទៃក្រឡាថាស = ផ្ទៃក្រឡាចតុកោណកែង ឬ \(\displaystyle \mathcal{A} = \pi R \times R = \pi R^2\) ។
រូបមន្ត ផ្ទៃក្រឡាថាសមានកាំ \(\displaystyle R\) កំណត់ដោយ
ឧទាហរណ៍ 1 ៖ គណនាផ្ទៃក្រឡាថាសមានកាំ \(\displaystyle 10~\text{cm}\) ដោយយក \(\displaystyle \pi \approx 3.141\) ។
តាមរូបមន្តផ្ទៃក្រឡាថាសមានកាំ \(\displaystyle R\) កំណត់ដោយ ៖
ឧទាហរណ៍ 2 ៖ គណនាផ្ទៃក្រឡាថាសមានអង្កត់ផ្ចិត \(\displaystyle 14~\text{cm}\) ។ \(\displaystyle \left(\pi \approx \frac{22}{7}\right)\)
តាមរូបមន្តផ្ទៃក្រឡាថាសមានអង្កត់ផ្ចិត \(\displaystyle d\) ៖
គណនាបរិមាត្រនិងផ្ទៃក្រឡានៃរូបខាងស្តាំ ។ \(\displaystyle \left(\pi \approx \frac{22}{7}\right)\)
គេចែករូបនេះជាពីរផ្នែក
បរិមាត្រផ្នែកទី 1 ៖
បរិមាត្រផ្នែកទី 2 ៖
បរិមាត្រនៃរូបគឺ ៖
ផ្ទៃក្រឡាចតុកោណកែង ៖
ផ្ទៃក្រឡាកន្លះថាស ៖
ផ្ទៃក្រឡាសរុបគឺ ៖
គណនាផ្ទៃក្រឡាផ្នែកពណ៌នៃរូបខាងស្តាំ ។ (\(\displaystyle \pi \approx 3.14\))
ផ្ទៃក្រឡាថាសធំ ៖
ផ្ទៃក្រឡាថាសតូច ៖
ផ្ទៃក្រឡាផ្នែកពណ៌ ៖
គណនាផ្ទៃក្រឡាផ្នែកពណ៌នៃរូបខាងស្តាំ ។ \(\displaystyle \left(\pi \approx \frac{22}{7}\right)\)
- ក.
ការ៉េមានរង្វង់ចារឹកក្នុងកាំ \(\displaystyle 3~\text{cm}\) ផ្នែកពណ៌នៅជ្រុងទាំងបួន ។
- ខ.
រង្វង់រួមផ្ចិតមានអង្កត់ផ្ចិតក្នុង \(\displaystyle 8~\text{cm}\) និងកម្រាស់ \(\displaystyle 4~\text{cm}\) ផ្នែកពណ៌ជាក្រវាត់ ។
មើលចម្លើយ
- ក.
គេបាន ៖ ជ្រុងការ៉េគឺ \(\displaystyle a = 2 \times 3 = 6~\text{cm}\) ។
\[\begin{aligned} \mathcal{A} &= \mathcal{A}_{\text{ការ៉េ}} - \mathcal{A}_{\text{ថាស}} \\ &= 6^2 - \frac{22}{7} \times 3^2 \\ &= 36 - \frac{198}{7} \\ &= \frac{252 - 198}{7} \\ &= \frac{54}{7}~\text{cm}^2 \text{ ។} \end{aligned}\] - ខ.
គេបាន ៖ កាំរង្វង់តូច \(\displaystyle r = \frac{8}{2} = 4~\text{cm}\) ។ កាំរង្វង់ធំ \(\displaystyle R = 4 + 4 = 8~\text{cm}\) ។
\[\begin{aligned} \mathcal{A} &= \pi(R^2 - r^2) \\ &= \frac{22}{7}(8^2 - 4^2) \\ &= \frac{22}{7}(64 - 16) \\ &= \frac{22}{7} \times 48 \\ &= \frac{1056}{7}~\text{cm}^2 \text{ ។} \end{aligned}\]
4. ផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស
ឧទាហរណ៍ ៖ បើគេកាត់ថាសមួយចំណែកនៃថាសទាំងមូល ចំណែកថាសនេះហៅថា ចម្រៀកថាស ។
4.1. និយមន័យ
ចម្រៀកថាស គឺជាផ្នែកមួយនៃថាសដែលខណ្ឌដោយកាំពីរ ។ មុំផ្គុំឡើងដោយកាំទាំងពីរនៃរង្វង់ហៅថា មុំផ្ចិតនៃចម្រៀកថាស ។
▶ មើលរូបមានចលនា៖ មុំផ្ចិត ប្រវែងធ្នូ និងចម្រៀកថាស
4.2. ប្រវែងធ្នូនៃរង្វង់
ឧទាហរណ៍ ៖ គណនាប្រវែងធ្នូ \(\displaystyle \arc{AB}\) នៃរង្វង់មានកាំរង្វាស់ \(\displaystyle 5~\text{cm}\) ត្រូវនឹងមុំផ្ចិត \(\displaystyle 45^\circ\) ។
មុំ \(\displaystyle 360^\circ\) ត្រូវនឹងប្រវែងធ្នូនៃបរិមាត្ររង្វង់ \(\displaystyle 2\pi R\) មុំ \(\displaystyle 1^\circ\) ត្រូវនឹងប្រវែងធ្នូនៃរង្វង់ \(\displaystyle \frac{2\pi R}{360^\circ}\) មុំ \(\displaystyle 45^\circ\) ត្រូវនឹងប្រវែងធ្នូនៃរង្វង់ ៖
ដូច្នេះ ប្រវែងធ្នូ \(\displaystyle \arc{AB} = \frac{5\pi}{4}~\text{cm}\) ។
ប្រវែងធ្នូ \(\displaystyle \arc{AB}\) នៃរង្វង់កាំ \(\displaystyle R\) និងមុំផ្ចិត \(\displaystyle \alpha^\circ\) កំណត់ដោយ
គណនាប្រវែងធ្នូ \(\displaystyle \arc{AB}\) នៃរង្វង់ មានកាំរង្វាស់ \(\displaystyle 5~\text{cm}\) ត្រូវនឹងមុំផ្ចិត \(\displaystyle 30^\circ\) ។
គេបាន ៖
ដូច្នេះ ប្រវែងធ្នូ \(\displaystyle \arc{AB} = \frac{5\pi}{6}~\text{cm}\) ។
គណនាបរិមាត្រនៃចម្រៀកថាសមានកាំស្មើនឹង \(\displaystyle 12~\text{cm}\) និងមុំផ្ចិតនៃចម្រៀកថាសមានរង្វាស់ \(\displaystyle 144^\circ\) ។ (\(\displaystyle \pi \approx 3.14\))
ប្រវែងធ្នូ \(\displaystyle \arc{AB}\) នៃរង្វង់ត្រូវនឹងមុំផ្ចិត \(\displaystyle 144^\circ\) កំណត់ដោយ ៖
បរិមាត្រនៃចម្រៀកថាស ៖
4.3. ផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស
ឧទាហរណ៍ ៖ គណនាផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាសមានកាំប្រវែង \(\displaystyle 12~\text{cm}\) មុំផ្ចិតនៃចម្រៀកថាស \(\displaystyle 45^\circ\) ។
▶ មើលរូបមានចលនា៖ ផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស
មុំ \(\displaystyle 360^\circ\) ត្រូវនឹងផ្ទៃក្រឡាថាស \(\displaystyle \pi R^2\) មុំ \(\displaystyle 1^\circ\) ត្រូវនឹងផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស \(\displaystyle \frac{\pi R^2}{360^\circ}\) មុំ \(\displaystyle 45^\circ\) ត្រូវនឹងផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស ៖
ផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស \(\displaystyle \mathcal{A}\) នៃរង្វង់មានកាំ \(\displaystyle R\) និងមុំផ្ចិតនៃចម្រៀកថាស \(\displaystyle \alpha^\circ\) កំណត់ដោយ
គណនាផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស មានកាំប្រវែង \(\displaystyle 6~\text{cm}\) និងមុំផ្ចិតនៃចម្រៀកថាស \(\displaystyle 60^\circ\) ។ (\(\displaystyle \pi \approx 3.14\))
ផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស ៖
គណនាផ្ទៃក្រឡានិងបរិមាត្រនៃចម្រៀកថាសមានកាំ \(\displaystyle 12.6~\text{cm}\) និងមុំផ្ចិតនៃចម្រៀកថាសមានរង្វាស់ \(\displaystyle 120^\circ\) ។ \(\displaystyle \left(\pi \approx \frac{22}{7}\right)\)
▶ មើលរូបមានចលនា៖ ផ្ទៃក្រឡា និងបរិមាត្រចម្រៀកថាស
ផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស ៖ ដោយស្គាល់ \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\) និងកាំ \(\displaystyle r = 12.6~\text{cm}\) គេបាន
ប្រវែងធ្នូ \(\displaystyle \arc{AB}\) នៃរង្វង់ដែលត្រូវនឹងមុំផ្ចិត \(\displaystyle 120^\circ\) ៖
បរិមាត្រនៃចម្រៀកថាស ៖
គណនាផ្ទៃក្រឡាផ្នែកពណ៌នៃរូបខាងក្រោម ។ \(\displaystyle \left(\pi \approx \frac{22}{7}\right)\)
មើលចម្លើយ
- ក.
គេបាន ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A} &= \pi R^2 \times \frac{45^\circ}{360^\circ} \\ &= \frac{22}{7} \times 4^2 \times \frac{1}{8} \\ &= \frac{44}{7}~\text{cm}^2 \text{ ។} \end{aligned}\] - ខ.
គេបាន ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A} &= \pi R^2 \times \frac{90^\circ}{360^\circ} \\ &= \frac{22}{7} \times 2^2 \times \frac{1}{4} \\ &= \frac{22}{7}~\text{cm}^2 \text{ ។} \end{aligned}\] - គ.
គេបាន ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A} &= \frac{1}{2} \pi R^2 \\ &= \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times 8^2 \\ &= \frac{704}{7}~\text{cm}^2 \text{ ។} \end{aligned}\] - ឃ.
គេបាន ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A} &= \pi R^2 \times \frac{120^\circ}{360^\circ} \\ &= \frac{22}{7} \times 9^2 \times \frac{1}{3} \\ &= \frac{594}{7}~\text{cm}^2 \text{ ។} \end{aligned}\] - ង.
គេបាន ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A} &= \pi R^2 \times \frac{90^\circ}{360^\circ} \\ &= \frac{22}{7} \times 9^2 \times \frac{1}{4} \\ &= \frac{891}{14}~\text{cm}^2 \text{ ។} \end{aligned}\](ចំណាំ ៖ តាមរូបសៀវភៅ ផ្នែកពណ៌មានមុំ \(\displaystyle 270^\circ\) ប៉ុន្តែចម្លើយពុម្ពសៀវភៅគណនាតាមមុំ \(\displaystyle 90^\circ\) គឺ \(\displaystyle \mathcal{A} = \frac{891}{14}\) ។ បើគណនាតាមមុំ \(\displaystyle 270^\circ\) គឺ \(\displaystyle \mathcal{A} = \frac{2673}{14}\) ។)
លំហាត់
រកបរិមាត្ររង្វង់មួយដោយស្គាល់ប្រវែងកាំស្មើនឹង \(\displaystyle 10~\text{cm}\) ។
មើលដំណោះស្រាយ
រូបមន្តបរិមាត្ររង្វង់ ៖
\[p = 2\pi R\]ដោយកាំ \(\displaystyle R = 10~\text{cm}\) និងយក \(\displaystyle \pi \approx 3.14\) (ឬ \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\)) គេបាន ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times 3.14 \times 10 \\ &= 62.8~\text{cm} \end{aligned}\](បើគណនាតាម \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\) នោះ \(\displaystyle p = 2 \times \frac{22}{7} \times 10 = \frac{440}{7} \approx 62.86~\text{cm}\)) ។
ដូចនេះ បរិមាត្ររង្វង់គឺ \(\displaystyle p = 62.8~\text{cm}\) ។
រកបរិមាត្ររង្វង់មួយដោយស្គាល់ប្រវែងអង្កត់ផ្ចិតស្មើនឹង \(\displaystyle 16~\text{cm}\) ។
មើលដំណោះស្រាយ
រូបមន្តបរិមាត្ររង្វង់តាមអង្កត់ផ្ចិត ៖
\[p = \pi d\]ដោយអង្កត់ផ្ចិត \(\displaystyle d = 16~\text{cm}\) និងយក \(\displaystyle \pi \approx 3.14\) គេបាន ៖
\[\begin{aligned} p &= 3.14 \times 16 \\ &= 50.24~\text{cm} \end{aligned}\](បើគណនាតាម \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\) នោះ \(\displaystyle p = \frac{22}{7} \times 16 = \frac{352}{7} \approx 50.29~\text{cm}\)) ។
ដូចនេះ បរិមាត្ររង្វង់គឺ \(\displaystyle p = 50.24~\text{cm}\) ។
រកកាំរង្វង់មួយដោយស្គាល់បរិមាត្រស្មើនឹង \(\displaystyle 33.91~\text{cm}\) ។
មើលដំណោះស្រាយ
តាមរូបមន្តបរិមាត្ររង្វង់ \(\displaystyle p = 2\pi R\) គេទាញបានកាំ ៖
\[R = \frac{p}{2\pi}\]ដោយ \(\displaystyle p = 33.91~\text{cm}\) និងយក \(\displaystyle \pi \approx 3.14\) គេបាន ៖
\[\begin{aligned} R &= \frac{33.91}{2 \times 3.14} \\ &= \frac{33.91}{6.28} \\ &\approx 5.4~\text{cm} \end{aligned}\]ដូចនេះ កាំរង្វង់គឺ \(\displaystyle R \approx 5.4~\text{cm}\) ។
រកអង្កត់ផ្ចិតរង្វង់មួយដោយស្គាល់បរិមាត្រស្មើនឹង \(\displaystyle 33.91~\text{cm}\) ។
មើលដំណោះស្រាយ
តាមរូបមន្តបរិមាត្ររង្វង់ \(\displaystyle p = \pi d\) គេទាញបានអង្កត់ផ្ចិត ៖
\[d = \frac{p}{\pi}\]ដោយ \(\displaystyle p = 33.91~\text{cm}\) និងយក \(\displaystyle \pi \approx 3.14\) គេបាន ៖
\[\begin{aligned} d &= \frac{33.91}{3.14} \\ &\approx 10.8~\text{cm} \end{aligned}\]ដូចនេះ អង្កត់ផ្ចិតរង្វង់គឺ \(\displaystyle d \approx 10.8~\text{cm}\) ។
គណនាបរិមាត្ររង្វង់និងផ្ទៃក្រឡាថាសមានកាំដូចខាងក្រោម ៖
- ក. \(\displaystyle 7~\text{cm}\)
- ខ. \(\displaystyle 28~\text{cm}\)
- គ. \(\displaystyle 16.8~\text{cm}\)
- ឃ. \(\displaystyle 63~\text{cm}\)
មើលដំណោះស្រាយ
រូបមន្តបរិមាត្ររង្វង់ \(\displaystyle p = 2\pi R\) និងផ្ទៃក្រឡាថាស \(\displaystyle \mathcal{A} = \pi R^2\) ដោយយក \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\) ៖
- ក.
ចំពោះ \(\displaystyle R = 7~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 7 = 44~\text{cm} \\ \mathcal{A} &= \frac{22}{7} \times 7^2 = 154~\text{cm}^2 \end{aligned}\] - ខ.
ចំពោះ \(\displaystyle R = 28~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 28 = 176~\text{cm} \\ \mathcal{A} &= \frac{22}{7} \times 28^2 = 2464~\text{cm}^2 \end{aligned}\] - គ.
ចំពោះ \(\displaystyle R = 16.8~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 16.8 = 105.6~\text{cm} \\ \mathcal{A} &= \frac{22}{7} \times (16.8)^2 = 887.04~\text{cm}^2 \end{aligned}\] - ឃ.
ចំពោះ \(\displaystyle R = 63~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 63 = 396~\text{cm} \\ \mathcal{A} &= \frac{22}{7} \times 63^2 = 12474~\text{cm}^2 \end{aligned}\]
ដូចនេះ លទ្ធផលគណនាគឺ ៖
- ក. \(\displaystyle p = 44~\text{cm}, \mathcal{A} = 154~\text{cm}^2\)
- ខ. \(\displaystyle p = 176~\text{cm}, \mathcal{A} = 2464~\text{cm}^2\)
- គ. \(\displaystyle p = 105.6~\text{cm}, \mathcal{A} = 887.04~\text{cm}^2\)
- ឃ. \(\displaystyle p = 396~\text{cm}, \mathcal{A} = 12474~\text{cm}^2\) ។
គណនាបរិមាត្ររង្វង់និងផ្ទៃក្រឡាកន្លះថាសមានកាំដូចខាងក្រោម ៖
- ក. \(\displaystyle 8.4~\text{cm}\)
- ខ. \(\displaystyle 14~\text{cm}\)
- គ. \(\displaystyle 21~\text{cm}\)
- ឃ. \(\displaystyle 35~\text{cm}\)
មើលដំណោះស្រាយ
រូបមន្តបរិមាត្ររង្វង់ \(\displaystyle p = 2\pi R\) និងផ្ទៃក្រឡាកន្លះថាស \(\displaystyle \mathcal{A} = \frac{1}{2}\pi R^2\) ដោយយក \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\) ៖
- ក.
ចំពោះ \(\displaystyle R = 8.4~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 8.4 = 52.8~\text{cm} \\ \mathcal{A} &= \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times (8.4)^2 = 110.88~\text{cm}^2 \end{aligned}\] - ខ.
ចំពោះ \(\displaystyle R = 14~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 14 = 88~\text{cm} \\ \mathcal{A} &= \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times 14^2 = 308~\text{cm}^2 \end{aligned}\] - គ.
ចំពោះ \(\displaystyle R = 21~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 21 = 132~\text{cm} \\ \mathcal{A} &= \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times 21^2 = 693~\text{cm}^2 \end{aligned}\] - ឃ.
ចំពោះ \(\displaystyle R = 35~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 35 = 220~\text{cm} \\ \mathcal{A} &= \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times 35^2 = 1925~\text{cm}^2 \end{aligned}\]
(ចំណាំ ៖ បើគិតបរិមាត្រនៃកន្លះថាសបិទជិត \(\displaystyle p_{\text{កន្លះ}} = \pi R + 2R\) នោះ ៖ ក. \(\displaystyle 43.2~\text{cm}\), ខ. \(\displaystyle 72~\text{cm}\), គ. \(\displaystyle 108~\text{cm}\), ឃ. \(\displaystyle 180~\text{cm}\)) ។
ដូចនេះ ផ្ទៃក្រឡាកន្លះថាសគឺ ៖
- ក. \(\displaystyle p = 52.8~\text{cm}, \mathcal{A} = 110.88~\text{cm}^2\)
- ខ. \(\displaystyle p = 88~\text{cm}, \mathcal{A} = 308~\text{cm}^2\)
- គ. \(\displaystyle p = 132~\text{cm}, \mathcal{A} = 693~\text{cm}^2\)
- ឃ. \(\displaystyle p = 220~\text{cm}, \mathcal{A} = 1925~\text{cm}^2\) ។
គណនាបរិមាត្រនៃរង្វង់ដោយស្គាល់ផ្ទៃក្រឡាថាសដូចខាងក្រោម ៖
- ក. \(\displaystyle 2464~\text{cm}^2\)
- ខ. \(\displaystyle 3850~\text{cm}^2\)
- គ. \(\displaystyle 5544~\text{cm}^2\)
មើលដំណោះស្រាយ
រូបមន្តផ្ទៃក្រឡាថាស \(\displaystyle \mathcal{A} = \pi R^2 \implies R^2 = \frac{\mathcal{A}}{\pi} = \mathcal{A} \times \frac{7}{22}\) និងបរិមាត្រ \(\displaystyle p = 2\pi R\) ៖
- ក.
ចំពោះ \(\displaystyle \mathcal{A} = 2464~\text{cm}^2\) ៖
\[\begin{aligned} R^2 &= 2464 \times \frac{7}{22} = 784 \implies R = \sqrt{784} = 28~\text{cm} \\ p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 28 = 176~\text{cm} \end{aligned}\] - ខ.
ចំពោះ \(\displaystyle \mathcal{A} = 3850~\text{cm}^2\) ៖
\[\begin{aligned} R^2 &= 3850 \times \frac{7}{22} = 1225 \implies R = \sqrt{1225} = 35~\text{cm} \\ p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 35 = 220~\text{cm} \end{aligned}\] - គ.
ចំពោះ \(\displaystyle \mathcal{A} = 5544~\text{cm}^2\) ៖
\[\begin{aligned} R^2 &= 5544 \times \frac{7}{22} = 1764 \implies R = \sqrt{1764} = 42~\text{cm} \\ p &= 2 \times \frac{22}{7} \times 42 = 264~\text{cm} \end{aligned}\]
ដូចនេះ បរិមាត្រនៃរង្វង់គឺ ៖
- ក. \(\displaystyle p = 176~\text{cm}\)
- ខ. \(\displaystyle p = 220~\text{cm}\)
- គ. \(\displaystyle p = 264~\text{cm}\) ។
អង្កត់ផ្ចិតនៃកង់មួយមានការង្វាស់ \(\displaystyle 6~\text{dm}\) ។ គណនាចម្ងាយផ្លូវធ្វើដំណើរពីកង់វិលបាន 140 ជុំ ។
មើលដំណោះស្រាយ
បរិមាត្រនៃកង់ (ប្រវែងធ្វើដំណើរក្នុង 1 ជុំ) ៖
\[p = \pi d\]ដោយ \(\displaystyle d = 6~\text{dm}\) និងយក \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\) គេបាន ៖
\[p = \frac{22}{7} \times 6 = \frac{132}{7}~\text{dm}\]ចម្ងាយផ្លូវធ្វើដំណើរពីកង់វិលបាន 140 ជុំ ៖
\[\begin{aligned} S &= 140 \times p \\ &= 140 \times \frac{132}{7} \\ &= 20 \times 132 \\ &= 2640~\text{dm} = 264~\text{m} \end{aligned}\](បើគណនាតាម \(\displaystyle \pi \approx 3.14\) នោះ \(\displaystyle S = 140 \times 3.14 \times 6 = 2637.6~\text{dm} \approx 263.76~\text{m}\)) ។
ដូចនេះ ចម្ងាយផ្លូវធ្វើដំណើរគឺ \(\displaystyle 264~\text{m}\) (ឬ \(\displaystyle 2640~\text{dm}\)) ។
តើកង់រថយន្តដែលមានកាំ \(\displaystyle 28~\text{dm}\) វិលបានប៉ុន្មានជុំ ពេលដែលវាធ្វើដំណើរបាន \(\displaystyle 1.1~\text{km}\) ? (យក \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\))
មើលដំណោះស្រាយ
បំលែងខ្នាតចម្ងាយផ្លូវ ៖
\[1.1~\text{km} = 1100~\text{m} = 11000~\text{dm}\]បរិមាត្រនៃកង់រថយន្ត (ប្រវែង 1 ជុំ) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2\pi R \\ &= 2 \times \frac{22}{7} \times 28 \\ &= 176~\text{dm} \end{aligned}\]ចំនួនជុំដែលកង់វិលបានគឺ ៖
\[\begin{aligned} N &= \frac{S}{p} \\ &= \frac{11000}{176} \\ &= 62.5~\text{ជុំ} \end{aligned}\]ដូចនេះ កង់រថយន្តវិលបាន \(\displaystyle 62.5~\text{ជុំ}\) ។
គណនាបរិមាត្ររង្វង់និងផ្ទៃក្រឡាថាសរូបខាងក្រោម ។ \(\displaystyle \left(\pi \approx \frac{22}{7}\right)\)
មើលដំណោះស្រាយ
តាមរូបធរណីមាត្រដែលបានឱ្យ ៖
- ក.
រង្វង់មានកាំ \(\displaystyle r = 35~\text{mm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2\pi r = 2 \times \frac{22}{7} \times 35 = 220~\text{mm} \\ \mathcal{A} &= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times 35^2 = 3850~\text{mm}^2 \end{aligned}\] - ខ.
រង្វង់មានកាំ \(\displaystyle r = 14~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= 2\pi r = 2 \times \frac{22}{7} \times 14 = 88~\text{cm} \\ \mathcal{A} &= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times 14^2 = 616~\text{cm}^2 \end{aligned}\] - គ.
រង្វង់មានអង្កត់ផ្ចិត \(\displaystyle d = 77~\text{mm} \implies r = \frac{77}{2} = 38.5~\text{mm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= \pi d = \frac{22}{7} \times 77 = 242~\text{mm} \\ \mathcal{A} &= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times (38.5)^2 = 4658.5~\text{mm}^2 \end{aligned}\] - ឃ.
រង្វង់មានអង្កត់ផ្ចិត \(\displaystyle d = 14~\text{cm} \implies r = 7~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} p &= \pi d = \frac{22}{7} \times 14 = 44~\text{cm} \\ \mathcal{A} &= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times 7^2 = 154~\text{cm}^2 \end{aligned}\]
ដូចនេះ លទ្ធផលគឺ ៖
- ក. \(\displaystyle p = 220~\text{mm}, \mathcal{A} = 3850~\text{mm}^2\)
- ខ. \(\displaystyle p = 88~\text{cm}, \mathcal{A} = 616~\text{cm}^2\)
- គ. \(\displaystyle p = 242~\text{mm}, \mathcal{A} = 4658.5~\text{mm}^2\)
- ឃ. \(\displaystyle p = 44~\text{cm}, \mathcal{A} = 154~\text{cm}^2\) ។
- ក.
ក្នុងរូបខាងស្តាំនេះ ចម្រៀកថាសពីរ \(\displaystyle OAB\) និង \(\displaystyle OMN\) ដែល \(\displaystyle OA = OB = 12~\text{cm}\) ហើយ \(\displaystyle AM = BN = 8~\text{cm}\) ។ គណនាផ្ទៃក្រឡាពណ៌ ។ (\(\displaystyle \pi \approx 3.14\))
មើលដំណោះស្រាយ
តាមរូបធរណីមាត្រ ផ្នែកពណ៌ជាចម្រៀកក្រវាត់ខណ្ឌដោយចម្រៀកថាសធំនិងចម្រៀកថាសតូច ដែលមានមុំផ្ចិត \(\displaystyle \alpha = 144^\circ\) ។
កាំក្នុង \(\displaystyle r = 12~\text{cm}\) និងកាំក្រៅ \(\displaystyle R = 12 + 8 = 20~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A}_{\text{ពណ៌}} &= \frac{\alpha^\circ}{360^\circ} \times \pi (R^2 - r^2) \\ &= \frac{144}{360} \times 3.14 \times (20^2 - 12^2) \\ &= 0.4 \times 3.14 \times (400 - 144) \\ &= 0.4 \times 3.14 \times 256 \\ &= 321.536~\text{cm}^2 \\ &\approx 321.54~\text{cm}^2 \end{aligned}\](សម្គាល់ ៖ បើកាំក្រៅ \(\displaystyle R = OA = 12~\text{cm}\) ហើយកាំក្នុង \(\displaystyle r = OA - AM = 12 - 8 = 4~\text{cm}\) នោះផ្ទៃក្រឡាពណ៌គឺ \(\displaystyle \mathcal{A} = 0.4 \times 3.14 \times (12^2 - 4^2) = 160.768~\text{cm}^2\)) ។
ដូចនេះ ផ្ទៃក្រឡាពណ៌គឺ \(\displaystyle \mathcal{A} \approx 321.54~\text{cm}^2\) ។
ផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាសមានកាំប្រវែង \(\displaystyle 14~\text{cm}\) គឺ \(\displaystyle 123.2~\text{cm}^2\) ។ គណនាមុំផ្ចិតនៃចម្រៀកថាសនេះ ។ \(\displaystyle \left(\pi \approx \frac{22}{7}\right)\)
មើលដំណោះស្រាយ
តាមរូបមន្តផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស ៖
\[\mathcal{A} = \pi R^2 \times \frac{\alpha^\circ}{360^\circ}\]គេទាញបានមុំផ្ចិត \(\displaystyle \alpha^\circ\) ៖
\[\alpha^\circ = \frac{\mathcal{A} \times 360^\circ}{\pi R^2}\]ដោយ \(\displaystyle \mathcal{A} = 123.2~\text{cm}^2, R = 14~\text{cm}\) និងយក \(\displaystyle \pi \approx \frac{22}{7}\) គេបាន ៖
\[\begin{aligned} \pi R^2 &= \frac{22}{7} \times 14^2 = 22 \times 28 = 616~\text{cm}^2 \\ \alpha^\circ &= \frac{123.2 \times 360^\circ}{616} \\ &= 0.2 \times 360^\circ \\ &= 72^\circ \end{aligned}\]ដូចនេះ មុំផ្ចិតនៃចម្រៀកថាសគឺ \(\displaystyle \alpha = 72^\circ\) ។
\(\displaystyle OABC\) ជាចម្រៀកថាសមានកាំប្រវែង \(\displaystyle 25~\text{cm}\) និងមុំផ្ចិតនៃចម្រៀកថាសនេះមានរង្វាស់ \(\displaystyle 90^\circ\) ។ គណនាបរិមាត្រនៃចម្រៀកថាស និងផ្ទៃក្រឡាពណ៌ ។ (\(\displaystyle \pi \approx 3.14\))
មើលដំណោះស្រាយ
1. គណនាបរិមាត្រនៃចម្រៀកថាស \(\displaystyle OABC\) ៖ ប្រវែងធ្នូ \(\displaystyle \arc{AC}\) នៃចម្រៀកថាសមុំ \(\displaystyle 90^\circ\) ៖
\[\begin{aligned} \arc{AC} &= 2\pi R \times \frac{90^\circ}{360^\circ} \\ &= 2 \times 3.14 \times 25 \times \frac{1}{4} \\ &= 39.25~\text{cm} \end{aligned}\]បរិមាត្រនៃចម្រៀកថាសគឺ ៖
\[\begin{aligned} p &= \arc{AC} + OA + OC \\ &= 39.25 + 25 + 25 \\ &= 89.25~\text{cm} \end{aligned}\]2. គណនាផ្ទៃក្រឡាពណ៌ (កំណាត់ថាស) ៖ ផ្ទៃក្រឡាពណ៌ស្មើនឹងផ្ទៃក្រឡាចម្រៀកថាស ដកផ្ទៃក្រឡាត្រីកោណកែង \(\displaystyle OAC\) ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A}_{\text{ចម្រៀកថាស}} &= \pi R^2 \times \frac{90^\circ}{360^\circ} \\ &= 3.14 \times 25^2 \times \frac{1}{4} \\ &= 3.14 \times 625 \times 0.25 \\ &= 490.625~\text{cm}^2 \end{aligned}\]ផ្ទៃក្រឡាត្រីកោណកែង \(\displaystyle OAC\) ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A}_{\triangle OAC} &= \frac{1}{2} \times OA \times OC \\ &= \frac{1}{2} \times 25 \times 25 \\ &= 312.5~\text{cm}^2 \end{aligned}\]ផ្ទៃក្រឡាពណ៌ ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A}_{\text{ពណ៌}} &= \mathcal{A}_{\text{ចម្រៀកថាស}} - \mathcal{A}_{\triangle OAC} \\ &= 490.625 - 312.5 \\ &= 178.125~\text{cm}^2 \end{aligned}\]ដូចនេះ បរិមាត្រចម្រៀកថាសគឺ \(\displaystyle p = 89.25~\text{cm}\) និងផ្ទៃក្រឡាពណ៌គឺ \(\displaystyle \mathcal{A}_{\text{ពណ៌}} = 178.125~\text{cm}^2\) ។
ចំណុច \(\displaystyle A, B, C\) និង \(\displaystyle D\) ស្ថិតនៅលើរង្វង់ \(\displaystyle O\) កាំ \(\displaystyle 14~\text{cm}\) ។ រង្វង់មួយមានអង្កត់ផ្ចិត \(\displaystyle AO\) ហើយកាត់តាមចំណុច \(\displaystyle A, P, O\) និង \(\displaystyle Q\) ។ គណនាផ្ទៃក្រឡានៃផ្ទៃពណ៌ ។ \(\displaystyle \left(\pi \approx \frac{22}{7}\right)\)
មើលដំណោះស្រាយ
តាមរូបធរណីមាត្រ ផ្ទៃពណ៌គឺជាផ្ទៃនៃរង្វង់ធំផ្ចិត \(\displaystyle O\) ទាំងមូល ដកផ្ទៃនៃរង្វង់តូចដែលមានអង្កត់ផ្ចិត \(\displaystyle AO\) (កាត់តាម \(\displaystyle A, P, O, Q\)) ៖
កាំរង្វង់ធំគឺ \(\displaystyle R = 14~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A}_{\text{ធំ}} &= \pi R^2 \\ &= \frac{22}{7} \times 14^2 \\ &= 22 \times 28 \\ &= 616~\text{cm}^2 \end{aligned}\]អង្កត់ផ្ចិតរង្វង់តូចគឺ \(\displaystyle d = AO = 14~\text{cm} \implies r = \frac{14}{2} = 7~\text{cm}\) ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A}_{\text{តូច}} &= \pi r^2 \\ &= \frac{22}{7} \times 7^2 \\ &= 22 \times 7 \\ &= 154~\text{cm}^2 \end{aligned}\]ផ្ទៃក្រឡានៃផ្ទៃពណ៌គឺ ៖
\[\begin{aligned} \mathcal{A}_{\text{ពណ៌}} &= \mathcal{A}_{\text{ធំ}} - \mathcal{A}_{\text{តូច}} \\ &= 616 - 154 \\ &= 462~\text{cm}^2 \end{aligned}\]ដូចនេះ ផ្ទៃក្រឡានៃផ្ទៃពណ៌គឺ \(\displaystyle \mathcal{A}_{\text{ពណ៌}} = 462~\text{cm}^2\) ។
ខ្លឹមសារ៖ សៀវភៅពុម្ពគណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា · វាយអត្ថបទ គូររូបភាពឡើងវិញ និងរៀបចំលើអនឡាញដោយលោកគ្រូ សាន សុខលី សម្រាប់ការសិក្សាដោយឥតគិតថ្លៃ និងមិនរកប្រាក់ចំណេញ។ មិនមែនជាការបោះពុម្ពផ្លូវការរបស់ក្រសួងទេ។